Một quan chức cấp cao của Hải quân Hoa Kỳ vừa đưa ra lời cảnh báo đanh thép về quyết định quan trọng nhất của Lầu Năm Góc vào tháng 8/2026: Việc không cấp ngân sách cho tiêm kích hạm thế hệ thứ sáu F/A-XX sẽ "làm tê liệt Hải quân Hoa Kỳ" và trao một chiến thắng chiến lược lớn cho Trung Quốc và Nga.
Cuộc đối đầu cuối cùng để chọn ra nhà thầu giữa Boeing và Northrop Grumman hiện chỉ còn cách vài tháng — trong khi chương trình này vốn đã bị trì hoãn gần một năm do những tranh chấp nội bộ trong chính quyền Trump, buộc Quốc hội phải can thiệp bằng khoản ngân sách khẩn cấp trị giá 1,69 tỷ USD.
Nguy cơ khủng hoảng từ chương trình F/A-XX
"Việc thiếu vắng tiêm kích F/A-XX trong một thế giới mà Trung Quốc sở hữu số lượng lớn máy bay chiến đấu thế hệ thứ 6 sẽ làm tê liệt Hải quân Hoa Kỳ." Đó là những gì một quan chức cấp cao của Hải quân Hoa Kỳ đã chia sẻ với tuần trước khi được hỏi liệu dự án F/A-XX có nguy cơ không bao giờ được cất cánh từ boong tàu sân bay hay không, theo 19fortyfive.
Ông thẳng thắn nhấn mạnh: "Nếu muốn dâng một chiến thắng lớn cho các quốc gia như Trung Quốc và Nga, cách đơn giản nhất là: đừng cấp vốn hoặc đừng làm F/A-XX. Chúng tôi cần nó. Ngay bây giờ."
Những lập luận này rất khó để bác bỏ. Theo kế hoạch, Hải quân Hoa Kỳ phải quyết định vào tháng 8/2026 xem công ty nào sẽ chế tạo F/A-XX — loại tiêm kích thế hệ thứ sáu trên hạm sẽ thay thế dòng F/A-18E/F Super Hornet và EA-18G Growler trong tương lai.
Trong khi đó, Không quân Hoa Kỳ đã đi trước một bước: Boeing đã giành được hợp đồng F-47 thuộc chương trình Ngự trị Không phận Thế hệ mới (NGAD) vào tháng 3/2025, với mục tiêu thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 2028.
Phía bên kia chiến tuyến, Trung Quốc đã thử nghiệm hai nguyên mẫu tiêm kích thế hệ thứ sáu — Chengdu J-36 và Shenyang J-50 — từ tháng 12/2024. Đánh giá của chính Lầu Năm Góc công bố cuối năm 2025 dự báo cả hai loại máy bay này của Trung Quốc sẽ đạt được khả năng vận hành đầy đủ vào giữa thập kỷ 2030.
Nếu quyết định lựa chọn nhà thầu cho F/A-XX bị đẩy lùi quá mốc tháng 8/2026, hoặc nếu chương trình tiếp tục bị coi là dự án hiện đại hóa ưu tiên thấp sau F-47, Hải quân Hoa Kỳ sẽ bước vào thập niên 2030 mà không có một tiêm kích thế hệ sáu thực thụ nào. Trong khi đó, Không quân Mỹ đã sở hữu một dòng máy bay như vậy, và Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAN) cũng đang chuẩn bị đưa vào biên chế dòng máy bay tương tự của riêng họ.
Đây không phải là một vị thế chiến lược có thể kiểm soát được. Đó lại chính là tình cảnh mà Hải quân Mỹ đang tiến đến rất gần — và là lý do tại sao quyết định lựa chọn nhà thầu vào tháng 8 tới không được phép chậm trễ.
Thực trạng của dự án F/A-XX hiện nay
F/A-XX là trung tâm của hệ thống tác chiến không trung thế hệ mới thuộc Hải quân — một chương trình tách biệt với NGAD của Không quân (vốn tạo ra chiếc F-47). Dù chia sẻ một số nền tảng công nghệ, nhưng F/A-XX được xây dựng dựa trên các yêu cầu vận hành hoàn toàn khác biệt.
Một tiêm kích trên hạm phải được gia cố để chịu được áp lực khi hạ cánh bằng cáp hãm đà, trang bị các điểm kết nối để phóng bằng máy phóng, thiết kế cánh gấp để tiết kiệm không gian trên boong và sử dụng các vật liệu chống ăn mòn để chịu được môi trường nước mặn khắc nghiệt. Các tiêm kích tàng hình cất cánh từ đất liền không cần phải đáp ứng bất kỳ yêu cầu nào trong số này.
