Hãng truyền thông NDTV (Ấn Độ) ngày 10/3 đăng một bài báo với tiêu đề "Bên trong kế hoạch của Trung Quốc có thể ngăn chặn máy bay F-35 của Mỹ mà không cần khai hỏa một phát súng nào", trong đó trích dẫn quan điểm của nhà phân tích đầu tư người Ấn Độ Shanaka Anslem Perera.
NDTV đưa tin, trong khi Mỹ đổ hàng tỷ USD vào cuộc xung đột với Iran và các tiêu đề báo chí toàn cầu theo dõi giá dầu và quỹ đạo tên lửa, Trung Quốc đã lặng lẽ công bố một văn kiện có thể định hình cán cân quyền lực trong nhiều thập kỷ tới.
Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc, dài 141 trang, được công bố tại Kỳ họp thứ tư Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc khóa XIV vào ngày 5/3, vạch ra một chiến lược đầy tham vọng nhằm thống trị các công nghệ, vật liệu và ngành công nghiệp được kỳ vọng sẽ định hình sức mạnh kinh tế và quân sự thế hệ tiếp theo.
"Chẳng ai để ý cả. Đó mới là vấn đề", nhà phân tích Perera viết trong một bài đăng trên nền tảng X được NDTV trích dẫn.
Theo ông Perera, bản kế hoạch này của Trung Quốc giống một cuộc huy động công nghệ quốc gia hơn là một văn bản chính sách kinh tế thông thường.
Trí tuệ nhân tạo (AI) được đề cập xuyên suốt văn bản, với việc Bắc Kinh phát tín hiệu về việc thúc đẩy ứng dụng AI vào phần lớn nền kinh tế của nước này trong một thập kỷ tới.
Robot hình người được xác định là ngành công nghiệp trụ cột, với dự kiến sản lượng sẽ tăng gấp đôi trong vòng 5 năm. Kế hoạch này cũng cam kết về việc Trung Quốc sẽ xây dựng mạng lưới truyền thông lượng tử giữa không gian và Trái đất, đẩy nhanh nghiên cứu phản ứng tổng hợp hạt nhân và phát triển công nghệ giao diện não-máy tính.
Tham vọng kinh tế cũng ấn tượng không kém. Riêng các ngành công nghiệp liên quan đến AI dự kiến sẽ đạt giá trị hơn 10 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 1,4 nghìn tỷ USD) trong suốt thời kỳ thực hiện kế hoạch. Quy mô này giống như một nỗ lực thúc đẩy nền công nghiệp quốc gia có hệ thống, liên kết các công nghệ tiên tiến với sản xuất và chính sách nhà nước để xây dựng sức mạnh kinh tế lâu dài thay vì chỉ là lợi thế ngắn hạn.
Nhà phân tích Perera lập luận rằng chính phạm vi rộng lớn của kế hoạch mới làm cho nó có ý nghĩa chiến lược quan trọng. "Đây không phải là một kế hoạch kinh tế. Đây là một kế hoạch cho một cuộc chiến mà Mỹ không tham gia", ông viết.
Giải pháp chính của Washington đối với sự trỗi dậy công nghệ của Trung Quốc cho đến nay là Đạo luật CHIPS và Khoa học, được ký vào năm 2022. Luật này cam kết về khoản tiền 52,7 tỷ USD để tăng cường sản xuất chất bán dẫn bên trong nước Mỹ, bao gồm 39 tỷ USD trợ cấp trực tiếp và các ưu đãi thuế hào phóng. Đạo luật đã thúc đẩy hàng trăm tỷ USD đầu tư tư nhân vào hơn 140 dự án đã được công bố và tạo ra một lượng lớn việc làm có tay nghề cao trên khắp nước Mỹ.
"Kho vũ khí" của Trung Quốc
Nhưng kế hoạch của Trung Quốc bao trùm một phạm vi rộng lớn hơn nhiều. AI được dự đoán sẽ lan rộng khắp toàn bộ nền kinh tế, từ công nghiệp nặng đến dịch vụ. Robot được kỳ vọng sẽ là nền tảng cho sản xuất công nghiệp.
