Việt Nam nằm trong khu vực được gọi là "vành đai sỏi thận" của thế giới, nơi có tỷ lệ mắc bệnh tương đối cao do điều kiện khí hậu nóng ẩm cùng những thói quen ăn uống chưa hợp lý. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, sỏi thận có thể gây tắc nghẽn đường tiết niệu, nhiễm trùng, suy giảm chức năng thận, thậm chí khiến người bệnh phải cắt bỏ thận khi xảy ra biến chứng nặng.
Uống ít nước - nguyên nhân dinh dưỡng hàng đầu gây sỏi thận
Theo TS.BS Vũ Thị Thanh, Khoa Dinh dưỡng Lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, nguyên nhân dinh dưỡng quan trọng nhất liên quan đến sự hình thành sỏi thận là uống không đủ nước.
Sỏi thận hình thành khi nước tiểu bị cô đặc, làm tăng nồng độ các chất khoáng như canxi, oxalate, axit uric. Theo thời gian, các tinh thể nhỏ kết dính với nhau tạo thành nhân sỏi rồi phát triển lớn dần. Quá trình này càng dễ xảy ra khi cơ thể thiếu các chất có vai trò ngăn cản sự kết tinh như citrate hoặc magiê.
“Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, lượng nước tiểu giảm và trở nên đậm đặc hơn. Nồng độ các khoáng chất trong nước tiểu tăng cao, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình kết tinh và hình thành sỏi”, bác sĩ Thanh cho biết.
Bên cạnh việc uống ít nước, nhiều thói quen ăn uống hiện nay cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Việc sử dụng quá nhiều muối, nước mắm, thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, dưa muối hay mì ăn liền khiến lượng natri trong cơ thể tăng cao. Natri làm tăng đào thải canxi qua nước tiểu, từ đó tạo điều kiện cho canxi kết hợp với oxalate hoặc phosphate để hình thành sỏi.
Ngoài ra, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, nội tạng động vật và một số loại hải sản giàu purin cũng là yếu tố nguy cơ đáng lưu ý. Những thực phẩm này làm tăng axit uric trong nước tiểu và khiến môi trường nước tiểu trở nên axit hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự xuất hiện của sỏi axit uric cũng như làm gia tăng nguy cơ hình thành sỏi canxi oxalate.
Các chuyên gia cũng cảnh báo việc ăn uống mất cân bằng giữa canxi và oxalate, lạm dụng vitamin C hoặc vitamin D kéo dài có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận.
Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn gồm người mắc bệnh gout, người thường xuyên bị nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát hoặc có tiền sử gia đình mắc sỏi thận.
Uống nước thế nào để bảo vệ thận?
Theo TS.BS Vũ Thị Thanh, uống đủ nước mỗi ngày là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để giảm nguy cơ hình thành sỏi và hỗ trợ thận hoạt động khỏe mạnh.
Người trưởng thành nên uống khoảng 2,5-3 lít nước mỗi ngày, với mục tiêu duy trì lượng nước tiểu tối thiểu khoảng 2 lít/ngày. Nước lọc vẫn là lựa chọn tốt nhất. Bên cạnh đó, nước cam hoặc nước chanh tươi cũng có lợi vì chứa citrate – chất có khả năng ức chế quá trình kết tinh tạo sỏi.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý không nên đợi đến khi khát mới uống nước. Cảm giác khát là dấu hiệu cơ thể đã bắt đầu thiếu nước. Thay vào đó, nên chia đều lượng nước trong ngày, uống ngay sau khi thức dậy, giữa các bữa ăn và tăng cường bổ sung nước khi vận động nhiều hoặc thời tiết nắng nóng.
Song song với việc uống đủ nước, chế độ ăn uống hợp lý cũng đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe thận.
Bác sĩ Thanh cho hay, tổng lượng natri mỗi ngày nên dưới 2.000 mg, tương đương khoảng một thìa cà phê muối. Cần hạn chế các loại nước chấm mặn, thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, dưa muối, mắm tôm hay mì ăn liền.
Người có nguy cơ sỏi thận cũng nên giảm lượng thịt đỏ, nội tạng động vật và hải sản giàu purin trong khẩu phần ăn. Thay vào đó, có thể bổ sung thêm các nguồn đạm thực vật từ đậu nành, đậu xanh, đậu đen hoặc các loại hạt để giúp cân bằng môi trường nước tiểu.
Bên cạnh đó, việc duy trì lượng canxi hợp lý từ thực phẩm tự nhiên là cần thiết. Nhiều người cho rằng phải kiêng hoàn toàn canxi để tránh sỏi thận, nhưng thực tế điều này có thể gây tác dụng ngược. Canxi trong chế độ ăn phù hợp giúp giảm hấp thu oxalate tại ruột, từ đó hạn chế nguy cơ hình thành sỏi.
Ngoài ra, các thực phẩm giàu kali và magiê như chuối, bơ, thanh long, cam quýt cùng các loại rau xanh cũng nên được tăng cường trong bữa ăn hằng ngày. Những khoáng chất này giúp giảm bài tiết canxi qua nước tiểu và góp phần ngăn cản quá trình kết tinh tạo sỏi.
Theo các chuyên gia, chỉ với những thay đổi nhỏ như uống đủ nước, giảm muối và ăn uống cân bằng, nhiều trường hợp sỏi thận hoàn toàn có thể được phòng ngừa từ sớm, giúp bảo vệ chức năng thận và giảm nguy cơ phải đối mặt với những biến chứng nặng nề về sau.
Ngọc Minh
