Ngày 5-6/9/2026, Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã thăm Moscow và Kiev để nối lại các cố gắng trung gian hòa giải cho cuộc xung đột Nga - Ukraine. Phái đoàn Mỹ có đại diện Hội đồng An ninh Quốc gia, Bộ Ngoại giao và Bộ Tài chính. Đáng lưu ý, phái đoàn có Jean Lang, quyền giám đốc giám sát chính sách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ.
Tại Moscow, ngày 5/9/2026, Witkoff và Kushner đã có cuộc đàm phán kéo dài hơn ba giờ với Tổng thống Putin. Tham gia cuộc gặp có Trợ lý Tổng thống Yuri Ushakov và Đại diện đặc biệt của Tổng thống về Đầu tư và Hợp tác Kinh tế với nước ngoài RDIF Kirill Dmitriev.
Tại Kiev, ngày 6/9/2026, Witkoff và Kushner đã gặp Tổng thống Zelensky. Đây là chuyến thăm đầu tiên của hai đặc phái viên đến Ukraine kể từ khi xung đột diễn ra. Tham gia cuộc gặp gỡ có Chủ nhiệm Văn phòng Tổng thống Kyrylo Bugdanov, Giám đốc Tổng cục Tình báo Đối ngoại Rustem Umerov, Lãnh đạo đảng "Người phục vụ nhân dân" tại Quốc hội David Arakhamia. Các cố vấn an ninh quốc gia của Anh, Pháp và Đức cũng tham gia một số cuộc thảo luận.
Nỗ lực của ông Trump
Sau 8 tháng không có bất cứ sự liên hệ nào, ngày 5/9/2026, Tổng thống Mỹ Trump đã nối lại các nỗ lực trung gian hòa giải, cử các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đến Moscow và Kiev, nhằm tìm kiếm một giải pháp cho cuộc xung đột Nga - Ukraine.
Nguyên nhân chính thúc đẩy ông Trump khởi động lại các nỗ lực này là do thất bại trong việc xóa bỏ thỏa thuận Alaska, không thể gây sức ép buộc Nga chấp nhận các điều kiện của giải pháp có lợi cho Ukraine thông qua tăng cường các biện pháp trừng phạt, cũng như ủng hộ chiến dịch quân sự của Ukraine tấn công vào các cơ sở kinh tế, quân sự sâu trong lãnh thổ Nga.
Các lực lượng vũ trang Nga đã đạt được nhiều thắng lợi, tình huống trên chiến trường là không thể đảo ngược. Các nước châu Âu đang gặp nhiều khó khăn, không thể kéo dài sự giúp đỡ cho Kiev. Bản thân Ukraine thiếu vũ khí, nội bộ chia rẽ, một giải pháp quân sự hoàn toàn bất lợi cho Ukraine, đặc biệt khi mùa đông đang đến gần, Nga tăng cường các cuộc tấn công.
Trong chiến dịch tranh cử cuối năm 2024 và sau khi nhậm chức tổng thống tháng 1/2025, ông Trump đã hứa giải quyết cuộc xung đột Nga - Ukraine trong vòng 24 giờ rồi sau đó gia hạn 50 ngày, nhưng đến nay đã 20 tháng trôi qua vẫn không thực hiện được. Ông cũng hứa sẽ giải quyết cuộc chiến với Iran trong vòng 2-3 tuần đến nay đã 6 tháng vẫn không đạt được mục tiêu đề ra.
Uy tín của ông Trump bị sụt giảm nghiêm trọng. Kết quả thăm dò dư luận xã hội gần đây cho thấy chỉ có khoảng 1/3 dân Mỹ ủng hộ chính sách của ông. Đối với ông Trump, thành công trên trường quốc tế là cực kỳ quan trọng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầu tháng 11 tới. Một bước đột phá ngoại giao hoặc tạo ra một định dạng đàm phán bền vững giữa Nga và Ukraine sẽ củng cố vị thế của chính quyền ông trong nước.
Trong bối cảnh như vậy, Tổng thống Trump tìm cách đạt được bước đột phá trong việc giải quyết xung đột trước khi bước vào bầu cử, đồng thời hy vọng sẽ khôi phục quan hệ song phương với Moscow trên quy mô lớn. Ông Trump mong muốn sớm kết thúc xung đột để phục hồi quan hệ giữa Washington và Moscow, đặc biệt là các mối quan hệ thương mại và kinh tế.
Cuộc họp kín 3 giờ với ông Putin
Trong cuộc họp kéo dài hơn 3 giờ đồng hồ với Tổng thống Nga Putin, các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã đưa ra đề xuất mới của ông Trump nhằm chấm dứt xung đột. Cuộc gặp cho thấy sự nghiêm túc trong ý định của Washington nhằm khôi phục quá trình đàm phán giữa Nga và Ukraine.
