Sau mỗi kỳ thi Tốt nghiệp THPT, câu chuyện chênh lệch giữa điểm thi chứng chỉ quốc tế và điểm thi phổ thông lại trở thành chủ đề bàn tán xôn xao trên các diễn đàn giáo dục. Rất nhiều em học sinh sở hữu chứng chỉ IELTS 6.5, 7.0 nhưng khi nhận kết quả thi Tốt nghiệp môn Tiếng Anh lại chỉ đạt ngưỡng 6-7 điểm. Điều này khiến không ít phụ huynh hoang mang, đặt ra câu hỏi: Liệu chứng chỉ IELTS có đang bị "phồng rộp" giá trị hay con mình thực sự học "ảo"?
Chia sẻ về thắc mắc này, chị Lâm Hương (Hải Phòng) - một người có nhiều năm kinh nghiệm công tác trong lĩnh vực giáo dục cho rằng đây là một hiện tượng hoàn toàn bình thường. Nhìn từ góc độ chuyên môn và bản chất của hai kỳ thi, đáp án cho sự chênh lệch này đến từ 3 nguyên nhân cốt lõi.
1. Khác biệt về mục tiêu đánh giá và cấu trúc bài thi
Lý do đầu tiên nằm ở bản chất của từng bài thi. IELTS là chứng chỉ đánh giá toàn diện 4 kỹ năng: Nghe, Nói, Đọc, Viết. Điểm Overall 7.0 là kết quả trung bình cộng của cả 4 phần thi. Do đó, một học sinh đạt 7.0 hoàn toàn có thể nhờ vào kỹ năng Listening hay Speaking vượt trội, trong khi Reading (Đọc) lại ở mức thấp hơn.
Trong khi đó, bài thi Tiếng Anh Tốt nghiệp THPT lại có cấu trúc riêng biệt gồm 40 câu trắc nghiệm làm trong 50 phút. Bài thi xoáy sâu vào khả năng xử lý từ vựng, ngữ pháp trong ngữ cảnh, ngữ âm và tốc độ đọc hiểu thông tin. Nếu đối chiếu năng lực, chỉ có kỹ năng Reading của IELTS mới có phần giao thoa rõ nhất với đề thi tốt nghiệp. Do đó, việc quy đổi cào bằng một chứng chỉ đánh giá 4 kỹ năng sang một bài thi trắc nghiệm ngữ pháp – đọc hiểu là sự so sánh thiếu tính tương thích.
2. Sự phân bổ thời gian và chiến lược thi cử của học sinh
Một nguyên nhân rất thực tế khác đến từ chiến lược ôn tập của học sinh lớp 12. Nhiều em đã hoàn thành mục tiêu IELTS từ lớp 10 hoặc lớp 11 và chủ động dùng chứng chỉ này để quy đổi điểm hoặc xét tuyển kết hợp vào các trường đại học mục tiêu.
3. Nhịp độ làm bài, kỹ thuật xử lý đề và tâm lý thi cử
Đề thi Tốt nghiệp THPT đòi hỏi thí sinh phải xử lý lượng thông tin tương đối lớn trong khung thời gian rất ngắn (chưa đầy 1,5 phút cho một câu). Một học sinh dù có nền tảng ngôn ngữ tốt nhưng nếu chưa quen với nhịp độ thi, dành quá nhiều thời gian phân vân ở những câu phân hóa hoặc sa đẫy vào một đoạn văn khó hoàn toàn có thể bị rơi điểm tiếc nuối.
Chị Lâm Hương so sánh hình ảnh này giống như một vận động viên chạy đường dài xuất sắc. Dù có thể lực tốt, họ chưa chắc đã đạt thành tích cao nhất khi bước ngay sang đường chạy 100m nếu không được rèn luyện đúng kỹ thuật và cự ly. Nền tảng ngôn ngữ vẫn nằm đó, nhưng nhịp điệu và chiến thuật áp dụng cho từng bài thi lại hoàn toàn khác nhau.
