Hợp đồng mua xe và hợp đồng phân phối là hai văn bản khác nhau, ký giữa những bên khác nhau, và chỉ một trong hai được người mua nhìn thấy. Người mua ký với đại lý, còn đại lý ký với nhà phân phối, nên khi quan hệ giữa hai bên phía sau đổ vỡ thì chủ xe là người phát hiện sau cùng, thường là vào lúc mang xe đi bảo dưỡng.
Hai lời chia tay cách nhau mười một ngày
Chuyện đó vừa xảy ra hai lần liên tiếp tại Thái Lan với cùng một thương hiệu xe điện Trung Quốc. Ngày 24/4/2026, Tập đoàn BRG thông báo chấm dứt vai trò đại lý của thương hiệu Deepal kể từ ngày 1/5/2026. Ông Somsak Sriratanaphabs, Chủ tịch tập đoàn, giải thích rằng kế hoạch kinh doanh và mô hình vận hành ở nhiều mặt giữa hai bên không khớp nhau nên họ quyết định dừng hoạt động tại điểm bán này. Tập đoàn cho biết đang đàm phán với một thương hiệu xe điện khác để tiếp quản mặt bằng.
Ngày 5/5/2026, tới lượt Công ty AEY EV Motor phát thông báo chấm dứt vai trò đại lý và mọi hoạt động liên quan tới xe điện Deepal, với hiệu lực lùi về ngày 30/4/2026. Lý do được nêu là hướng vận hành tổng thể của hai bên khác nhau nên không thể tiếp tục hợp tác. Công ty gửi lời xin lỗi tới khách hàng vì sự bất tiện.
Điểm chung của cả hai thông báo nằm ở phần dịch vụ. Cả hai đơn vị đều giữ lại mảng sơn và đồng, tức phần việc họ có thể tự làm bằng thiết bị và nhân công sẵn có, đồng thời chuyển khách sang các trung tâm dịch vụ Deepal khác cho phần bảo hành và bảo dưỡng. Đó là phần việc phụ thuộc vào phụ tùng chính hãng và quyền truy cập hệ thống chẩn đoán, thứ mà một đại lý đã rời mạng lưới không còn nắm.
Người đang giữ xe thì xoay xở ra sao
Hội đồng Người tiêu dùng Thái Lan bóc tách 792 hồ sơ khiếu nại liên quan tới xe điện và công bố kết quả vào tháng 6/2026. Nhóm dịch vụ sau bán hàng chiếm 451 trường hợp, trong đó riêng nhóm đại lý đóng cửa hoặc phục vụ kém đã là 329 trường hợp, còn nhóm thiếu phụ tùng thay thế là 94 trường hợp.
Trong nhóm này, tổ chức trên ghi nhận có khách hàng Deepal phải chờ hơn 45 ngày mới sửa xong xe sau tai nạn, đúng vào giai đoạn các đại lý rời bỏ thương hiệu.
Một hồ sơ khác cho thấy con số có thể còn lớn hơn nhiều khi hỏng hóc nằm ở phần kết cấu. Ngày 29/4/2026, báo chí Thái Lan tường thuật trường hợp một chủ xe Deepal S07 tại tỉnh Khon Kaen chờ 10 tháng mới nhận lại xe sau tai nạn. Nguyên nhân được nêu gồm hư hỏng nặng ở khung và kết cấu chính, việc giám định bảo hiểm phải làm lại 7 lần cho chính xác, và các chi tiết chuyên dụng phải đặt sản xuất rồi nhập từ nước ngoài.
Sau vụ này, Changan Thái Lan, đơn vị phân phối thương hiệu Deepal tại nước sở tại, cử một nhóm kỹ thuật từ trụ sở Bangkok xuống giám sát việc sửa chữa tại trung tâm dịch vụ Khon Kaen. Hãng đồng thời đưa ra quy tắc một tháng, theo đó khách có xe nằm xưởng quá 30 ngày được khiếu nại thẳng lên trụ sở, và lập một luồng xử lý nhanh nối trung tâm dịch vụ với công ty bảo hiểm cùng bộ phận phụ tùng.
Khoảng cách địa lý là biến số quyết định mức thiệt hại. Khách hàng của điểm bán tại Minburi được hướng sang 5 trung tâm dịch vụ Deepal khác trong khu vực Bangkok, tức chỉ mất thêm quãng đường di chuyển. Chủ xe ở một tỉnh xa mà điểm dịch vụ gần nhất đóng cửa thì rơi vào tình huống khác hẳn, và ca Khon Kaen cho thấy khi hỏng hóc vượt quá năng lực của xưởng địa phương thì đội kỹ thuật phải đi từ thủ đô xuống.
Việt Nam thì ràng buộc tới đâu
Nghị định 116/2017 và các văn bản sửa đổi đặt điều kiện với doanh nghiệp nhập khẩu ô tô, trong đó có yêu cầu phải có cơ sở bảo hành bảo dưỡng đạt chuẩn và phải chịu trách nhiệm triệu hồi. Điều mà hệ thống văn bản hiện hành chưa quy định là chuyện gì xảy ra với mạng lưới dịch vụ khi một đại lý rời bỏ thương hiệu giữa chừng, hoặc khi chính nhà phân phối rút khỏi thị trường.
Đó không phải tình huống giả định. Đã có 4 thương hiệu xe Trung Quốc rời khỏi thị trường Việt Nam, trong khi 4 tháng đầu năm 2026 nước này nhập 23.723 xe nguyên chiếc có xuất xứ Trung Quốc, tăng 68,61% so với cùng kỳ.
Hồ sơ Thái Lan chỉ ra một quy luật đáng chú ý về thứ tự sụp đổ. Khâu mất trước không phải nhà máy hay thương hiệu, mà là đại lý, tức mắt xích duy nhất mà người mua xe tiếp xúc trực tiếp. Khi đại lý rút, phần dịch vụ tự làm được vẫn ở lại, còn phần phụ thuộc phụ tùng chính hãng thì biến mất, và đó chính là phần mà chủ xe cần nhất khi có sự cố.
Với tốc độ nhập khẩu hiện tại, số điểm dịch vụ trên mỗi nghìn xe bán ra tại Việt Nam sẽ là chỉ số đáng theo dõi hơn cả doanh số trong hai năm tới. Người mua xe hôm nay có thể tự kiểm tra chỉ số đó bằng một câu hỏi rất cụ thể tại đại lý, rằng nếu điểm bán này ngừng phân phối thương hiệu thì hợp đồng bảo hành của họ sẽ được chuyển về đâu và trong bao lâu.
PV
