Từng được xem là "tấm vé vàng" để bước vào thị trường lao động, những tấm bằng đại học, thạc sĩ, tiến sĩ giờ đây lại không còn bảo đảm cơ hội việc làm như trước. Tại Anh, ngày càng nhiều người trẻ có trình độ học vấn cao phải gửi hàng trăm hồ sơ, chấp nhận làm trái ngành hoặc thực tập với mức lương thấp chỉ để có một vị trí đầu tiên. Trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng sâu vào tuyển dụng, cuộc cạnh tranh việc làm đang trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết.
Bằng cấp cao vẫn chật vật tìm việc
Susie, tốt nghiệp Tiến sĩ tại Đại học Sheffield, từng tin rằng 3 tấm bằng cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ sẽ giúp mình dễ dàng tìm được công việc phù hợp. Thực tế hoàn toàn trái ngược.
Suốt 9 tháng sau khi tốt nghiệp, cô gửi hơn 700 hồ sơ xin việc. Mỗi ngày đều dành để chỉnh sửa CV, viết thư ứng tuyển rồi chờ đợi phản hồi. Khoảng 70% hồ sơ rơi vào im lặng, nhiều vị trí từ chối chỉ sau vài phút bằng email tự động. Ngay cả những công việc cô đã vượt qua nhiều vòng phỏng vấn cũng không mang lại kết quả.
Cuối cùng, Susie chỉ tìm được một công việc có mức lương dưới 30.000 bảng Anh mỗi năm, thấp hơn cả khoản học bổng nghiên cứu sinh trước đây của cô.
Câu chuyện của Susie không phải cá biệt. Martyna, 23 tuổi, sắp nhận bằng Thạc sĩ Văn học Anh tại Đại học York, đã bắt đầu tìm việc từ nửa năm trước khi tốt nghiệp. Đến nay cô nộp khoảng 150 hồ sơ trong các lĩnh vực marketing, xuất bản, dịch vụ công, khách sạn và bán lẻ nhưng chỉ được gọi phỏng vấn 5 lần.
Một email phản hồi khiến Martyna đặc biệt ám ảnh khi cho biết vị trí cô ứng tuyển có tới 2.000 người đăng ký.
"Tôi cảm thấy mình bị lừa. Hai tấm bằng đại học dường như chẳng còn nhiều ý nghĩa, trong khi tôi đang gánh khoản vay sinh viên tới 90.000 bảng Anh", cô chia sẻ.
Tương tự, Lucy - tốt nghiệp ngành Truyền thông thị giác từ năm 2022 vẫn không thể tìm được công việc đúng chuyên ngành và phải chuyển sang làm nhân viên chăm sóc người cao tuổi. Trong khi đó, Louise, tốt nghiệp Thạc sĩ Vi sinh học tại Đại học Oxford, cũng phải trải qua hàng trăm lần ứng tuyển trước khi được nhận vào vị trí thực tập quản lý tại một khách sạn.
Theo Louise, nhà tuyển dụng hiện đánh giá cao kỹ năng phục vụ khách hàng và kinh nghiệm làm việc thực tế hơn thành tích học tập hay chuyên môn nghiên cứu.
AI đang thay đổi cuộc chơi tuyển dụng
Theo nhiều chuyên gia, AI là một trong những nguyên nhân khiến người trẻ ngày càng khó tìm việc.
Ngày nay, chỉ trong vòng một giờ sau khi đăng tuyển trên LinkedIn, một vị trí có thể thu hút hàng trăm, thậm chí hàng nghìn hồ sơ. Doanh nghiệp sử dụng AI để sàng lọc ứng viên, trong khi người tìm việc cũng dùng AI để viết CV và thư xin việc. Kết quả là phần lớn hồ sơ trở nên giống nhau, khiến cơ hội được chú ý ngày càng thấp.
Không ít ứng viên còn thử các "mẹo" như chèn từ khóa bằng phông chữ trắng để vượt qua hệ thống lọc tự động, nhưng hiệu quả gần như không đáng kể.
Các chuyên gia tuyển dụng cũng cho rằng điều khiến nhiều sinh viên mới ra trường gặp bất lợi không chỉ là AI, mà còn là sự thiếu hụt kỹ năng thực tế. Nhiều người có thành tích học tập xuất sắc nhưng lại gặp khó khăn trong giao tiếp, trình bày ý tưởng, giải quyết vấn đề hoặc xử lý công việc mà không phụ thuộc vào Internet.
Một giáo sư kinh doanh tại Thụy Điển nhận định thị trường lao động mà sinh viên đang bước vào "đã khó và sẽ còn khó hơn". Theo ông, khi doanh nghiệp dùng AI để cắt giảm chi phí còn sinh viên dùng AI để hoàn thành phần lớn bài tập, khoảng cách giữa năng lực thật và yêu cầu của nhà tuyển dụng ngày càng lớn.
Thực tế này cũng khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Bà Willemien Schurer ở London cho biết con trai bà tốt nghiệp ngành Toán tại một trường đại học hàng đầu nhưng đã nộp khoảng 200 hồ sơ trong suốt 5 tháng mà vẫn liên tục bị từ chối.
Sự thay đổi của AI cùng xu hướng doanh nghiệp ưu tiên kinh nghiệm thực tế đang làm dấy lên cuộc tranh luận về giá trị của giáo dục đại học. Tấm bằng vẫn là nền tảng quan trọng, nhưng trong kỷ nguyên mới, nó không còn là bảo chứng tuyệt đối cho một công việc đúng chuyên môn như nhiều người từng kỳ vọng.
Theo The Guardian
Nhật Linh
