Đây là một nhận định gây bất ngờ của Tổng thống Nga Vladimir Putin lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng năm nay. “Tôi nghĩ rằng vấn đề này sắp kết thúc rồi”, ông Putin nói với các phóng viên khi đề cập đến xung đột kéo dài nhiều năm ở Ukraine.
Cuộc điện đàm diễn ra trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn tạm thời do Mỹ làm trung gian sắp hết hạn. Moscow và Kiev liên tục cáo buộc nhau vi phạm lệnh ngừng bắn kéo dài 72 giờ, trong khi các quan chức Mỹ và châu Âu đang cân nhắc các vòng đàm phán tiếp theo.
Tuy nhiên, các bên vẫn tồn tại bất đồng sâu sắc về chủ quyền tại Donbas cũng như các đảm bảo an ninh lâu dài cho Ukraine trong tương lai. Ông Putin hiện phải tính toán xem đâu là kết quả mà Nga có thể ép buộc, thuyết phục hoặc chấp nhận.
Theo Newsweek, câu hỏi lớn đặt ra lúc này là: Xung đột ở Ukraine sẽ diễn biến như thế nào từ đây? Dưới đây là 5 kịch bản có thể xảy ra.
Đình chiến nhưng chưa có hòa bình
Kịch bản dễ xảy ra nhất có lẽ là một thỏa thuận ngừng bắn.
Tổng thống Putin vẫn muốn kiểm soát toàn bộ Donbas, trong khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố sẽ không từ bỏ vùng lãnh thổ này.
Một thỏa thuận như vậy có thể tạm gác lại những vấn đề gai góc nhất — từ lãnh thổ, trừng phạt, đảm bảo an ninh cho đến tái thiết — bởi thực tế cho thấy các nỗ lực ngoại giao hiện nay đang phơi bày rõ những mục tiêu không thể dung hòa giữa hai bên hơn là thu hẹp khoảng cách.
Tiền lệ tương tự từng xuất hiện trên bán đảo Triều Tiên với hiệp định đình chiến năm 1953, tạo ra đường phân giới quân sự và khu phi quân sự rộng 4 km nhưng không thể chấm dứt tình trạng chia cắt. Một mô hình tương tự hoàn toàn có thể xuất hiện tại Ukraine.
Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất nằm ở cơ chế thực thi. Institute for the Study of War (ISW) cảnh báo rằng các thỏa thuận ngừng bắn thiếu cơ chế giám sát đáng tin cậy và quy trình giải quyết tranh chấp rõ ràng rất khó duy trì lâu dài.
Kịch bản này ưu tiên cứu người trước, còn các tranh chấp chủ quyền sẽ được xử lý sau. Vì vậy, đây có thể vừa là giải pháp nhân đạo nhất trong ngắn hạn, vừa là dạng bất ổn kéo dài nguy hiểm nhất, như những gì đã diễn ra trong các đợt ngừng bắn gần đây.
Quan trọng hơn, nó không giải quyết được tận gốc nguyên nhân xung đột, khiến nguy cơ xung đột bùng phát trở lại luôn hiện hữu.
Cuộc chiến kéo dài vô tận
Một khả năng khác là cuộc chiến tiếp tục dưới dạng xung đột dai dẳng và liên tục thích ứng.
Ngay cả các thỏa thuận ngừng bắn kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện cũng không thể khiến giao tranh thực sự chấm dứt. Trong kịch bản này, chiến sự không bao giờ biến mất hoàn toàn mà chỉ thay đổi về cường độ.
Một cuộc chiến trường kỳ sẽ phụ thuộc rất lớn vào nguồn hỗ trợ bên ngoài. Mỹ và châu Âu tiếp tục đứng sau Ukraine, trong khi Trung Quốc, Triều Tiên và Iran hậu thuẫn Nga.
Ukraine nhiều khả năng sẽ tiếp tục dựa vào máy bay không người lái, các cuộc phản công cục bộ, chiến dịch đặc biệt táo bạo và các đòn tấn công sâu vào lãnh thổ Nga bằng vũ khí do chính Kyiv phát triển.
Đáp lại, Nga sẽ duy trì chiến lược tiêu hao khốc liệt, tăng cường không kích vào các thành phố và cơ sở hạ tầng trọng yếu, đồng thời đặt cược rằng phương Tây sẽ mệt mỏi trước khi Nga cạn khả năng huy động lực lượng. Đáng chú ý, Mỹ chưa thông qua thêm gói viện trợ mới nào cho Ukraine kể từ năm 2024.
Trong kịch bản này, mọi lệnh ngừng bắn đều có thể trở thành chiến thuật đàm phán, mọi gói viện trợ đều là cuộc đấu chính trị, còn mọi đổi mới quân sự chủ yếu nhằm kéo dài thời gian.
Nga giành chiến thắng bằng sức ép
Nga không nhất thiết phải kiểm soát Kiev để được xem là chiến thắng.
Điều Moscow cần là khiến những lựa chọn còn lại của Ukraine trở nên khó chấp nhận hơn cái giá mà Nga phải trả.
