Trong một động thái gây tranh cãi có thể định hình lại cách tính phí phần mềm doanh nghiệp trong thập kỷ tới, một giám đốc điều hành của Microsoft đã đề xuất rằng các tác nhân AI - những trợ lý ảo tự động hóa công việc - nên được coi như nhân viên thực sự và do đó phải trả tiền cho giấy phép phần mềm giống như con người.
Tại một hội nghị gần đây, ông Rajesh Jha - giám đốc điều hành của Microsoft – cho rằng, các AI Agent cần có danh tính riêng - tài khoản đăng nhập, hộp thư điện tử, và thậm chí "một chỗ" trong các hệ thống phần mềm. Nếu vậy, AI sẽ không làm thu hẹp doanh thu phần mềm mà có thể mở rộng nó.
"Tất cả những tác nhân được hiện thân hóa đó đều là cơ hội ghế ngồi," ông Jha nói, hình dung các tổ chức có nhiều tác nhân hơn con người - mỗi tác nhân thực sự là một người dùng phải trả tiền cho giấy phép phần mềm, hay "ghế ngồi" theo thuật ngữ ngành.
Trong khi nhiều nhà đầu tư đang lo ngại cho tương lai của các công ty như Microsoft, Salesforce và Workday vì AI có thể làm sụp đổ mô hình định giá phần mềm dựa trên số lượng người dùng, thì tuyên bố trên của ông Jha đã thay đổi tất cả. Nếu một con người có thể quản lý hàng chục tác nhân, tại sao phải trả tiền cho hàng chục giấy phép?
Câu trả lời của Jha: bởi vì những tác nhân đó chính là người dùng mới. Một công ty có 20 nhân viên ngày nay có thể mua 20 giấy phép Microsoft 365. Nếu mỗi nhân viên có năm tác nhân AI và lực lượng lao động thu hẹp xuống còn 10 người, điều đó vẫn có thể có nghĩa là 50 ghế ngồi phải trả tiền. Logic này chuyển từ "có bao nhiêu con người làm việc ở đây" sang "có bao nhiêu công nhân kỹ thuật số hoạt động bên trong công ty."
Về cơ bản, một khi tác nhân có thể đọc tin nhắn, gọi ứng dụng, cập nhật hồ sơ và thực hiện hành động độc lập, các hệ thống phần mềm cần theo dõi nó như một tác nhân riêng biệt để đảm bảo bảo mật, kiểm toán và kiểm soát quy trình làm việc. Điều này mang lại cho Microsoft, Salesforce và Workday một con đường để bảo vệ mô hình định giá ngay cả khi AI giảm việc tuyển dụng con người.
Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng ý. Nenad Milicevic, đối tác tại AlixPartners, thấy điều ngược lại. Các tác nhân AI sẽ giảm số lượng con người tương tác với phần mềm, cắt giảm giấy phép. Thay vì 20 nhân viên, bạn có thể chỉ có một người giám sát một số tác nhân. Sự chuyển đổi đó sẽ gây áp lực lên các nhà cung cấp và trao quyền cho khách hàng phản đối mô hình định giá không còn hợp lý.
Milicevic lập luận rằng những người chiến thắng sẽ là các nền tảng mở. Các công ty có thể tính thêm phí cho quyền truy cập dựa trên máy móc, nhưng có nguy cơ mất khách hàng vào tay các đối thủ cho phép tác nhân hoạt động tự do. Câu hỏi then chốt là: nếu AI chỉ là phần mở rộng của bạn, việc tính phí thêm giống như thu tiền gấp đôi. Nếu chúng là công nhân tự động, việc trả tiền cho chúng có thể là không thể tránh khỏi.
Mô hình cũ rất đơn giản: một công ty mua một giấy phép cho một nhân viên, vì vậy doanh thu tăng khi số lượng nhân viên tăng. Các tác nhân AI đe dọa mô hình đó bởi vì một người có thể giám sát 10 hoặc 50 tác nhân, khiến các nhà đầu tư đặt câu hỏi tại sao một công ty vẫn cần phải trả tiền cho nhiều giấy phép riêng biệt.
Đề xuất của Microsoft về cơ bản là cố gắng duy trì dòng doanh thu bằng cách tái định nghĩa ai - hoặc cái gì - được coi là "người dùng" của phần mềm. Thay vì chấp nhận rằng AI có thể làm giảm số lượng giấy phép cần thiết, họ đang tranh luận rằng mỗi tác nhân AI hoạt động độc lập nên được tính như một người dùng mới.
Tuy nhiên, từ góc độ khách hàng, điều này có vẻ như một nỗ lực để duy trì doanh thu trong một thế giới nơi công nghệ mới thực sự nên làm cho phần mềm rẻ hơn, không đắt hơn. Nếu mục đích của việc triển khai AI là để tiết kiệm chi phí và tăng hiệu quả, thì việc phải trả tiền cho mỗi tác nhân AI như thể nó là một nhân viên sẽ làm mất đi phần lớn lợi ích kinh tế.
Câu trả lời cho những tranh cãi này có lẽ nằm ở vấn đề lớn hơn: liệu các tác nhân AI có phải là những "nhân viên" độc lập, hay chúng chỉ đơn giản là công cụ giúp con người làm việc hiệu quả hơn? Câu trả lời sẽ định hình lại toàn bộ nền kinh tế phần mềm trong thập kỷ tới.
Nguyễn Hải