Các đặc phái viên Witkoff và Kushner đã trình bày các đề xuất hòa bình mới cho lãnh đạo Nga và Ukraine. Đến nay, các chi tiết cụ thể trong đề xuất của Mỹ vẫn chưa được công bố chính thức, nhưng theo các phương tiện truyền thông, đề nghị mới này về cơ bản dựa trên nền tảng của các đề nghị trước đây, nhưng đã được sửa đổi để phù hợp với diễn biến sau khi các cuộc đàm phán đi vào bế tắc tháng 2/2026.
Các điều khoản trong kế hoạch hòa bình của Mỹ không khác trước. Nó rất giống với các điều kiện Nga đưa ra và có tính đến hoàn cảnh đã thay đổi. Các nguồn tin trong Nhà Trắng cho biết "các kế hoạch cụ thể" để giải quyết cuộc xung đột sẽ được công bố chính thức trong những tuần tới.
Trong các cuộc đàm phán với phía Nga tại Điện Kremlin, các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã nhắc lại quan điểm của Tổng thống Trump là Ukraine không thể gia nhập NATO và thừa nhận thực tế trên chiến trường.
Ngoại trưởng Nga Lavrov nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump và nhóm của ông đã thừa nhận thực tế là người dân đã được bày tỏ ý kiến tại các cuộc trưng cầu dân ý ở Crimea, Donetsk và Luhansk, cũng như ở các vùng Zaporizhzhia và Kherson. Trong tất cả các cuộc đàm phán từ trước tới nay, phía Mỹ đều xuất phát từ thực tế này và họ tỏ ra sẵn sàng tiếp tục đối thoại trên cơ sở này.
Witkoff và Kushner một lần nữa nghe nói rằng lãnh đạo Nga kiên quyết tính đến lợi thế của mình trên chiến trường và muốn loại bỏ "nguyên nhân gốc rễ của cuộc xung đột".
Ngoài ra, các cuộc đàm phán tại Điện Kremlin đã thảo luận các vấn đề kinh tế và "các dự án lớn có lợi cho cả Nga và Mỹ". Ông Dmitriev đánh giá nó là một "chuyến thăm gìn giữ hòa bình quan trọng".
Trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov nói, cuộc gặp là rất có ý nghĩa, mang tính xây dựng, cực kỳ thẳng thắn và đáng tin cậy". Phía Nga đã đưa ra "những đánh giá rõ ràng và toàn diện" về tình hình ở mặt trận, đặc biệt là những thành công thực sự của quân đội Nga trên chiến trường.
Tổng thống Putin khẳng định Moscow quyết tâm tiếp tục hợp tác với Mỹ "để tìm ra các giải pháp chính trị và ngoại giao", nêu rõ Moscow chỉ sẵn sàng chấm dứt xung đột theo các điều kiện của Nga và tin vào việc đạt được các mục tiêu đã đề ra của chiến dịch quân sự đặc biệt, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải loại bỏ tất cả các nguyên nhân gốc rễ của xung đột.
Tại các cuộc đàm phán sắp tới ở Kiev, Witkoff và Kushner hứa sẽ lưu tâm tới "những quan sát và đánh giá nhận được từ cá nhân Tổng thống Nga".
Tại Kiev, sau các cuộc đàm phán, đại biểu Quốc hội (Verkhovna Rada) Anna Skorokhod cho rằng, Witkoff và Kushner đã mang đến Kiev các điều khoản tồi tệ hơn trước đó: "Nếu trước đây họ không yêu cầu sửa đổi Hiến pháp và công nhận các vùng lãnh thổ sáp nhập vào Nga kể từ khi cuộc xung đột bùng nổ năm 2022, thì bây giờ họ đã làm".
Các đặc phái viên của Mỹ đã thảo luận với 2 nhà lãnh đạo Nga và Ukraine về việc nối lại các cuộc đàm phán ba bên giữa Nga, Ukraine và Mỹ bị gián đoạn từ tháng 2/2026. Ông Witkoff nhấn mạnh rằng "cả Nga và Ukraine nên nhượng bộ và giảm bớt sự khác biệt với nhau".
Triển vọng
Chuyến thăm Moscow và Kiev của Steve Witkoff và Jared Kushner đã đạt được "tiến bộ đáng kể" trong việc nối lại các nỗ lực ngoại giao của Washington nhằm thúc đẩy các cuộc đàm phán giữa Nga và Ukraine.
Steve Witkoff nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump đang nỗ lực hết sức để chấm dứt xung đột và thiết lập một nền hòa bình lâu dài, bền vững giữa Nga và Ukraine.