Đừng lấy một con số để phủ định toàn bộ năng lực của đứa trẻ
Trước những nhận định cho rằng "IELTS cao chỉ là do học mẹo, luyện đề", chị Lâm Hương cho rằng cần nhìn nhận công bằng. Mẹo hay chiến thuật làm bài chỉ giúp thí sinh quản lý thời gian và tránh mất điểm đáng tiếc, chứ không thể "nghe hộ, nói hộ hay viết hộ" để đạt tới ngưỡng 6.5–7.0 IELTS.
Mỗi bài thi chỉ phản ánh kết quả của học sinh trong đúng điều kiện và cấu trúc của bài thi đó. IELTS đại diện cho năng lực sử dụng ngôn ngữ toàn diện qua 4 kỹ năng, còn điểm thi Tốt nghiệp THPT đại diện cho mức độ hoàn thành bài thi theo một chuẩn đóng khung.
Tất nhiên, chiều ngược lại cũng vậy. Nhiều phụ huynh mặc định rằng con đã có IELTS 7.0 thì đương nhiên đi thi Tốt nghiệp phải bỏ túi điểm 9, điểm 10. Nhưng thực tế không có một phép quy đổi cào bằng hay tỷ lệ thuận tuyệt đối nào như thế. Một học sinh đạt IELTS 7.0 không có nghĩa là chắc chắn phải đạt điểm thi Tốt nghiệp tối đa, và ngược lại, việc con chỉ được 6–7 điểm Tốt nghiệp cũng chưa bao giờ đủ để vội kết luận chứng chỉ kia là “ảo”.
Theo chị Lâm Hương, thay vì vội buông lời trách móc “Sao IELTS cao thế mà điểm thi Tốt nghiệp lại thấp?”, phụ huynh nên tự đặt ra 4 câu hỏi trước khi đánh giá con:
-
Điểm Reading IELTS của con chính xác là bao nhiêu? (Bởi đây mới là kỹ năng có sự giao thoa rõ nhất với đề thi Tốt nghiệp)
-
Con có thường xuyên luyện đề Tốt nghiệp theo đúng format không?
-
Con có thực sự cần dùng điểm môn Tiếng Anh Tốt nghiệp trong phương án xét tuyển Đại học của mình không?
-
Những tháng cuối cùng, con đang ưu tiên tập trung thời gian cho mục tiêu nào?
Mỗi đứa trẻ bước vào một kỳ thi với những mục tiêu hoàn toàn khác nhau. Có bạn cần điểm 9 môn Tiếng Anh để xét học bạ hay khối D. Nhưng cũng có những bạn đã dành gần 2 năm cày xới IELTS, nắm chắc tấm vé tuyển thẳng và ở chặng nước rút, con dồn toàn bộ sức lực sang Toán, Văn hay các kỳ thi HSA, TSA. Ở kỳ thi Tốt nghiệp, mục tiêu của con chỉ đơn giản là hoàn thành nghĩa vụ.
Cùng một đứa trẻ, nhưng ở mỗi kỳ thi, con đặt ra mục tiêu khác nhau, đầu tư quỹ thời gian khác nhau và chuẩn bị theo những cách khác nhau. IELTS đại diện cho năng lực ngôn ngữ toàn diện qua 4 kỹ năng. Điểm Tốt nghiệp cho thấy mức độ hoàn thành bài thi trong đúng cấu trúc, thời gian và yêu cầu của kỳ thi đó.
Đừng lấy điểm Tốt nghiệp để phủ định giá trị của IELTS, và cũng đừng lấy tấm bằng IELTS để gán cho con áp lực phải luôn đạt điểm tuyệt đối ở mọi bài thi phổ thông. Một con số chỉ phản ánh kết quả của học sinh trong đúng điều kiện của bài thi ấy, đừng dùng một con số để phủ định cả một quá trình nỗ lực của đứa trẻ.
Hiểu Đan
