Chuyên gia tâm thần: “Người béo phì phải chịu những áp lực và tổn thương về mặt tinh thần”

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam hiện có khoảng 19,5% dân số – tương đương 20 triệu người – đang sống chung với thừa cân, béo phì (BMI ≥ 25 kg/m²). Đáng chú ý, tỷ lệ này đang tăng khoảng 38%, thuộc mức cao nhất khu vực Đông Nam Á.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên, mức tăng còn đáng lo hơn. Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở nhóm 5–19 tuổi đã tăng từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020. Ở khu vực thành thị, tỷ lệ béo phì lên tới 26,8%. Riêng tại TP.HCM, tỷ lệ béo phì ở thanh thiếu niên đã vượt mốc 50%; tại Hà Nội là trên 41%.

Nói cách khác, tại những đô thị lớn nhất cả nước, cứ hai bạn trẻ thì có một người đang đối mặt với nguy cơ sức khỏe dài hạn.

Béo phì là bệnh mạn tính, không đơn thuần là lối sống

Béo phì là một trong những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến nhiều bệnh mạn tính nghiêm trọng như đái tháo đường típ 2, tim mạch, đột quỵ, chứng ngưng thở khi ngủ, thoái hóa khớp và hội chứng buồng trứng đa nang.

PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết - Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh cho biết: “Béo phì là một bệnh lý mạn tính phức tạp liên quan đến rối loạn chuyển hóa, không đơn thuần chỉ là vấn đề lối sống hay thẩm mỹ. Nếu BMI cao hơn 25 kg/m2, chúng ta cần chủ động tư vấn với chuyên viên y tế để có phương án quản lý cân nặng và sức khỏe một cách khoa học, an toàn và hạn chế những biến chứng.”

Nhận thức trong cộng đồng thực tế không hề thấp. Một khảo sát của Decision Lab với hơn 1.000 người Việt Nam cho thấy 83% biết béo phì là bệnh lý có nguy cơ kéo theo nhiều bệnh mạn tính. Tuy nhiên, việc can thiệp sớm vẫn còn hạn chế do lối sống ít vận động ngày càng phổ biến, hệ quả sức khỏe thường diễn ra chậm và các quan niệm sai lầm vẫn còn ăn sâu trong văn hóa.

Áp lực vô hình: Kỳ thị và tổn thương tinh thần

Không chỉ gánh nặng sức khỏe và tài chính, người thừa cân, béo phì còn chịu nhiều tổn thương tâm lý.

Theo nghiên cứu Action Việt Nam:

• 79% người béo phì gặp trở ngại liên quan đến công việc cần ngoại hình
  
  
• 62% có xu hướng bị trêu chọc hoặc phân biệt
  
  
• 54% bị cho rằng họ béo phì là do lười biếng
  
  

Trong khi đó, người thừa cân béo phì thường mất 2–5 năm loay hoay tự tìm cách quản lý cân nặng và sức khỏe trước khi tìm đến bác sĩ, chuyên viên y tế.

ThS. Phạm Thị Minh Châu, Bộ môn Tâm thần - Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: “Ngoài gánh nặng về sức khỏe và tài chính, người thừa cân, béo phì còn chịu những áp lực và tổn thương về mặt tinh thần từ chính sự kỳ thị của những người xung quanh và cả tâm lý tự trách bản thân. Vì thế, chúng ta cần có cái nhìn thông cảm, bao dung hơn với những người thừa cân, béo phì, để họ giảm bớt sự tự ti, có thêm động lực trong việc quản lý cân nặng và sức khỏe của mình.”

Theo World Obesity Atlas 2023, chi phí y tế trực tiếp liên quan tới béo phì tại Việt Nam năm 2035 có thể đạt 1,269 tỷ USD, tăng 3,4 lần so với năm 2020. Tổng gánh nặng kinh tế mà béo phì gây ra có thể lên tới 16,282 tỷ USD, chiếm 2% GDP.

Rõ ràng, đây không còn là câu chuyện của từng cá nhân, mà là vấn đề y tế công cộng và phát triển bền vững.

Khi 20 triệu người là 20 triệu lý do để hành động

Hưởng ứng Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về bệnh béo phì, Công ty TNHH Novo Nordisk Việt Nam phối hợp cùng các đối tác công - tư triển khai nhiều hoạt động nhằm nâng cao nhận thức về bệnh béo phì, đồng thời khuyến khích thực hành lối sống lành mạnh để phòng ngừa, đẩy lùi bệnh béo phì tại Việt Nam.

Các hoạt động được triển khai trong khuôn khổ hợp tác công - tư giữa cơ quan quản lý, tổ chức y khoa, báo chí và doanh nghiệp nhằm thúc đẩy giáo dục sức khỏe cộng đồng về các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường và béo phì.

Khi một nửa thanh thiếu niên ở các thành phố lớn đã chạm ngưỡng nguy cơ, béo phì không còn là chuyện “tăng vài ký sau Tết”.

Đó là câu chuyện của hệ thống y tế, của gia đình, của môi trường sống – và của cách chúng ta nhìn nhận, thấu hiểu và đồng hành cùng 20 triệu người Việt Nam đang sống chung với căn bệnh mạn tính này.

N.T