Cả ông Trump và ông Putin đều đánh giá tích cực kết quả chuyến thăm của Witkoff và Kushner đến Moscow và Kiev. Tổng thống Trump tuyên bố rằng Tổng thống Putin "muốn thực hiện một thỏa thuận" để chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine và mong Tổng thống Zelensky cũng sẽ thể hiện mong muốn tương tự. Ông nói: "Ông Putin muốn thực hiện một thỏa thuận và nếu ông Zelensky muốn thực hiện một thỏa thuận thì điều đó sẽ rất tốt".
Ngay sau khi Witkoff và Kushner kết thúc chuyến công du đến Moscow và Kiev trở về nước, theo sáng kiến của phía Mỹ, Tổng thống Trump và Tổng thống Putin đã có cuộc điện đàm kéo dài hơn 1 giờ để đánh giá kết quả chuyến thăm. Hai nhà lãnh đạo đã đồng ý coi cuộc đối thoại mang tính xây dựng và cần thiết để sớm chấm dứt xung đột.
Bình luận về cuộc điện đàm giữa 2 nhà lãnh đạo, Trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov nói: "Cuộc đàm thoại giữa hai Tổng thống là khách quan và sâu sắc. Tổng thống Putin không chỉ thuật lại hiện trạng mà còn đưa ra tầm nhìn chung về tương lai cho sự phát triển của các sự kiện".
Thời báo Tài chính (FT) tiết lộ Tổng thống Trump có kế hoạch cử Giám đốc CIA John Ratcliffe làm trưởng đoàn đàm phán với Nga và Ukraine thay cho Witkoff và Kushner. Kế hoạch này được đưa ra sau khi Ratcliffe đến Moscow ngày 25/8/2026, trong chuyến thăm đầu tiên của Giám đốc CIA đến Nga kể từ năm 2021.
Đây là một sự thay đổi chiến lược, thể hiện chính quyền Mỹ mong muốn tạo ra động lực mới để thúc đẩy quá trình đàm phán khi các nỗ lực ngoại giao của Washington đang bế tắc.
Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov nói: "Nga và Mỹ đã đạt được một sự hiểu biết lẫn nhau để tiếp tục các cuộc họp Nga - Mỹ nhằm tìm ra một giải pháp cho cuộc xung đột ở Ukraine. Nga sẵn sàng hợp tác với Mỹ để giải quyết cuộc xung đột ở Ukraine và hy vọng Kiev cũng sẽ cởi mở với những nỗ lực hòa bình của Mỹ".
Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho biết Tổng thống Putin chấp nhận tất cả các nguyên tắc giải quyết xung đột do đặc phái viên Steve Witkoff đưa ra và không có bất kỳ sửa đổi nào.
Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Nga Dmitry Medvedev nhấn mạnh rằng Nga quan tâm đến việc chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine càng sớm càng tốt, nhưng điều này phải được thực hiện theo các điều kiện của Moscow. Ông nói: "Nó phải kết thúc theo các điều kiện của chúng tôi để tránh xảy ra xung đột trong tương lai và ngăn chặn nguy cơ lan rộng thành một cuộc xung đột toàn cầu".
Trong khi đó, cả Mỹ, Nga và Ukraine đều tỏ ra sẵn sàng nối lại các cuộc đàm phán ba bên để tìm ra giải pháp chấm dứt xung đột. Steve Witkoff nói trong cuộc họp báo: "Chúng tôi hy vọng cuộc họp ba bên sẽ sớm được công bố."
Cuộc xung đột Nga - Ukraine là một cuộc xung đột hết sức phức tạp. Tuy nhiên, cơ sở cho một giải pháp đã được hình thành trong các cuộc đàm phán giữa hai nước tại Istanbul cuối tháng 3/2022 khi Ukraine cam kết duy trì quy chế trung lập vĩnh viễn, không tham gia các liên minh quân sự và từ bỏ gia nhập NATO, không cho phép nước ngoài đặt căn cứ quân sự trên lãnh thổ của mình. Đổi lại, Ukraine nhận được cam kết bảo đảm an ninh từ các cường quốc lớn bao gồm các nước thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, trong đó có Nga.
Đây là những nguyên tắc cơ bản được thể hiện trong thỏa thuận Alaska tháng 8/2025 giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Putin, cũng như đề xuất mới đây của Mỹ do Đặc phái viên Witkoff và Kushner đưa ra trong chuyến thăm Moscow và Kiev vừa qua.
Đại sứ Nguyễn Quang Khai
(Nguyên Đại sứ Việt Nam tại một số nước Trung Đông, Ủy viên Ban Thường vụ Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam)
