Trong mắt nhiều người, con trai thường giống mẹ, con gái thường giống bố, đặc biệt khi xét về ngoại hình. Tuy nhiên, ngoài những đặc điểm dễ nhận thấy như đường nét khuôn mặt hay màu da, một số đặc điểm khác của trẻ cũng chịu ảnh hưởng từ cả yếu tố di truyền lẫn môi trường nuôi dưỡng.
Với bé trai, có 4 phương diện thường được nhắc đến khi nói về sự giống mẹ.
1. Đường nét khuôn mặt và màu da
Không khó để bắt gặp những cậu bé có nhiều nét giống mẹ từ đôi mắt, khuôn mặt, làn da cho đến thần thái. Một người mẹ có làn da sáng, mắt to hay những đường nét nổi bật có thể khiến con trai khi còn nhỏ trông rất giống mẹ.
Tuy nhiên, ngoại hình là kết quả của sự kết hợp gene từ cả bố và mẹ, vì vậy mức độ giống nhau ở mỗi đứa trẻ hoàn toàn khác nhau.
Ngoài yếu tố di truyền, cách trẻ hình thành phong thái cũng chịu ảnh hưởng từ người thường xuyên ở bên cạnh mình. Nếu mẹ là người chỉn chu, quan tâm đến cách ăn mặc, sinh hoạt và cách ứng xử, con trai cũng có thể dần hình thành những thói quen tương tự thông qua quá trình quan sát và bắt chước.
2. Chiều cao và vóc dáng
Chiều cao cũng là một đặc điểm khiến nhiều phụ huynh tò mò khi quan sát sự giống nhau giữa con và bố mẹ.
Một cậu bé có thể thừa hưởng nhiều đặc điểm về thể chất từ mẹ, từ vóc dáng, cân nặng cho đến xu hướng phát triển chiều cao. Tuy nhiên, không thể dựa vào chiều cao của riêng mẹ để dự đoán chính xác chiều cao sau này của con.
Chiều cao chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó di truyền đóng vai trò quan trọng, bên cạnh dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động, sức khỏe và môi trường sống.
Vì vậy, ngay cả khi bố mẹ không quá cao, việc đảm bảo trẻ được ăn uống đầy đủ, ngủ đủ và vận động phù hợp vẫn có ý nghĩa đối với quá trình phát triển thể chất.
3. Trí thông minh không đơn giản là “con trai thừa hưởng từ mẹ”
Đây là quan niệm thường xuất hiện trong các bài viết về di truyền nhưng cần được hiểu thận trọng. Một số nghiên cứu cho thấy gene liên quan đến khả năng nhận thức có mặt trên nhiễm sắc thể X, từ đó dẫn đến cách giải thích phổ biến rằng con trai nhận nhiễm sắc thể X từ mẹ nên trí thông minh dễ “theo mẹ”.
Tuy nhiên, không thể kết luận rằng trí thông minh của bé trai chủ yếu hoặc chỉ do mẹ quyết định. Khả năng nhận thức là đặc điểm phức tạp, chịu ảnh hưởng của rất nhiều gene cùng với môi trường, giáo dục, dinh dưỡng và trải nghiệm trong quá trình trưởng thành.
Vì thế, nếu một đứa trẻ học chưa tốt ở một thời điểm nào đó, điều này không có nghĩa em “thừa hưởng trí thông minh” của mẹ hay bố theo cách đơn giản như vậy.
Điều quan trọng hơn là tạo cho trẻ môi trường học tập phù hợp, khuyến khích đọc sách, vui chơi, vận động, khám phá và giải quyết vấn đề. Những trải nghiệm này có thể hỗ trợ sự phát triển nhận thức của trẻ.
4. Tính cách có thể rất giống mẹ
Nếu một cậu bé có tính cách giống mẹ, nhiều người thường gọi đó là “di truyền”. Nhưng với đặc điểm này, ảnh hưởng của môi trường gia đình đặc biệt quan trọng.
Trong những năm đầu đời, mẹ thường là người dành nhiều thời gian chăm sóc và tương tác với trẻ. Cậu bé quan sát cách mẹ nói chuyện, phản ứng trước vấn đề, xử lý cảm xúc rồi dần hình thành những cách ứng xử tương tự.
Nếu mẹ thường nóng nảy, dễ mất bình tĩnh, trẻ có thể học theo cách phản ứng đó. Ngược lại, nếu mẹ bình tĩnh, biết kiểm soát cảm xúc và giải quyết vấn đề nhẹ nhàng, trẻ cũng có thêm một hình mẫu để học hỏi.
Bởi vậy, khi muốn con trai mạnh mẽ, tự tin và có trách nhiệm, vai trò của người bố cũng rất quan trọng. Những hoạt động như cùng con chơi thể thao, khám phá thiên nhiên, làm việc nhà hay giải quyết những tình huống thực tế đều có thể tạo cơ hội để cha và con gắn kết, đồng thời giúp trẻ học thêm nhiều kỹ năng.
Thực tế, câu chuyện “con trai giống mẹ” không nên được hiểu rằng mọi đặc điểm của một cậu bé đều đã được quyết định ngay từ khi sinh ra. Ngoại hình chịu ảnh hưởng đáng kể từ gene, nhưng tính cách, thói quen, kỹ năng và nhiều năng lực khác còn được hình thành trong suốt quá trình nuôi dưỡng.
Di truyền tạo nên một phần nền tảng, còn môi trường và cách giáo dục góp phần định hình đứa trẻ sẽ trở thành người như thế nào. Vì vậy, thay vì quá lo lắng xem con giống bố hay giống mẹ, điều quan trọng hơn là cho trẻ một môi trường đủ yêu thương, lành mạnh và nhiều cơ hội để phát triển.
