Vào lúc 2 giờ sáng, khi phần lớn thành phố đã chìm vào giấc ngủ, Kim, một nhân viên văn phòng 25 tuổi tại Hàn Quốc, vẫn chăm chú nhìn vào màn hình điện thoại. Anh lướt qua hàng chục quán ăn, cân nhắc giữa các món yêu thích rồi lần lượt cho chúng vào giỏ hàng. Mọi thứ diễn ra chẳng khác gì một lần đặt đồ ăn đêm bình thường. Thế nhưng sau vài phút, Kim chỉ đóng ứng dụng lại và đi ngủ.
Sẽ không có tài xế nào nhận đơn. Cũng sẽ không có bữa ăn nào được giao đến cửa nhà anh.
Điều kỳ lạ là Kim đã biết trước điều đó. Website anh sử dụng vốn được tạo ra để mô phỏng một ứng dụng giao đồ ăn. Người dùng có thể xem thực đơn, chọn món, thêm vào giỏ hàng và trải qua gần như toàn bộ cảm giác của việc đặt đồ ăn trực tuyến. Tuy nhiên, bước cuối cùng của quá trình mua hàng lại bị loại bỏ hoàn toàn. Không có thanh toán, không có giao dịch và cũng không có đơn hàng nào được gửi đi.
Nghe có vẻ vô nghĩa, nhưng những website như vậy đang thu hút ngày càng nhiều người trẻ Hàn Quốc. Trong một thời đại mà mọi ứng dụng đều cố gắng khiến người dùng bấm nút mua hàng, một bộ phận Gen Z lại dành thời gian cho những nền tảng không bán bất cứ thứ gì.
Điều đó đặt ra một câu hỏi thú vị: Nếu không nhận được đồ ăn, không sở hữu món hàng và cũng không có gì được giao tới tận tay, vậy điều gì khiến họ quay trở lại mỗi ngày?
Câu trả lời có lẽ nằm ở cảm giác hơn là ở bản thân món đồ.
Kim thừa nhận anh thường thèm đồ ăn vào ban đêm nhưng vẫn cố gắng kiềm chế để tiết kiệm tiền. Chính vì vậy, việc lướt qua thực đơn và tưởng tượng mình vừa hoàn tất một đơn hàng đôi khi cũng mang lại cảm giác dễ chịu nhất định. Anh không thực sự mua bất cứ thứ gì, nhưng vẫn nhận được một phần cảm giác thỏa mãn mà việc mua sắm hoặc đặt đồ ăn thường mang lại.
Và đó cũng là lý do những nền tảng này được gọi là "dopamine sites" – những website được thiết kế để mang lại sự kích thích và cảm giác hài lòng nhanh chóng mà không cần trải qua trải nghiệm thực tế.
Không chỉ dừng lại ở chuyện ăn uống, xu hướng này còn lan sang nhiều hoạt động quen thuộc khác trong đời sống. Tại Hàn Quốc, một website mô phỏng giờ nghỉ hút thuốc đang trở thành nơi lui tới của nhiều người trẻ. Khi truy cập, họ chỉ nhìn thấy những người xa lạ đang trực tuyến cùng lúc và một vài dòng trạng thái ngắn ngủi như "Tôi đang cố vượt qua thêm một ngày nữa" hoặc "Tôi chỉ muốn được về nhà".
Thoạt nhìn, đó dường như không phải thứ đủ hấp dẫn để giữ chân người dùng. Thế nhưng chính sự đơn giản ấy lại là điều khiến nhiều người cảm thấy được an ủi. Lee, một sinh viên 24 tuổi, cho biết anh thường ghé vào website này trong những giai đoạn ôn thi căng thẳng. Dù không trò chuyện với ai, việc biết rằng vẫn còn những người khác đang thức khuya học tập hoặc mệt mỏi giống mình khiến anh cảm thấy bớt cô đơn hơn.
Từ đó, hiện tượng "dopamine sites" bắt đầu cho thấy một ý nghĩa khác. Có thể những người trẻ này không thực sự tìm kiếm đồ ăn, thuốc lá hay một cuộc trò chuyện. Điều họ đang tìm kiếm đơn giản là một khoảng nghỉ ngắn giữa những áp lực thường ngày và một cảm giác kết nối vừa đủ mà không phải bước vào những mối quan hệ phức tạp ngoài đời thực.
Theo giáo sư Kim Heon-sik của Đại học Jungwon, hiện tượng này phản ánh một xu hướng ngày càng phổ biến trên Internet. Ông cho rằng nó có điểm tương đồng với các chương trình mukbang, nơi khán giả theo dõi người khác ăn uống để phần nào thỏa mãn cảm giác thèm ăn của chính mình. Điểm chung của những hình thức này là cho phép con người trải nghiệm cảm giác của một hoạt động mà không cần thực sự thực hiện hoạt động đó.
Nói cách khác, nếu trước đây Internet giúp con người tiếp cận thế giới thực dễ dàng hơn, thì giờ đây nó còn tạo ra những phiên bản mô phỏng của thế giới thực. Người ta xem người khác ăn thay vì ăn. Người ta tham gia phòng hút thuốc ảo thay vì hút thuốc. Và giờ đây, người ta thậm chí đặt đồ ăn mà không hề muốn nhận hàng.
Tuy nhiên, theo giáo sư Kim, sự lan rộng của các website này còn phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm hơn. Ông cho rằng người trẻ hiện đang sống trong một giai đoạn nhiều bất định, nơi cảm giác kiệt sức và lo lắng về tương lai xuất hiện ngày càng thường xuyên. Trong bối cảnh đó, ngay cả những kết nối trực tuyến rất mong manh cũng có thể trở thành nguồn an ủi.
Có lẽ vì vậy mà những đơn hàng không bao giờ được giao vẫn tiếp tục được tạo ra mỗi đêm. Bởi thứ mà nhiều người trẻ tìm kiếm trên các website này chưa bao giờ thực sự là món ăn. Điều họ muốn có được là cảm giác được giải tỏa, được kết nối và được tạm thời quên đi những áp lực ngoài đời thực. Và khi những cảm giác ấy có thể được tìm thấy chỉ bằng vài cú nhấp chuột, một đơn hàng ảo đôi khi lại trở thành niềm an ủi thật hơn nhiều người vẫn nghĩ.
Nguyễn Hải