Kế hoạch này thúc đẩy đầu tư song song vào điện toán lượng tử, cơ sở hạ tầng vũ trụ, và quan trọng hơn cả là nguyên liệu thô và năng lực xử lý làm nền tảng cho ngành điện tử tiên tiến - đặc biệt là các nguyên tố đất hiếm.
Nhà phân tích Perera tóm tắt sự khác biệt một cách đơn giản: "Đạo luật CHIPS [của Mỹ] là một khẩu súng trường. Kế hoạch 5 năm [của Trung Quốc] là một kho vũ khí."
Theo ông, khoáng sản đất hiếm nằm ở trung tâm của "kho vũ khí" đó. Trung Quốc hiện đang chế biến phần lớn các nguyên tố đất hiếm trên thế giới, những vật liệu thiết yếu cho mọi thứ từ xe điện đến hệ thống dẫn đường và radar tiên tiến. Mỗi máy bay chiến đấu F-35 của Mỹ cần hàng trăm pound kim loại đất hiếm (1 pound tương đương 0,45 kg) trong động cơ, cảm biến và hệ thống vũ khí. Các hệ thống phòng thủ tên lửa, bộ thiết bị tác chiến điện tử và đạn dược dẫn đường chính xác cũng cần tới đất hiếm.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã liên tục siết chặt kiểm soát đất hiếm. Nước này đã mở rộng các chế độ kiểm soát xuất khẩu bao gồm nhiều nguyên tố đất hiếm và công nghệ chế biến hơn, bổ sung các yêu cầu cấp phép và quy tắc tuân thủ mới, cho phép họ có quyền kiểm soát chi tiết hơn đối với nguồn cung toàn cầu.
Trong khi đó, các quy định mua sắm quốc phòng của Mỹ lại đang đi theo hướng ngược lại: từ tháng 1/2027, các hợp đồng của Lầu Năm Góc dự kiến sẽ loại bỏ dần hàm lượng đất hiếm Trung Quốc, buộc các nhà cung cấp Mỹ phải tìm hoặc xây dựng các nguồn thay thế.
Điều đó tạo ra cái mà các nhà phân tích mô tả là một "cửa sổ dễ bị tổn thương" được tính bằng năm, thậm chí là cả thập kỷ. Trong giai đoạn đó, Mỹ đang tiêu tốn lượng lớn đạn dược chứa nhiều đất hiếm trong các cuộc xung đột như chiến dịch quân sự tại Iran; đồng thời cố gắng xây dựng các mỏ, nhà máy chế biến và nhà máy sản xuất nam châm đất hiếm mới mà hiện chưa tồn tại ở quy mô lớn.
"Cuộc xung đột với Iran đang tiêu tốn rất nhiều tên lửa đánh chặn", ông Perera viết. "Trung Quốc đang siết chặt chuỗi cung ứng sản xuất các tên lửa đánh chặn này". Kế hoạch 5 năm của Trung Quốc là văn kiện biến sự siết chặt đó thành chiến lược quốc gia.
Kế hoạch 141 trang của Trung Quốc nhằm đảm bảo rằng nhiều vật liệu cần thiết để tạo ra hỏa lực và sức mạnh quân sự đó vẫn nằm dưới sự kiểm soát của nước này trong 15 năm tới. Các nhà phân tích cho rằng, nếu Trung Quốc thành công trong việc kiểm soát toàn bộ vật liệu, robot và AI thành một hệ thống do nhà nước điều khiển, thì cuộc đua giành vị thế siêu cường toàn cầu tiếp theo có thể sẽ không được quyết định trong các cuộc không kích trên vùng Vịnh, mà nằm trong chuỗi cung ứng và các nhà máy, rất lâu trước khi một chiếc F-35 cất cánh.
Duy Nguyễn
Theo NDTV
