Thận giữ vai trò quan trọng trong việc lọc máu, đào thải chất cặn bã, điều hòa nước và điện giải, đồng thời tham gia kiểm soát huyết áp. Tuy nhiên, các tổn thương ở thận thường diễn tiến âm thầm, ít gây ra triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu. Vì vậy, không ít người chỉ phát hiện chức năng thận suy giảm khi đi khám sức khỏe hoặc khi cơ thể đã xuất hiện những dấu hiệu bất thường.
Bên cạnh yếu tố tuổi tác và bệnh lý nền, chế độ ăn uống cũng ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe của cơ quan này.
Để hạn chế những tác động không mong muốn, các chuyên gia khuyến cáo nên chú ý đến hai loại đồ uống và bốn nhóm thực phẩm dưới đây, đồng thời điều chỉnh thói quen sinh hoạt để bảo vệ chức năng thận lâu dài.
Hai loại đồ uống nên hạn chế
1. Nước ngọt và nước ép trái cây thêm đường
Nước ngọt có ga, trà đóng chai, nước tăng lực và nước ép trái cây thêm đường thường chứa hàm lượng đường cao. Việc tiêu thụ thường xuyên có thể làm tăng đường huyết, thúc đẩy tình trạng thừa cân, kháng insulin và làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường type 2.
Để bảo vệ sức khỏe thận, mỗi người nên hạn chế các loại đồ uống có đường, ưu tiên nước lọc trong sinh hoạt hằng ngày. Thay vì uống nước ép thêm đường, ăn trái cây tươi nguyên quả cũng là lựa chọn phù hợp hơn vì vừa cung cấp chất xơ, vừa giúp kiểm soát lượng đường nạp vào cơ thể.
2. Nước dùng thịt đậm đặc và súp ninh quá lâu
Nước hầm xương, nước hầm thịt thường được nhiều người lựa chọn vì quan niệm món ăn càng được ninh lâu thì càng bổ dưỡng. Tuy nhiên, quá trình ninh thịt trong thời gian dài có thể khiến purin và chất béo từ nguyên liệu hòa vào nước dùng.
Nếu thường xuyên tiêu thụ các loại nước súp đậm đặc, cơ thể có thể hấp thụ lượng purin đáng kể, làm tăng nồng độ axit uric trong máu. Khi axit uric tăng cao kéo dài, nguy cơ mắc bệnh gút và một số vấn đề liên quan đến thận cũng gia tăng.
Đặc biệt, người mắc bệnh thận mạn tính hoặc có tiền sử tăng axit uric máu cần thận trọng khi sử dụng những món ăn này. Thay vì uống nhiều nước hầm đậm đặc, mọi người nên cân đối khẩu phần thịt, ưu tiên các món súp thanh nhẹ và đa dạng nguồn thực phẩm.
Bốn nhóm thực phẩm cần kiểm soát trong chế độ ăn
1. Rau củ muối chua, thịt hun khói và thực phẩm nhiều muối
Dưa muối, cà muối, thịt xông khói và các loại thực phẩm đóng hộp thường chứa lượng natri cao. Khi cơ thể hấp thụ quá nhiều natri, thận phải tăng cường hoạt động để điều chỉnh cân bằng nước và điện giải.
Việc ăn mặn kéo dài còn có thể khiến cơ thể giữ nước, làm tăng huyết áp. Trong khi đó, tăng huyết áp vừa là yếu tố nguy cơ gây tổn thương thận, vừa có thể khiến bệnh thận mạn tính tiến triển nhanh hơn.
Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người nên giảm lượng muối khi chế biến món ăn, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và ưu tiên nguyên liệu tươi. Ngoài muối ăn, nước mắm, nước tương và các loại gia vị đóng gói cũng là những nguồn natri cần được chú ý.
2. Nội tạng động vật và một số loại hải sản giàu purin
Gan, thận động vật, một số loại hải sản và trứng cá có thể chứa hàm lượng purin cao. Khi được chuyển hóa, purin tạo ra axit uric, chất mà cơ thể cần đào thải chủ yếu qua thận.
