* Dưới đây là lời chia sẻ từ Shadé Zahrai - nhà giáo dục về hiệu suất đỉnh cao từng đoạt nhiều giải thưởng, đồng thời là nhà nghiên cứu hành vi, chiến lược gia lãnh đạo và tác giả cuốn sách Big Trust: Rewire Self-Doubt, Find Your Confidence, and Fuel Success.
Trong suốt một thập kỷ làm cố vấn cho các công ty thuộc Fortune 500 với tư cách là nhà nghiên cứu hành vi, tôi nhận thấy một trong những cách hiệu quả nhất để ngăn chặn kẻ thao túng là một cụm từ quan trọng: “Điều đó thật thú vị. Hãy kể cho tôi nghe thêm.” Những kẻ thao túng thường sống nhờ vào phản ứng cảm xúc, sự bối rối và mơ hồ. Cụm từ đơn giản này giúp vô hiệu hóa điều đó và thay đổi cán cân quyền lực trong cuộc trò chuyện.
Với câu hỏi “Hãy kể thêm cho tôi nghe” (hoặc các biến thể khác: “Điều gì khiến bạn nói như vậy?”, “Điều gì đã dẫn bạn đến kết luận đó?”), bạn đang loại bỏ mọi sự mơ hồ và không rõ ràng, thay vào đó là sự tò mò. Các câu hỏi “Tại sao?” có thể mang tính buộc tội và thường gây ra phản ứng phòng thủ. Hãy sử dụng các câu hỏi “Cái gì?” với giọng điệu cởi mở hơn để tránh cho cuộc trao đổi leo thang.
Nếu bạn thấy mình đang ở trong những tình huống bị thao túng tâm lý, bị gây áp lực bằng cảm giác tội lỗi hoặc bị ép buộc, đây là cách tốt nhất để sử dụng cụm từ đơn giản nhưng đầy sức mạnh tinh tế này.
Nếu ai đó đang cố gắng thao túng tâm lý bạn...
Thao túng tâm lý là khi ai đó khiến bạn nghi ngờ trí nhớ hoặc nhận thức của mình về thực tế.
Họ có thể nói: “Tôi chưa từng nói điều đó. Bạn nhớ nhầm rồi.”
Bạn có thể đáp lại: “Điều đó thật thú vị. Hãy kể cho tôi nghe thêm về những gì bạn nhớ được.” Sau đó, bạn có thể nói thêm: “Tôi không nhớ như vậy.” Hoặc, nếu phù hợp, “Hãy hỏi người khác có mặt ở đó xem sao.”
Cách này hiệu quả vì bạn không cần phải bảo vệ trí nhớ của mình ngay tại thời điểm đó. Bạn mời người kia làm rõ và cung cấp thêm chi tiết.
Chiêu trò thao túng tâm lý sẽ mất đi hiệu quả khi nó phải dựa trên những chi tiết cụ thể. Khi ai đó phải giải thích rõ ràng phiên bản của họ, những điểm mâu thuẫn thường sẽ lộ ra, và áp lực tâm lý sẽ chuyển từ bạn sang các sự thật.
Nếu ai đó đang cố gắng khiến bạn cảm thấy tội lỗi...
Ai trong chúng ta cũng từng trải qua chuyện này. Ai đó dùng nghĩa vụ hoặc cảm xúc để gây áp lực buộc bạn làm điều mình không muốn.
Họ có thể nói: “Sau tất cả những gì tôi đã làm cho bạn, đây là cách bạn trả ơn tôi sao?”
Bạn có thể đáp lại: “Điều đó thật thú vị. Điều gì khiến bạn nói như vậy?” Sau đó, bạn có thể nói thêm: “Tôi đánh giá cao những gì bạn đã làm, nhưng đây vẫn là quyết định của tôi.” Hoặc, “Tôi có thể quan tâm đến bạn nhưng vẫn có thể lựa chọn khác.”
Cách này hiệu quả vì sự chú trọng chuyển từ cáo buộc lỗi của bạn sang lý lẽ của họ. Khi bạn yêu cầu họ trình bày logic và giải thích, áp lực và sức ép về mặt cảm xúc thường suy yếu.
Nếu ai đó đang cố gắng ép buộc bạn một cách tinh tế...
Sự ép buộc tinh vi xuất hiện khi kẻ thao túng gắn sự hợp tác với lòng trung thành hoặc sự quan tâm của bạn.
Họ có thể nói: “Nếu bạn thực sự quan tâm, bạn sẽ đồng ý với tôi.”
Bạn có thể đáp lại: “Điều đó thật thú vị. Điều gì khiến bạn nghĩ như vậy?” Sau đó, hãy nói thêm: “Quan tâm không phải lúc nào cũng có nghĩa là chúng ta phải đồng ý với nhau về mọi thứ,” hoặc, “Tôi có thể quan tâm nhưng vẫn có quan điểm khác.”
Điều này giúp bạn tách rời giá trị của mình khỏi yêu cầu của họ. Bạn không tranh luận về việc bạn có quan tâm hay không, mà bạn đang hỏi họ đi đến kết luận đó như thế nào. Điều đó tạo ra khoảng cách tâm lý và đó là lúc sự thao túng mất đi hiệu quả.
Những kẻ thao túng dựa vào phản ứng cảm xúc. Khoảnh khắc bạn làm chậm cuộc trò chuyện và tỏ ra tò mò, lợi thế của họ sẽ suy yếu. Những câu hỏi bình tĩnh giúp bảo vệ sự rõ ràng và ranh giới của bạn, đồng thời chuyển hướng cuộc trò chuyện sang sự thật thay vì cảm xúc.
Trong những cuộc trò chuyện khó khăn, sự bình tĩnh thường hiệu quả hơn là đối đầu.
Vân Anh
Theo CNBC Make It
