Trong thế giới muôn loài chim, chim Hồng Hoàng, hay còn được biết đến với tên gọi "Phượng hoàng đất" (thuộc họ Bucerotidae), nổi bật với chiếc mỏ to khác thường. Họ chim này thường sinh sống ở các vùng nhiệt đới của châu Á và châu Phi. Tại châu Á, Hồng hoàng (tên khoa học là Buceros bicornis) phân bố trong các khu rừng ở Ấn Độ, miền Nam Trung Quốc và khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Loài chim Hồng hoàng có mặt trong tự nhiên ở Việt Nam cũng chính là loài lớn nhất trong họ này, với đặc điểm nhận dạng là phần mũ mỏ màu vàng tươi kết hợp với màu đen ở đỉnh mỏ.
Chim Hồng Hoàng, hay còn được biết đến với tên gọi "Phượng hoàng đất" (thuộc họ Bucerotidae), nổi bật với chiếc mỏ to khác thường. Ảnh minh họa
Loài chim mỏ sừng này có thể đạt trọng lượng lên tới 4kg, với chiều dài cơ thể dao động từ 90 đến 122cm. Khi trưởng thành, sải cánh của chim Hồng hoàng có thể rộng tới 1,6m, tạo nên một dáng vẻ vô cùng oai phong và hùng vĩ.
Kích thước và trọng lượng không phải là điểm đặc biệt nhất của loài chim này. Chim Hồng hoàng sở hữu chiếc mỏ cong màu vàng nổi bật, dễ dàng nhận diện từ khoảng cách xa. Chiếc mỏ rỗng, sặc sỡ này được cho là có chức năng như một công cụ để thu hút bạn tình.
Một điều đáng chú ý là đây là loài chim chung thủy, sống theo chế độ một vợ một chồng suốt đời. Từ xa xưa, chim Hồng hoàng đã được nhiều bộ lạc tôn kính như một loài chim quý, thậm chí coi là biểu tượng của thế lực tối cao. Hồng hoàng còn được chọn làm vật tế lễ trong các dịp lễ hội để cúng tế các vị thần. Chiếc mỏ sừng tuyệt đẹp của chúng cũng được sử dụng để chế tác đồ trang trí và trang sức. Một số bộ lạc ở Ấn Độ còn dùng lông chim Hồng hoàng để làm mũ đội đầu cho nam giới.
Một điều đáng chú ý là đây là loài chim chung thủy, sống theo chế độ một vợ một chồng suốt đời. Ảnh minh họa
Chính vì giá trị cao này mà tình trạng buôn bán mỏ sừng chim Hồng hoàng đang diễn ra âm thầm. Thậm chí, mỏ sừng của loài chim này có giá lên tới khoảng 6.150 USD/kg (tức là đắt gấp 3 lần ngà voi), tương đương gần 150 triệu đồng.
Giới thợ thủ công ở Trung Quốc sử dụng mỏ sừng chim Hồng hoàng để chế tác những tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao. Các nghệ nhân Nhật Bản cũng chạm khắc mỏ sừng thành nhiều hình ảnh tinh xảo. Thậm chí, những món đồ tinh xảo được làm từ mỏ sừng chim Hồng hoàng còn được đưa sang Anh và trở thành mốt thời trang của giới quý tộc vào thế kỷ 19.
Hiện nay, số lượng chim Hồng hoàng trong tự nhiên đang suy giảm nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân, từ biến đổi môi trường đến nạn săn bắt trái phép.
Loài chim này đã được ghi vào Sách Đỏ IUCN (Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế) và Sách Đỏ Việt Nam. Chúng thuộc nhóm Ib - các loài động vật rừng đang bị đe dọa tuyệt chủng, bị nghiêm cấm khai thác và sử dụng cho mục đích thương mại, đồng thời thuộc Phụ lục I CITES (Công ước về Thương mại Quốc tế các loài Động, Thực vật Hoang dã Nguy cấp) phân bố tự nhiên tại Việt Nam.
