Những ngày qua, virus Hanta được chú ý trở lại sau chùm ca bệnh liên quan đến tàu du lịch MV Hondius. Tuy nhiên, với đời sống thường ngày, điều đáng quan tâm hơn cả không chỉ nằm ở các chuyến đi xa, mà còn ở chính những góc bếp, nhà kho, gác xép, chuồng trại, ô tô để lâu ngày hoặc nơi có dấu vết chuột trong không gian sống.
Theo Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, bệnh do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật gặm nhấm, đặc biệt là chuột, sang người. Đường lây chủ yếu là qua nước tiểu, phân, nước bọt của chuột nhiễm bệnh, nơi chuột làm tổ hoặc trú ẩn; người cũng có thể nhiễm bệnh nếu bị chuột cắn hoặc tiếp xúc trực tiếp với mầm bệnh rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
Hantavirus là nhóm virus có thể gây bệnh nặng ở người, trong đó có hội chứng phổi do Hantavirus hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng thận. Theo CDC Mỹ, người có nguy cơ phơi nhiễm khi tiếp xúc với nước tiểu, phân, nước bọt, vật liệu làm tổ của động vật gặm nhấm nhiễm bệnh.
Ảnh minh hoạ
Điểm cần nhấn mạnh là phần lớn trường hợp nhiễm virus Hanta không xuất phát từ việc tiếp xúc với người bệnh, mà từ môi trường có chuột. Cục Phòng bệnh nêu rõ: khi quét dọn, hút bụi hoặc dọn nhà, dọn kho nơi có chuột nhiễm bệnh trú ẩn, chất thải khô của chuột có thể phát tán thành bụi rất nhỏ trong không khí; người hít phải bụi có chứa mầm bệnh có thể nhiễm virus Hanta.
Hành động tưởng sạch nhưng có thể làm virus phát tán
Trong sinh hoạt hằng ngày, khi thấy phân chuột ở góc bếp, sau tủ lạnh, gầm tủ, nhà kho hoặc gác xép, nhiều người thường lấy chổi quét ngay. Một số người dùng máy hút bụi vì cho rằng cách này sạch và nhanh hơn. Nhưng đây lại là thao tác được các cơ quan y tế cảnh báo.
CDC khuyến cáo người dân không nên quét hoặc hút bụi phân, nước tiểu, vật liệu làm tổ của chuột, bởi việc này có thể làm các hạt nhỏ chứa mầm bệnh phát tán vào không khí. Thay vì dọn khô, khu vực có dấu vết chuột cần được làm ướt bằng dung dịch khử khuẩn trước khi lau dọn.
Không chỉ quét khô, nhiều thói quen nhỏ khác cũng có thể làm tăng nguy cơ tiếp xúc với chuột và chất thải của chuột. Chẳng hạn, để thức ăn thừa qua đêm, không buộc kín túi rác, thùng rác không có nắp, túi thức ăn thú cưng để hở, thùng gạo đậy không kín… đều có thể thu hút chuột vào nhà.
Ảnh minh hoạ
Một góc kho chất đầy thùng carton, giấy vụn, quần áo cũ hoặc đồ bỏ lâu ngày cũng có thể trở thành nơi chuột trú ẩn, làm tổ. Đáng nói, những khu vực này thường ít được kiểm tra, khi phát hiện dấu vết chuột thì phân, nước tiểu hoặc ổ chuột có thể đã khô và dễ phát tán thành bụi nếu bị quét mạnh.
Thói quen dọn kho, gác xép, phòng bỏ lâu ngày mà không mở cửa thông gió cũng cần được lưu ý. Với những không gian kín, ẩm, nhiều đồ cũ, nếu bước vào và lập tức quét dọn, người dọn có thể hít phải bụi chứa chất thải của chuột. Tương tự, việc dùng tay trần nhặt chuột chết, tháo bẫy chuột hoặc gom ổ chuột cũng là hành động không an toàn.
Một tình huống khác dễ bị bỏ qua là ô tô để lâu ngày. Chuột có thể chui vào khoang máy, khoang điều hòa hoặc các hốc kín trong xe, nhất là khi trong xe có đồ ăn. Nếu phát hiện dấu hiệu chuột trong xe, việc dùng máy hút bụi hoặc xịt mạnh khi chưa khử khuẩn cũng có thể làm bụi bẩn phát tán.
Ảnh Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế)
Phòng tránh thế nào trong không gian sống?
Nguyên tắc đầu tiên là không làm bụi chứa chất thải chuột bay lên. Khi phát hiện phân chuột, nước tiểu chuột, ổ chuột hoặc chuột chết, không nên vội quét khô hay hút bụi. Người dân nên mở cửa thông gió, đeo găng tay, khẩu trang nếu cần, sau đó phun dung dịch khử khuẩn hoặc nước tẩy rửa lên khu vực bị bẩn trước khi lau dọn.
CDC hướng dẫn khi xử lý chất thải của chuột, cần đeo găng tay cao su hoặc nhựa, phun dung dịch khử khuẩn đến khi khu vực thật ướt, để đủ thời gian theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm, sau đó dùng khăn giấy lau sạch và bỏ vào thùng rác có nắp. Sau khi hoàn tất, cần rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sạch.
Trong nhà, nên giữ khu vực bếp sạch sẽ, cất thực phẩm trong hộp kín, không để thức ăn thừa qua đêm, đậy kín thùng rác và thu gom rác thường xuyên. Những vị trí như sau tủ lạnh, gầm tủ bếp, gầm cầu thang, nhà kho, gác xép, ban công chất đồ cần được kiểm tra định kỳ.
Ảnh Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế)
Bên cạnh đó, cần bịt kín khe hở ở chân cửa, tường, trần, đường ống nước hoặc các lỗ nhỏ chuột có thể chui qua. Phòng bệnh không chỉ là đặt bẫy sau khi thấy chuột, mà quan trọng hơn là không để chuột vào nhà, không để rác và thức ăn thu hút chuột.
Sau khi dọn nơi có dấu vết chuột, nếu xuất hiện sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, ho, tức ngực hoặc khó thở, người dân nên đến cơ sở y tế và nói rõ tiền sử tiếp xúc với chuột hoặc khu vực có nguy cơ. Theo Cục Phòng bệnh, bệnh có thể diễn biến nhanh, gây suy hô hấp, tụt huyết áp và có thể tử vong; hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, điều trị chủ yếu là theo dõi, chăm sóc hỗ trợ và hồi sức kịp thời tại cơ sở y tế.
Thu Phương
