Người xưa có câu: "Lời nói chẳng mất tiền mua". Tuy nhiên, nhiều người thường quên rằng ngôn ngữ cũng có thể trở thành thứ vũ khí gây tổn thương sâu sắc, đặc biệt khi nó xuất phát từ sự vô tư của trẻ nhỏ mà thiếu đi sự uốn nắn của gia đình.
Câu chuyện nhỏ dưới đây là một ví dụ điển hình về cách cha mẹ dạy con bài học tôn trọng người khác ngay từ những tình huống đời thường nhất.
Tình huống khó xử trên xe buýt và cách xử lý "điểm 10"
Vào giờ cao điểm cuối tuần, chị Lâm Nhiên (Trung Quốc) đưa cậu con trai 5 tuổi đi xe buýt. Xe đông nghịt, hai mẹ con phải đứng chen chúc. Đứng cạnh họ là một cô gái trẻ mặc chiếc váy sát nách mùa hè khá mát mẻ. Cậu bé nhìn chằm chằm một lúc rồi buột miệng nói lớn: "Mẹ ơi, cô kia mặc hở hang nhỉ!".
Câu nói ngây ngô nhưng khá lớn khiến mọi ánh mắt đổ dồn về phía cô gái. Cô gái trẻ tỏ rõ sự lúng túng, ngượng ngùng kéo lại vạt áo.
Thay vì quát mắng con hay lờ đi cho qua chuyện, chị Lâm Nhiên nhẹ nhàng gật đầu xin lỗi cô gái, sau đó ngồi xuống ngang tầm mắt con và nói: "Mỗi người đều có quyền tự do lựa chọn trang phục cho mình. Giống như lần trước đi mua giày, mẹ cũng để con chọn đôi con thích nhất, đúng không? Trời nóng, mọi người thường mặc đồ mát mẻ cho thoải mái. Chúng ta không nên tùy tiện bình phẩm về người khác, như vậy mới là em bé lịch sự".
Cậu bé gật đầu, lí nhí: "Con biết rồi ạ". Không khí trong xe lập tức dịu lại, nhiều hành khách mỉm cười tán thưởng cách hành xử của người mẹ. Chị không chỉ bảo vệ lòng tự trọng của người lạ mà còn dạy con một bài học giá trị về sự tôn trọng.
3 kiểu giao tiếp cha mẹ cần tránh để con không trở nên "kém duyên"
Trẻ nhỏ như tờ giấy trắng, lời nói của trẻ phản chiếu chính môi trường giáo dục của gia đình. Dưới đây là 3 kiểu giao tiếp cha mẹ cần lưu ý để tránh hình thành thói quen xấu cho con:
1. Lời nói mang tính phán xét, chê bai: Nhiều đứa trẻ không hề có ý xấu, nhưng chúng học rất nhanh từ cha mẹ. Nếu ở nhà, phụ huynh thường xuyên bàn tán: "Nhìn người kia lười thế", "Mặc thế mà cũng ra đường", "Đứa bé kia trông chẳng thông minh chút nào"... trẻ sẽ mặc nhiên coi việc đánh giá người khác là bình thường. Thay vì vội vàng sửa lưng con, cha mẹ hãy tự soi lại xem mình có hay tùy tiện phán xét người khác trước mặt con hay không.
2. Lời nói quá tuyệt đối, ngạo mạn: Những câu như "Con chắc chắn đúng", "Chuyện này dễ ợt", "Bạn kia kém cỏi"... thoạt nghe có vẻ tự tin, nhưng thực chất là thiếu sự khiêm tốn và chừa đường lui. Cha mẹ nên hướng dẫn con dùng những từ ngữ mềm mại hơn: "Con nghĩ là...", "Mình thử cách này xem sao...", "Có lẽ là...". Cách nói này giúp trẻ vừa giữ được chính kiến, vừa tôn trọng sự không chắc chắn của thực tế.
3. Ngôn từ thô lỗ, cục cằn: Trong lúc nóng giận, một câu chửi thề của người lớn có thể in sâu vào trí nhớ của trẻ hơn bất kỳ bài học đạo đức nào. Trẻ chưa hiểu ngữ cảnh, chỉ biết bắt chước. Đến khi trẻ mang những từ đó ra nơi công cộng, vấn đề không chỉ dừng lại ở "kém văn minh". Hãy tạo cho con một môi trường ngôn ngữ trong sạch ngay từ trong nhà.
Làm sao để rèn cho con sự tinh tế trong giao tiếp?
Thân giáo là quan trọng nhất: Cha mẹ chính là tấm gương phản chiếu. Muốn con nói lời hay ý đẹp, cha mẹ hãy hạn chế phàn nàn, mỉa mai và soi mói người khác.
Dạy con tư duy "đặt mình vào vị trí người khác": Khi con nói lời không hay, đừng vội dán nhãn con là "hư". Hãy hỏi: "Nếu người khác nói về con như vậy, con có buồn không?". Đánh thức lòng trắc ẩn hiệu quả hơn là sự cấm đoán.
Cung cấp "vốn từ vựng" để diễn đạt cảm xúc: Không phải cấm con nói, mà là dạy con cách nói khác đi. Thay vì chê bai, con có thể nói "Con không thích thế này lắm", "Con thấy hơi lạ", hoặc "Con có ý kiến khác".
Ngôn ngữ là tấm danh thiếp đầu tiên con đưa ra với thế giới. Nó quyết định cách người khác nhìn nhận con và cách con định vị bản thân. Chúng ta không thể theo con cả đời để sửa từng câu nói, nhưng có thể giúp con hình thành sự tử tế và chừng mực trong giao tiếp ngay từ hôm nay.
