Iran nhắm tới hệ thống cáp ngầm dưới biển
Theo CNN, được tiếp thêm động lực từ chiến dịch phong tỏa eo biển Hormuz trong xung đột với Mỹ và Israel, Iran đang chuyển hướng sang một trong những huyết mạch ngầm của nền kinh tế toàn cầu: Các tuyến cáp ngầm dưới biển, nơi vận chuyển phần lớn lưu lượng internet và dữ liệu tài chính giữa châu Âu, châu Á và vùng Vịnh Ba Tư.
Iran muốn thu phí đối với các tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới khi sử dụng các tuyến cáp internet ngầm đặt dưới eo biển Hormuz. Truyền thông liên kết với nhà nước Iran cũng phát đi những cảnh báo mơ hồ rằng lưu lượng truy cập có thể bị gián đoạn nếu các công ty không chấp nhận trả phí. Tuần trước, các nhà lập pháp ở Tehran đã thảo luận về một kế hoạch có thể nhắm tới các tuyến cáp ngầm kết nối các nước Ả Rập với châu Âu và châu Á.
“Chúng tôi sẽ áp đặt phí đối với cáp internet”, người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaghari tuyên bố trên mạng xã hội X vào tuần trước. Truyền thông liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết kế hoạch khai thác lợi thế từ eo biển Hormuz sẽ buộc các công ty như Google, Microsoft, Meta và Amazon phải tuân thủ luật pháp Iran. Theo đó, các công ty vận hành cáp ngầm sẽ phải trả phí cấp phép, còn quyền sửa chữa và bảo trì sẽ được dành riêng cho các công ty Iran.
Một số tập đoàn công nghệ đã đầu tư vào các tuyến cáp chạy qua eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư, song hiện chưa rõ liệu các tuyến cáp này có đi qua vùng biển thuộc Iran hay không.
Cũng chưa rõ Tehran sẽ buộc các tập đoàn công nghệ tuân thủ bằng cách nào, trong bối cảnh các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ cấm doanh nghiệp thanh toán cho Iran.
Tuy vậy, truyền thông nhà nước Iran liên tục đưa ra những cảnh báo ngầm về khả năng gây hư hại cho các tuyến cáp, điều có thể ảnh hưởng tới hàng nghìn tỷ USD dữ liệu toàn cầu và tác động tới kết nối internet trên phạm vi thế giới.
Trong bối cảnh lo ngại xung đột có thể tái bùng phát sau chuyến trở về từ Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày càng gia tăng, Iran đang phát đi tín hiệu rằng nước này sở hữu nhiều công cụ gây sức ép ngoài sức mạnh quân sự truyền thống. Động thái này cho thấy Tehran không chỉ coi eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược, mà còn muốn biến lợi thế địa lý thành sức mạnh kinh tế và đòn bẩy chiến lược dài hạn.
Các tuyến cáp ngầm dưới biển hiện là xương sống của kết nối toàn cầu, vận chuyển phần lớn lưu lượng internet và dữ liệu thế giới. Nếu bị nhắm tới, tác động sẽ không chỉ dừng ở tốc độ mạng mà còn đe dọa hệ thống ngân hàng, liên lạc quân sự, hạ tầng điện toán đám mây AI, làm việc từ xa, trò chơi trực tuyến và các dịch vụ phát trực tuyến.
Dina Esfandiary, chuyên gia Trung Đông của Bloomberg Economics, cho rằng các lời đe dọa từ Iran là một phần trong chiến lược thể hiện sức ảnh hưởng đối với eo biển Hormuz và bảo vệ sự tồn tại của chế độ — mục tiêu cốt lõi của Cộng hòa Hồi giáo trong cuộc đối đầu hiện nay.
“Mục tiêu là gây ra tổn thất đủ lớn cho nền kinh tế toàn cầu để không ai dám tấn công Iran nữa”, bà nói.
“Thảm họa kỹ thuật số dây chuyền”
Một số tuyến cáp xuyên lục địa quan trọng đi qua eo biển Hormuz. Do các rủi ro an ninh kéo dài liên quan tới Iran, các nhà khai thác quốc tế từ lâu đã tránh vùng biển Iran và thay vào đó tập trung phần lớn tuyến cáp vào dải hẹp dọc phía Oman của eo biển, theo Mostafa Ahmed — nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Habtoor ở UAE, tác giả một nghiên cứu về nguy cơ tấn công hạ tầng liên lạc dưới biển tại Vịnh Ba Tư.
Tuy nhiên, Alan Mauldin, giám đốc nghiên cứu của công ty viễn thông TeleGeography, cho biết hai tuyến cáp Falcon và Gulf Bridge International (GBI) vẫn đi qua vùng biển thuộc lãnh thổ Iran.
Iran chưa công khai tuyên bố sẽ phá hoại các tuyến cáp thông tin, nhưng nhiều quan chức, nghị sĩ và cơ quan truyền thông nước này đã nhiều lần phát tín hiệu về việc trừng phạt các đồng minh của Washington trong khu vực. Đây được xem là một hình thức chiến tranh bất đối xứng mới mà Tehran đang cân nhắc.
Theo ông Ahmed, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), với lực lượng thợ lặn chiến đấu, tàu ngầm cỡ nhỏ và máy bay không người lái dưới nước, có đủ năng lực đe dọa các tuyến cáp ngầm. Ông cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào cũng có thể tạo ra một “thảm họa kỹ thuật số” lan rộng trên nhiều châu lục.