Hiện Điện Kremlin kiểm soát chưa đến 1/5 lãnh thổ Ukraine nhưng vẫn cho thấy sẵn sàng tiếp tục huy động nhân lực bất chấp tổn thất lớn về người và tài chính.
Một chiến thắng kiểu này có thể xuất hiện dưới dạng lệnh ngừng bắn theo điều kiện của Nga, các hạn chế đối với tương lai quân sự của Ukraine hoặc sự chấp nhận ngầm từ phương Tây rằng những vùng lãnh thổ bị chiếm đóng sẽ chưa thể được lấy lại trong tương lai gần.
Sức mạnh của Nga còn được củng cố bởi sự hỗ trợ từ các đồng minh. Trung Quốc cung cấp linh kiện lưỡng dụng cho ngành công nghiệp quốc phòng Nga, trong khi Triều Tiên bổ sung đạn dược, vũ khí và cả binh sĩ cho Moscow.
Ukraine phục hồi chiến lược
Kịch bản tích cực nhất đối với Ukraine có thể không phải là giành lại toàn bộ lãnh thổ, mà là khiến Nga không thể chiến thắng.
Kiev đã cải thiện đáng kể năng lực chiến đấu sau mùa đông khó khăn, đồng thời tiếp nhận thêm nhiều nguồn hỗ trợ quân sự quan trọng. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine cho biết Đức đã hỗ trợ một “gói chưa từng có” gồm tên lửa phòng không và tài trợ cho chương trình máy bay không người lái tầm trung, tầm xa của nước này.
Bộ Quốc phòng Ukraine cũng tuyên bố các cuộc tấn công sâu hồi tháng 4 đã đánh trúng ít nhất 14 nhà máy lọc dầu, cảng biển cùng nhiều mục tiêu công nghiệp quân sự và hải quân của Nga.
Trên Biển Đen, Carnegie Endowment for International Peace cho rằng chiến lược tác chiến bất đối xứng của Ukraine đã khiến Hạm đội Biển Đen Nga gần như mất khả năng thực hiện các nhiệm vụ quan trọng.
Dù vậy, thiếu hụt nhân lực vẫn là bài toán lớn nhất của Kyiv. Bộ Quốc phòng Ukraine đã công bố nhiều cải cách liên quan đến thời hạn phục vụ và điều chỉnh lương nhằm thúc đẩy tuyển quân, nâng cao tinh thần chiến đấu.
Nếu có thể cầm chân Nga trong thế bế tắc kéo dài, đó sẽ là thắng lợi chiến lược quan trọng với Ukraine, đồng thời củng cố nỗ lực tự chủ về công nghệ quốc phòng như UAV và tên lửa tầm xa.
Kịch bản này cũng giúp Kiev có thêm lợi thế trên bàn đàm phán và có thể trở thành yếu tố khiến Điện Kremlin cân nhắc một thỏa hiệp thực chất để chấm dứt xung đột.
Xung đột lan rộng sang NATO
Kịch bản nguy hiểm nhất là căng thẳng leo thang thành khủng hoảng giữa Nga và NATO.
NATO cho rằng các mối đe dọa “lai” hiện nay kết hợp cả công cụ quân sự lẫn phi quân sự như tấn công mạng, tung tin giả, gây sức ép kinh tế, phá hoại cơ sở hạ tầng và sử dụng lực lượng ủy nhiệm.
Liên minh châu Âu cũng cáo buộc Nga tiến hành nhiều chiến dịch hỗn hợp nhằm vào châu Âu, bao gồm phá hoại, tấn công mạng và thao túng thông tin.
Cơ quan an ninh Ba Lan cho biết Nga đang xây dựng các mạng lưới phá hoại chuyên nghiệp hơn, trong khi các quan chức phương Tây đã liên hệ hơn 150 vụ việc với Moscow kể từ khi xung đột bùng nổ.
Đây là lý do ngoại giao và răn đe hiện nay đang song hành. Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb cho rằng đã đến lúc bắt đầu đàm phán với Nga, trong khi lãnh đạo chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas nhấn mạnh châu Âu trước tiên cần xác định rõ họ muốn thảo luận điều gì.
Một tên lửa, UAV, cuộc tấn công mạng hoặc hoạt động phá hoại hoàn toàn có thể trở thành điểm bùng phát giữa xung đột ngầm và đối đầu công khai.
Nguy hiểm hơn, ông Putin có thể thử thách quyết tâm của NATO trong bối cảnh phương Tây xuất hiện nhiều nghi ngờ về cam kết của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với liên minh này.
Nếu NATO phản ứng yếu ớt hoặc thiếu đoàn kết, uy tín và vai trò tồn tại của liên minh sẽ bị đặt dấu hỏi lớn. Tuy nhiên, đây cũng là bước đi đầy rủi ro với Moscow, bởi Nga khó có thể đối đầu trực diện với một NATO thống nhất dưới sự dẫn dắt của Mỹ.
An An (Theo Newsweek)
