Mỗi mùa lũ tại huyện Miyun (Mật Vân), Bắc Kinh, các cán bộ cơ sở lại đối mặt với cùng một bài toán cũ: khi mưa lớn đổ xuống lúc nửa đêm và nguy cơ sạt lở xuất hiện, họ phải lật từng trang sổ giấy, gọi điện theo danh sách viết tay, dựa vào trí nhớ để xác định ai cần được sơ tán trước. Mật Vân là vùng núi với hàng trăm điểm địa chất nguy hiểm trải rộng khắp nơi, mỗi phút chậm trễ trong việc tìm đúng người và dẫn đường đến đúng chỗ đều có thể trở thành sự khác biệt giữa an toàn và thảm họa.
Ông Tạ Vẫn Thạch (Xie Yunshi), phó giám đốc Chi nhánh Mật Vân thuộc Ủy ban Quy hoạch và Tài nguyên Thiên nhiên Bắc Kinh, biết rõ bài toán đó hơn ai hết vì ông là người phải giải nó mỗi năm. Điều khác biệt là ông quyết định không chờ một hệ thống nào đó được phê duyệt ngân sách và triển khai từ trên xuống.
Dù chưa từng học lập trình, ông tự bỏ tiền túi mua token để sử dụng các mô hình AI lớn, tự học cách ra lệnh cho AI viết mã, và dành gần một tháng xây dựng từ đầu một ứng dụng phòng chống lũ mang tên Jiaoying, dành riêng cho huyện Mật Vân.
Kết quả là một mini-program tích hợp toàn bộ dữ liệu mà trước đây nằm rải rác trong các cuốn sổ: tất cả điểm địa chất nguy hiểm, danh sách hộ dân bị đe dọa và cán bộ phụ trách từng khu vực trong toàn quận. Khi mưa lớn xuất hiện, cán bộ có thể xem cảnh báo sạt lở theo thời gian thực, theo dõi lượng mưa từng khu vực, kiểm tra tình trạng sơ tán của từng hộ dân và dẫn đường thẳng đến bất kỳ điểm nguy hiểm nào, tất cả chỉ với một cú chạm trên màn hình điện thoại.
Khi câu chuyện được đài BRTV đưa tin ngày 11 tháng 7 và lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc, chi tiết "1 tỷ token" lập tức trở thành tâm điểm thảo luận. Nhiều người ban đầu tưởng đây là khoản đầu tư khổng lồ, nhưng theo chia sẻ của ông Tạ Vẫn Thạch với truyền thông Trung Quốc, đây là lượng token ông sử dụng trong quá trình phát triển ứng dụng thông qua gói dịch vụ AI đã đăng ký.
Chi phí thực tế dành riêng cho dự án chỉ ở mức vài chục nhân dân tệ, thấp hơn rất nhiều so với suy nghĩ của nhiều người khi lần đầu nhìn thấy con số "1 tỷ". Ví dụ dựa trên mức giá API hiện tại của các mô hình AI Trung Quốc như DeepSeek, một tỷ token có giá chưa đến 200 nhân dân tệ, tương đương chưa đến 700.000 đồng.
Tờ Guangming Daily và Beijing News đều đăng bình luận về sự kiện này, nhấn mạnh một điểm chung: giá trị của câu chuyện không nằm ở việc một quan chức biết viết code, mà nằm ở chỗ ông hiểu đúng vấn đề cần giải quyết và không để khoảng cách kỹ năng cản trở mình tìm ra giải pháp.
Nhiều hệ thống "thành phố thông minh" tốn hàng chục triệu nhân dân tệ nhưng cồng kềnh đến mức cán bộ cơ sở không dùng được trong thực tế. Ứng dụng Jiaoying được xây dựng với chi phí vô cùng thấp lại giải quyết đúng vấn đề mà những hệ thống đó bỏ sót.
Điều câu chuyện của ông Xie Yunshi thực sự cho thấy là chi phí AI đang giảm đến mức một cá nhân có thể tự phát triển công cụ số phù hợp với thực tế công việc của mình mà không cần ngân sách lớn hay đội ngũ kỹ thuật. Câu hỏi không còn là ai đủ điều kiện để làm phần mềm, mà là ai hiểu đủ rõ vấn đề để biết mình cần làm gì.
Nguyễn Hải
