Cơ quan quản lý Trung Quốc vừa cấm các hãng xe âm thầm giảm hiệu năng pin qua cập nhật phần mềm, một động thái cho thấy hiện tượng này phổ biến đủ để cần tới một quy định riêng. Theo phản ánh được CarNewsChina dẫn lại trong tháng 5/2026, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin cùng Tổng cục Quản lý Thị trường đã ban hành quy định mới về cập nhật phần mềm từ xa với bốn điều cấm, trong đó có việc cấm khóa pin không công bố, cấm cập nhật âm thầm ép buộc, và cấm dùng cập nhật để né triệu hồi.
Khóa pin là cách gọi dân dã cho việc hãng xe chỉnh các thông số của hệ thống quản lý pin từ xa, làm giảm dung lượng dùng được, hạn chế công suất sạc hoặc giới hạn độ xả của khối pin. Vấn đề với người mua không nằm ở bản thân việc can thiệp, mà ở chỗ nó diễn ra sau lưng chủ xe và không được công bố rõ trước. Một chiếc xe điện không phải món hàng đứng yên sau khi rời đại lý, vì phần mềm điều khiển nó vẫn nằm trong tay nhà sản xuất, và quãng đường cùng tốc độ sạc, hai con số người mua trả tiền để có, vì thế vẫn có thể bị điều chỉnh về sau.
Sự việc khiến không ít chủ xe tại Trung Quốc hoang mang khi chiếc xe của họ đột nhiên đi được ít hơn mà không rõ nguyên do. Theo phóng sự của đài truyền hình nhà nước Trung Quốc China Media Group được dẫn lại, một số chủ xe cho biết quãng đường của xe tụt từ khoảng 500 km xuống dưới 300 km trong sử dụng thực tế sau khi nhận bản cập nhật điều chỉnh thông số pin, và thời gian sạc nhanh tăng từ khoảng 40 phút lên 70 phút. Với một chiếc xe được chọn mua phần lớn vì quãng đường và sự tiện lợi khi sạc, mức giảm như vậy thay đổi căn bản trải nghiệm sử dụng so với những gì được cam kết lúc mua, và điều khiến người dùng bức xúc nhất là họ không hề được hỏi ý kiến trước khi hiệu năng xe bị thay đổi.
Điều khiến chuyện này khó xử với người mua là thế bất cân xứng về thông tin. Theo các chuyên gia pháp lý được đài này phỏng vấn, các thay đổi qua cập nhật từ xa thường được lưu trên hệ thống máy chủ của hãng, nên một chủ xe bình thường gần như không thể tự kiểm chứng độc lập rằng hiệu năng xe mình đã bị chỉnh hay chưa. Cùng với đó, việc tự ý thay đổi thông số vận hành của xe khi chưa có sự đồng ý của chủ xe có thể đặt ra vấn đề về quyền tài sản, bảo vệ người tiêu dùng và dữ liệu cá nhân. Người dùng nghi ngờ bị can thiệp được khuyến nghị tắt chế độ tự động cài cập nhật, lưu lại lịch sử sạc và phiên bản phần mềm, và tìm đến kiểm định độc lập khi có thể. Tình thế mà một người mua phải tự đi thu thập bằng chứng để chứng minh chiếc xe của mình bị giảm hiệu năng cho thấy cán cân đang nghiêng hẳn về phía nhà sản xuất.
Cần nói cho công bằng rằng một phần việc điều chỉnh thông số pin được các hãng giải thích là biện pháp an toàn. Khi một khối pin đã chai hoặc có dấu hiệu rủi ro, việc giới hạn dung lượng hay công suất sạc có thể giảm nguy cơ cháy nổ, và ở khía cạnh đó thì can thiệp là chính đáng. Tuy nhiên, điều mà quy định mới của cơ quan quản lý nhắm tới không phải bản thân việc can thiệp, mà là việc nó diễn ra mà không công bố và không có sự đồng ý của chủ xe. Ranh giới giữa một biện pháp bảo vệ và một cách âm thầm hạ chuẩn sản phẩm nằm đúng ở chỗ minh bạch, và đó là lý do một quy định buộc công khai trở nên cần thiết.
Hiện tượng này còn chồng lên một thói quen vốn đã gây tranh cãi, đó là cách công bố quãng đường thường lạc quan hơn thực tế. Quãng đường mà xe điện Trung Quốc quảng cáo phần lớn được đo theo chu trình CLTC, một bài thử thiên về điều kiện đô thị tốc độ thấp nên cho ra con số cao hơn quãng đường lái thực tế khoảng 20% đến 30%. Khoảng vênh này còn dãn rộng khi xe chạy nhiều trên cao tốc hoặc trong thời tiết khắc nghiệt, khi có chủ xe ở vùng khí hậu lạnh phản ánh quãng đường mùa đông giảm tới khoảng 40% so với điều kiện lý tưởng. Người mua vốn đã quen với việc con số trên tờ quảng cáo cao hơn những gì mình thực sự đi được, nên khi một bản cập nhật lại lặng lẽ rút thêm phần dung lượng dùng được, khoảng cách giữa lời hứa và thực tế càng bị nới rộng.
Đối với một chiếc xe điện, đây là một dạng chi phí ẩn khác với những gì người mua quen hình dung. Nó không nằm ở một khoản tiền phải trả thêm, mà nằm ở chỗ một phần giá trị sử dụng của tài sản có thể bị rút bớt sau khi giao dịch đã hoàn tất, bằng một thao tác mà người mua không nhìn thấy và khó kiểm chứng. Quãng đường ít hơn đồng nghĩa với việc sạc thường xuyên hơn và bán kính di chuyển hẹp lại, còn sạc lâu hơn đồng nghĩa với thời gian chờ dài hơn ở mỗi lần dừng, những thay đổi tác động trực tiếp tới giá trị thực mà chiếc xe mang lại hằng ngày.
Với người mua, bài học rút ra không phải là tránh xe điện, mà là nhìn nhận khả năng kết nối và cập nhật từ xa như một con dao hai lưỡi. Tính năng giúp xe được vá lỗi và bổ sung chức năng cũng chính là tính năng cho phép thay đổi hiệu năng từ xa, nên điều đáng quan tâm là chính sách cập nhật của hãng có minh bạch hay không, có cho phép chủ xe biết và đồng ý trước mỗi thay đổi quan trọng hay không. Việc một cơ quan quản lý lớn phải đặt ra giới hạn cho hành vi này là chỉ dấu rằng đây là câu hỏi nên được đưa vào danh sách cân nhắc trước khi mua, ngang với quãng đường, giá bán và chi phí sạc.
PV