Các quốc gia vùng Vịnh có nguy cơ đối mặt với gián đoạn internet nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu dầu khí và hệ thống ngân hàng. Ngoài khu vực này, Ấn Độ có thể chứng kiến lưu lượng internet bị gián đoạn trên diện rộng, đe dọa ngành gia công phần mềm trị giá hàng tỷ USD của nước này.
Ông Ahmed cho biết eo biển Hormuz hiện là hành lang kỹ thuật số quan trọng nối các trung tâm dữ liệu châu Á như Singapore với các trạm tiếp bờ ở châu Âu. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể làm chậm giao dịch tài chính và thanh toán xuyên biên giới giữa hai châu lục, đồng thời khiến một số khu vực Đông Phi mất kết nối internet.
Nếu các lực lượng ủy nhiệm của Iran áp dụng chiến thuật tương tự tại Biển Đỏ, hậu quả có thể còn nghiêm trọng hơn.
Năm 2024, ba tuyến cáp ngầm dưới biển đã bị đứt sau khi một con tàu bị lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen tấn công và kéo neo dưới đáy biển lúc chìm, khiến gần 25% lưu lượng internet trong khu vực bị gián đoạn, theo HGC Global Communications tại Hong Kong.
Dù vậy, TeleGeography cho biết các tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz hiện chỉ chiếm chưa đến 1% tổng băng thông quốc tế toàn cầu tính đến năm 2025.
Cuộc chiến cáp ngầm không mới
Bức điện tín xuyên Đại Tây Dương đầu tiên được gửi qua cáp ngầm dưới biển vào năm 1858, mang theo thông điệp chúc mừng dài 98 từ của Nữ hoàng Victoria gửi Tổng thống Mỹ James Buchanan và mất hơn 16 giờ để truyền tới nơi. Kể từ đó, tầm quan trọng của cáp ngầm tăng theo cấp số nhân.
Theo Ủy ban Bảo vệ Cáp Quốc tế, hiện chỉ một sợi quang trong các tuyến cáp hiện đại cũng có thể truyền tải lượng dữ liệu tương đương khoảng 150 triệu cuộc gọi điện thoại đồng thời ở tốc độ ánh sáng.
Việc phá hoại cáp thông tin dưới biển đã xuất hiện từ gần hai thế kỷ trước, ngay sau khi tuyến cáp điện báo đầu tiên được đặt dưới eo biển Manche năm 1850. Trong những hành động mở màn Thế chiến I, Anh từng cắt các tuyến cáp điện báo chiến lược của Đức nhằm cô lập hệ thống liên lạc quân sự của nước này.
Ngày nay, phần lớn sự cố đứt cáp chỉ gây gián đoạn hạn chế vì lưu lượng có thể được chuyển hướng qua mạng lưới cáp toàn cầu. Tuy nhiên, một sự cố quy mô lớn sẽ để lại hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều so với thời đại điện báo do mức độ phụ thuộc gần như tuyệt đối của thế giới vào luồng dữ liệu qua các tuyến cáp này.
Các chuyên gia cảnh báo cuộc xung đột hiện nay cũng có thể khiến việc sửa chữa cáp trở nên khó khăn hơn, bởi các tàu bảo trì phải neo tại chỗ trong thời gian dài để khắc phục sự cố. Theo ông Mauldin, trong số năm tàu bảo trì thường hoạt động trong khu vực, hiện chỉ còn một tàu ở lại trong Vịnh Ba Tư.
“Mô phỏng kênh đào Suez”
Truyền thông Iran cho rằng kế hoạch thu phí cáp ngầm đi qua vùng biển nước này phù hợp với luật pháp quốc tế, viện dẫn Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), trong đó có các điều khoản liên quan tới cáp ngầm.
Dù Iran đã ký nhưng chưa phê chuẩn UNCLOS, nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng công ước này vẫn có tính ràng buộc theo luật quốc tế tập quán. Điều 79 của UNCLOS quy định các quốc gia ven biển có quyền đặt ra điều kiện đối với các tuyến cáp hoặc đường ống đi vào lãnh hải của họ.
Truyền thông Iran cũng viện dẫn Ai Cập như một hình mẫu. Cairo đã tận dụng vị trí chiến lược của kênh đào Suez để đặt nhiều tuyến cáp ngầm nối châu Âu và châu Á, thu về hàng trăm triệu USD mỗi năm từ phí vận chuyển và cấp phép.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia luật quốc tế, kênh đào Suez là tuyến đường thủy nhân tạo nằm hoàn toàn trong lãnh thổ Ai Cập, trong khi eo biển Hormuz là eo biển tự nhiên chịu sự điều chỉnh bởi khuôn khổ pháp lý khác.
“Đối với các tuyến cáp hiện có, Iran phải tuân thủ các hợp đồng đã được ký khi cáp được lắp đặt”, giáo sư luật quốc tế Irini Papanicolopulu của Đại học SOAS London nói với CNN. “Nhưng với các tuyến cáp mới, bất kỳ quốc gia nào, bao gồm Iran, đều có thể quyết định liệu và trong điều kiện nào cáp được phép đi qua vùng biển của mình.”
Theo Esfandiary của Bloomberg Economics, Iran “về lý thuyết hiểu rõ” quyền kiểm soát mà nước này có đối với eo biển Hormuz, nhưng chưa chắc tác động thực tế sẽ lớn đến đâu nếu Tehran thực sự hành động.
“Giờ đây,” bà nói, “Iran đã nhận ra sức nặng của đòn bẩy đó.”
An An (Theo CNN)
