Mở rộng nguồn hiến mô, tạng
Sáng 21/9, tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đã trình bày tóm tắt dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, tạng, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Theo báo cáo, đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện hơn 11.000 ca ghép bộ phận cơ thể người, trong đó 91,4% nguồn hiến từ người sống và chỉ khoảng 8,6% từ người hiến chết não.
Qua thực tiễn thi hành, Luật năm 2006 bộc lộ một số hạn chế như chưa có hành lang pháp lý cho phép hiến mô, bộ phận cơ thể người sau chết tuần hoàn; quy định về độ tuổi, điều kiện hiến khi còn sống chưa đủ chặt chẽ để phòng ngừa nguy cơ mua bán bộ phận cơ thể người...
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà trình bày tóm tắt dự thảo Luật (Ảnh: Media Quốc hội).
Dự thảo Luật sửa đổi gồm 7 chương, 39 điều, kế thừa nguyên tắc tự nguyện và điều phối hài hòa, công bằng, minh bạch thông qua Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.
Hoàn thiện phạm vi điều chỉnh, bổ sung các quy định về máu, chế phẩm máu, tinh trùng, noãn, phôi, mô và tế bào; thiết kế cơ chế quản lý xuyên suốt từ hiến, lấy, ghép đến quản lý, sử dụng và điều phối.
Một điểm mới đáng chú ý, dự thảo luật mở rộng nguồn hiến nhưng đồng thời siết chặt điều kiện đối với người hiến.
Theo đó, cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau chết tuần hoàn; người dưới 18 tuổi có thể hiến sau chết não, chết tuần hoàn nếu đã đăng ký hoặc thể hiện nguyện vọng bằng văn bản và được người đại diện đồng ý.
Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống cho thành viên gia đình. Người từ đủ 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho thành viên gia đình; trường hợp hiến cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi. Dự thảo cũng bổ sung quy định về bảo tồn khả năng sinh sản đối với người dưới 18 tuổi thông qua việc tiếp nhận tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn và mô buồng trứng.
Quang cảnh phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).
Dự thảo dành chương riêng về đăng ký hiến, quy định điều kiện, hình thức đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký và bổ sung hình thức đăng ký hiến trực tuyến gắn với chuyển đổi số.
Dự thảo luật cũng bổ sung cơ chế quản lý mô và sản phẩm từ mô theo toàn chuỗi, từ sản xuất, bảo quản, kiểm soát chất lượng, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc đến nghiên cứu, sử dụng và giám sát nguy cơ.
Đồng thời, bổ sung quy định về huyết tương, tế bào gốc phục vụ điều trị, nghiên cứu y sinh học và một số hoạt động thương mại theo quy định của Chính phủ.
Dự thảo cũng quy định người nước ngoài là vợ hoặc chồng của công dân Việt Nam hoặc cư trú hợp pháp, sinh sống, học tập, làm việc tại Việt Nam được đăng ký vào danh sách chờ ghép quốc gia.
Về bảo đảm an ninh, quốc phòng, dự thảo tăng kiểm soát nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, xâm hại người chưa thành niên và sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn. Việc xác định chết não, chết tuần hoàn được tách bạch với hoạt động lấy, ghép; thành viên hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn không được trực tiếp điều trị, vận động hiến hoặc tham gia kíp lấy, kíp ghép.
Dự thảo đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, điều phối thống nhất trên toàn quốc, bắt buộc cập nhật dữ liệu người hiến và người chờ ghép, tạo hành lang pháp lý cho công nghệ tế bào, tế bào gốc.
Quản lý chặt chẽ, bảo vệ người hiến
Thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết hồ sơ dự án Luật cơ bản đầy đủ theo quy định.
Về cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác, theo ông Nguyễn Đắc Vinh, đây là chính sách mới so với hiện hành.
Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo thuyết minh đầy đủ, đánh giá tác động kỹ lưỡng, bổ sung kinh nghiệm quốc tế, làm rõ số lượng quốc gia đã cho phép thực hiện và quy định kiểm soát tương ứng để có căn cứ đánh giá.
Quy định chặt chẽ, giới hạn người có thẩm quyền đồng ý là cha, mẹ hoặc người thân thích trong phạm vi nhất định; sự đồng ý phải bằng văn bản; nghiên cứu bổ sung điều kiện có người làm chứng độc lập, không thuộc kíp lấy, ghép và không có quyền, lợi ích liên quan; ghi nhận nguyện vọng và người làm chứng trong hồ sơ; làm rõ nguyên tắc xử lý khi có sự khác nhau giữa nguyện vọng của trẻ và ý kiến của người đại diện.
Đồng thời, tiếp tục đánh giá các trường hợp, nguy cơ có thể phát sinh, hệ lụy đạo đức, hệ lụy xã hội kéo theo khi cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh (Ảnh: Media Quốc hội).
Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất về sự cần thiết về sửa đổi toàn diện Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Đồng thời nhấn mạnh, đây là lĩnh vực có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, trực tiếp liên quan đến quyền sống, quyền nhân thân, sức khỏe, tính mạng của con người và đạo đức y khoa.
Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, việc sửa đổi luật cần hướng tới khuyến khích, tạo điều kiện cho hoạt động hiến tạng vì mục đích nhân đạo. Mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh.
Đồng thời, phải có cơ chế quản lý chặt chẽ, bảo vệ người hiến, người được ghép, bảo đảm sự tự nguyện, thực chất, công bằng, minh bạch và phòng ngừa mua bán, thương mại, trục lợi.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Y tế tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án luật bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Quốc hội.
Giao Ủy ban Văn hóa và Xã hội phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế và các cơ quan có liên quan trong quá trình tiếp thu, hoàn thiện, tổ chức thẩm tra theo đúng quy định, bảo đảm chất lượng và tiến độ để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ Hai.