Hiện tại, cuộc đua đã đi đến hồi kết với hai cái tên cuối cùng: Boeing và Northrop Grumman. Lockheed Martin đã bị loại vào đầu năm 2025 sau khi đề xuất không đáp ứng được các yêu cầu của chương trình.
Đô đốc Daryl Caudle, Tư lệnh Bộ chỉ huy Lực lượng Hạm đội Hoa Kỳ, đã xác nhận tại hội nghị Sea-Air-Space vào tháng 4/2026 rằng việc lựa chọn nhà thầu sẽ diễn ra vào tháng 8/2026 — chậm khoảng một năm so với lịch trình ban đầu.
Sự chậm trễ này bắt nguồn từ việc chính quyền Trump đã dành phần lớn năm tài khóa 2025 để tìm cách trì hoãn F/A-XX nhằm tập trung ngân sách cho dự án F-47 của Không quân.
Lý do được đưa ra cho việc trì hoãn là lo ngại về năng lực của nền công nghiệp hàng không vũ trụ Mỹ. Lầu Năm Góc lập luận rằng Hoa Kỳ không thể hỗ trợ cùng lúc hai chương trình tiêm kích thế hệ thứ sáu song song, và việc ưu tiên F-47 là lựa chọn mua sắm có trách nhiệm hơn.
Trung Quốc đang vươn cao
Báo cáo Sức mạnh Quân sự Trung Quốc năm 2025 của Lầu Năm Góc đã chính thức thừa nhận sự tiến bộ nhanh chóng của các chương trình thế hệ thứ sáu của Bắc Kinh. Các nhà phân tích nhận định J-50 là ứng viên tiềm năng nhất để vận hành trên tàu sân bay Type 003 Phúc Kiến và các tàu sân bay tiếp theo của Trung Quốc — một đối trọng trực tiếp của F/A-XX.
Hệ quả đối với Hải quân Mỹ là rất rõ ràng: Đến giữa thập niên 2030, Trung Quốc dự kiến sẽ vận hành một lượng lớn tiêm kích thế hệ sáu trên hạm. Hải quân Mỹ chỉ có thể bắt kịp mốc thời gian này nếu quyết định hợp đồng tháng 8/2026 diễn ra đúng hạn. Bất kỳ sự chậm trễ nào nữa cũng sẽ đẩy khả năng sẵn sàng chiến đấu của Mỹ xuống tận cuối thập niên 2030 hoặc muộn hơn.
Dưới đây là so sánh lực lượng dự kiến vào năm 2035 nếu F/A-XX đi đúng tiến độ:
Hoa Kỳ: Không quân vận hành F-47 NGAD; Hải quân vận hành F/A-XX trên ít nhất hai biên đội tàu sân bay.
Trung Quốc: Vận hành J-36 từ đất liền và J-50 từ các tàu sân bay lớp Type 003.
Cán cân chất lượng giữa hai bên sẽ ở mức tương đương, với việc Mỹ giữ lợi thế về học thuyết tác chiến, kinh nghiệm chiến đấu mạng lưới và tích hợp hệ thống không người lái.
Ngược lại, nếu F/A-XX chậm thêm 3 năm:
Không quân Mỹ vẫn có F-47, Trung Quốc vẫn có J-36 và J-50.
Tuy nhiên, Hải quân Hoa Kỳ sẽ phải dùng F/A-18E/F Super Hornet và F-35C để đối đầu với các tiêm kích thế hệ sáu của Trung Quốc vốn sở hữu ưu thế vượt trội về tàng hình, tầm bay và khả năng tác chiến phối hợp không người lái. Cán cân sẽ nghiêng hẳn về phía Trung Quốc trong nhiệm vụ chiếm ưu thế trên không trên biển — nhiệm vụ quan trọng nhất tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Đây chính là kịch bản khiến lãnh đạo Hải quân lo ngại nhất.
Chương trình F-22 là một bài học đắt giá. 470 chiếc F/A-18 Super Hornet không thể thắng một cuộc chiến chống lại không quân thế hệ sáu của Trung Quốc vào cuối những năm 2030, cũng giống như việc 187 chiếc F-22 hiện nay không thể đảm bảo ưu thế tuyệt đối trước phi đội hơn 200 chiếc J-20 của đối phương.
Hải quân cần F/A-XX. Các xưởng đóng tàu và các phi đoàn cần một tín hiệu rõ ràng. Các nhà thầu cần một hợp đồng ràng buộc.
Quyết định vào tháng 8/2026 không chỉ là một cột mốc mua sắm thông thường. Đó là thời điểm Hải quân Mỹ lựa chọn: Hoặc cam kết duy trì ưu thế hàng không mẫu hạm đến những năm 2040, hoặc để sự trì trệ của bộ máy biến F/A-XX thành một "nỗi đau" tương tự như dự án F-22 đã từng trải qua.
Quốc Vinh (Theo 19fortyfive)