Nếu nồng độ axit uric trong máu tăng cao, các tinh thể urat có thể hình thành và lắng đọng tại một số mô, gây bệnh gút. Trong những trường hợp nhất định, tình trạng này còn liên quan đến sỏi thận và tổn thương chức năng thận.
Người có tiền sử tăng axit uric máu, bệnh gút hoặc suy giảm chức năng thận nên kiểm soát khẩu phần những thực phẩm này. Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người đều cần loại bỏ hoàn toàn nội tạng và hải sản khỏi thực đơn. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm phù hợp và duy trì chế độ ăn cân bằng.
3. Quả khế và các sản phẩm từ khế
Khế là loại trái cây quen thuộc nhưng có thể gây nguy hiểm đối với người suy giảm chức năng thận.
Trong quả khế có chứa caramboxin, một độc tố thần kinh mà thận khỏe mạnh có thể đào thải. Khi chức năng thận suy giảm, chất này có nguy cơ tích tụ trong cơ thể và gây ngộ độc thần kinh. Người bị ngộ độc có thể xuất hiện các triệu chứng như nấc cụt kéo dài, nôn ói, lú lẫn, co giật, thậm chí hôn mê.
Bên cạnh đó, khế còn chứa axit oxalic, một thành phần có thể góp phần hình thành sỏi thận ở người có nguy cơ. Vì vậy, người mắc bệnh thận mạn tính, đặc biệt là người suy thận, cần tránh ăn khế và uống nước ép từ loại quả này.
4. Thịt chế biến sẵn và thức ăn nhanh
Xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội, đồ ăn đóng hộp và nhiều loại thức ăn nhanh thường chứa lượng muối, chất béo bão hòa và phụ gia khá cao. Một số sản phẩm còn sử dụng phosphate để bảo quản, tạo kết cấu hoặc cải thiện hương vị.
Phốt pho là khoáng chất cần thiết cho cơ thể, nhưng người mắc bệnh thận mạn tính có thể gặp khó khăn trong việc đào thải lượng phốt pho dư thừa. Tình trạng tích tụ kéo dài có thể gây mất cân bằng khoáng chất, ảnh hưởng đến xương và hệ tim mạch.
Thay vì phụ thuộc vào thực phẩm chế biến sẵn, mỗi người nên ưu tiên thịt tươi, cá, rau củ và các món ăn tự chế biến.
Một thói quen cần duy trì: Uống đủ nước, không nhịn tiểu
Uống đủ nước và không nhịn tiểu là những thói quen đơn giản giúp hỗ trợ sức khỏe thận. Nước giúp duy trì lượng nước tiểu phù hợp, đào thải chất thải và hạn chế nguy cơ hình thành sỏi tiết niệu. Vì vậy, mỗi người nên uống nước đều đặn trong ngày, không đợi đến khi khát mới uống và tránh nhịn tiểu kéo dài. Tuy nhiên, người mắc bệnh thận giai đoạn tiến triển, suy tim hoặc bị ứ dịch cần tuân thủ lượng nước theo chỉ định của bác sĩ.
Bên cạnh chế độ sinh hoạt, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường cũng rất quan trọng. Phù mí mắt, sưng chân, nước tiểu có nhiều bọt kéo dài hoặc thay đổi bất thường về số lần đi tiểu có thể là những biểu hiện cần lưu ý.
Khi gặp tình trạng này, mọi người nên đi khám để được kiểm tra nước tiểu, creatinine máu và đánh giá mức lọc cầu thận (eGFR). Đặc biệt, người mắc tiểu đường, tăng huyết áp hoặc có tiền sử bệnh thận cần kiểm tra sức khỏe định kỳ và tuân thủ hướng dẫn điều trị.
Bảo vệ thận không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn thực phẩm mà còn nằm ở những thói quen được duy trì mỗi ngày.
Nguồn: Bohe
Hân Ly
