Một sự cố khẩn cấp vừa xảy ra trên Biển Đen: Một con tàu chở quặng thuộc Tổ hợp Khai thác & Tuyển khoáng Poltava (Poltava GOK) của Ukraine hiện đang trôi dạt tự do.
Theo kênh Belorussky Silovik, con tàu này bị hư hại, mang theo lô hàng quặng trị giá từ 5 đến 6 triệu USD. Hiện tàu đã mất liên lạc hoàn toàn và đang tự trôi từ vùng biển Odesa hướng về phía bán đảo Crimea. Về phía chủ tàu, họ lựa chọn im lặng và từ chối đưa ra bất kỳ bình luận nào.
Trên trang cá nhân ở ứng dụng tin nhắn Max, phóng viên chiến trường Alexander Kots cho biết Poltava GOK — nhà sản xuất quặng sắt lớn thứ hai của Ukraine — vừa công khai thừa nhận phải ngừng hoàn toàn hoạt động vận tải xuất khẩu và dừng vận hành trong vòng 24 giờ qua.
Doanh nghiệp này thuê 4 con tàu thì 3 chiếc đã bị kẹt cứng tại các cảng thuộc tỉnh Odesa, còn chiếc thứ 4 chính là con tàu đang bị hư hại kể trên. Tình trạng này khiến các bến cảng và kho chứa hàng hóa rơi vào cảnh ùn tắc nghiêm trọng.
Sự cố xuất phát từ việc các đòn tập kích liên tục nhằm vào các cảng Odesa, Chornomorsk và Yuzhny gây ra quá nhiều rủi ro, khiến các chủ tàu đồng loạt từ chối cập cảng Ukraine. Việc này trực tiếp đẩy các doanh nghiệp khai khoáng vào đường cùng, buộc phải dừng hoạt động.
Riêng với con tàu hư hại, vì nó không phát tín hiệu liên lạc nên nhiều khả năng toàn bộ thủy thủ đoàn đã bỏ tàu thoát thân. Hiện con tàu Ukraine này đang ngày càng trôi dạt tiến gần về phía bờ biển Nga, đặt ra bài toán mà phía Nga sớm muộn cũng sẽ phải ra tay xử lý.
Phía Nga có thể làm gì với con tàu trôi dạt?
Thảo luận về các phương án xử lý, Tờ Svobodnaya Pressa (SP) đã có cuộc trao đổi với Đại tá Hải quân dự bị Boris Usvyatsov — Tiến sĩ Khoa học Quân sự, Giáo sư Đại học.
Đánh giá về tình hình, ông Boris Usvyatsov cho rằng Nga có một vài phương án. Một mặt, con tàu này có thể bị tiêu diệt vì nó tiềm ẩn nguy cơ đe dọa đến Hạm đội Nga, đã đến lúc phía Nga phải quán triệt nguyên tắc đáp trả tương xứng trước các hành vi phá hoại.
Ông phân tích rằng hiện tại con tàu Ukraine đang nằm ở vùng biển quốc tế, nhưng ngay khi nó đi vào vùng 12 hải lý quanh Crimea thì cần phải ngăn chặn ngay lập tức vì nó gây cản trở cho giao thông đường thủy.
Chuyên gia này lưu ý rằng dù có thể đánh đắm, nhưng vì thủy thủ đoàn đã bỏ tàu nên phía Nga phải hành động hết sức cẩn trọng để kiểm tra xem tàu có bị gài mìn hay không. Theo ông, cần cử một nhóm thợ lặn và lính công binh đến khảo sát phần đáy tàu ngay ngoài khơi chứ không được đưa vào cảng, tránh rủi ro thiệt hại về hạ tầng nếu tàu bị gài mìn thật.
Cơ sở pháp lý và bài toán "chiến lợi phẩm"
Khi nhìn vào sự cố này, nhiều người dễ dàng liên tưởng đến các vụ việc tấn công tương tự của phương Tây vào hạm đội bóng tối chở dầu của Nga — nơi họ không chỉ giữ tàu mà còn tự cho mình quyền định đoạt số nhiên liệu trên đó.
Chia sẻ góc nhìn về khía cạnh này, ông Yan Gagin — chuyên gia chính trị - quân sự, nguyên thuyền trưởng tàu biển — nhận định rằng theo Luật Biển Quốc tế, nếu một con tàu bị tấn công như một mục tiêu quân sự hợp pháp thì phía Nga hoàn toàn có quyền giữ lấy lô hàng đó như một chiến lợi phẩm.
Hơn nữa, ngành hàng hải từ lâu đã có quy tắc: Tất cả những gì bị thất lạc trên biển hoặc bị hất xuống nước sẽ thuộc về người tìm thấy và giải cứu nó.
Trả lời thắc mắc của tờ SP về việc liệu Nga có cơ sở đòi quyền sở hữu con tàu cũng như áp dụng lại chính phương pháp mà phương Tây đang dùng với hạm đội bóng tối của Nga hay không, ông Yan Gagin khẳng định Nga có đầy đủ cơ sở pháp lý lẫn lý do về mặt cảm xúc để tuyên bố chủ quyền đối với con tàu và hàng hóa bên trong.
Về cách xử lý số quặng trên tàu, ông Gagin khẳng định lại quy tắc của dân đi biển: Thứ gì vô chủ ngoài khơi sẽ thuộc về người cứu hộ. Do đó, nếu trên tàu thực sự là quặng, Nga hoàn toàn có thể thu giữ để phục vụ lợi ích của mình, nhất là khi tàu đã vào hải phận Nga.
Tuy nhiên, ông đề xuất cần tiến hành khám xét con tàu ngay từ bây giờ bằng cách kiểm tra nhật ký hàng hải và khảo sát các khoang hàng. Ông không loại trừ khả năng bên trong không phải là quặng mà có dấu vết của hàng quân sự hay đạn dược, đồng thời gợi ý có thể phóng UAV để khảo sát sơ bộ trước.
Trước nghi vấn con tàu có thể là một "Con ngựa gỗ Troy" chứa đầy chất nổ (khi thủy thủ đã bỏ đi, mất liên lạc và cảng đích không tiếp nhận), ông Yan Gagin hoàn toàn đồng tình rằng việc kiểm tra bằng thợ lặn, công binh và drone bắt buộc phải làm trước khi tàu áp sát các cảng của Nga. Ông cảnh báo Quân đội Ukraine có thể gài bẫy bất cứ lúc nào, và nếu phát hiện ra trên tàu có hàng quân sự núp bóng dưới dạng quặng, phía Nga có toàn quyền bắn chìm con tàu đó ngay lập tức.
Quốc Vinh (Theo Svpressa)
