Tháng 7 năm 2024, tại khu vực vịnh California thuộc bán đảo Baja California của Mexico, nhà khoa học Katherine Ayers thuộc tổ chức bảo tồn đại dương Beneath the Waves đã ghi lại một khoảnh khắc vô cùng hy hữu bằng máy quay GoPro.
Đoạn video mô tả lại cảnh tượng một đàn cá voi sát thủ phối hợp tấn công và làm tan vỡ một con cá mặt trăng khổng lồ. Điều đáng chú ý là sự việc tương tự lại tiếp tục diễn ra vào tháng 9 năm 2025 tại chính vùng biển này, cho thấy đây không phải là một hành vi bộc phát ngẫu nhiên mà là chiến thuật săn mồi đã được định hình của quần thể cá voi sát thủ địa phương.
Quá trình tấn công diễn ra vô cùng bài bản và có sự phân công rõ ràng. Đầu tiên, một con cá voi sát thủ cái trưởng thành tiến đến cắn chặt vào vây đuôi của cá mặt trăng để giữ cố định vị trí đối phương.
Ngay sau đó, con cá voi sát thủ đực trưởng thành từ xa tăng tốc lao tới. Trong quá trình lao đến mục tiêu, con đực lộn ngược thân mình, ngửa bụng lên trên và dùng phần đầu đập mạnh trực tiếp vào con mồi.
Đúng thời điểm va chạm, con cá voi cái buông miệng ra. Một tiếng động trầm đục vang lên, toàn bộ thân hình đồ sộ của con cá mặt trăng ngay lập tức vỡ vụn thành hàng ngàn mảnh nhỏ phát tán trong nước.
Ngay sau khi con mồi bị đập nát, cá voi sát thủ con mới tiến lại gần để nhặt những mảnh thịt nhỏ bắn ra. Trong khi đó, cặp cá voi trưởng thành chỉ đứng nhìn từ xa vì chúng đã ăn sạch phần nội tạng từ trước.
Hành vi này xuất phát từ đặc điểm cơ thể của cá mặt trăng - loài cá có lớp da rất dày cùng tổ chức gel phía dưới vô cùng dai và khó nhai đối với cá con.
Bằng cách đập vỡ con mồi, cá voi cha mẹ giúp con mình dễ dàng tiếp cận nguồn thức ăn. Đây là lần đầu tiên con người ghi nhận và ghi chép hệ thống một chiến thuật phối hợp đập nát con mồi có tính truyền thừa qua nhiều thế hệ của cá voi sát thủ.
Nhiều người sẽ thắc mắc tại sao một loài cá xương khổng lồ như cá mặt trăng đuôi nhọn (Masturus lanceolatus) - có thể đạt chiều dài 3,3 mét và nặng tới 2 tấn - lại có thể bị vỡ vụn chỉ sau một cú húc. Câu trả lời nằm ở cấu trúc sinh học đặc biệt của nạn nhân kết hợp với động lực học va chạm của cá voi sát thủ.
Mặc dù được xếp vào nhóm cá xương, mức độ canxi hóa trong xương của cá mặt trăng lại rất thấp. Hệ xương của chúng phần lớn là tổ chức sụn, khiến khung xương trở nên nhẹ và xốp. Loài cá này thậm chí đã tiêu giảm hoàn toàn xương sườn và có cột sống rất ngắn.
Để chống đỡ cho cơ thể nặng 2 tấn, chúng dựa vào các mô liên kết và lớp gel dày chiếm hơn 40% trọng lượng cơ thể. Lớp gel này chứa hàm lượng nước rất cao và có khối lượng riêng tương đương nước biển.
Về mặt vật lý, lớp mô gel của cá mặt trăng sở hữu tính chất nhạy cảm với tốc độ biến dạng. Khi chịu tác động lực chậm, lớp mô này rất mềm, dẻo và có khả năng biến dạng cao. Tuy nhiên, khi đối mặt với một lực va chạm đột ngột và cực mạnh, mô gel không kịp biến dạng để triệt tiêu lực, dẫn đến việc nó hoạt động như một vật liệu giòn và vỡ tan tức thì.
Về phía kẻ săn mồi, một con cá voi sát thủ nặng 4 tấn lao đi với tốc độ 8 mét mỗi giây có thể tạo ra lực va chạm tức thời lên tới khoảng 370.000 Newton (tương đương lực 37 tấn) tập trung tại điểm tiếp xúc. Với sức mạnh khủng khiếp này, việc lớp mô dẻo của cá mặt trăng bị đánh tan thành từng mảnh là điều hoàn toàn tuân theo quy luật vật lý.
Hành vi đập vỡ con mồi không chỉ đơn thuần phục vụ mục đích nuôi dưỡng cá con. Các nhà nghiên cứu nhận định đây còn là quá trình truyền dạy kỹ năng săn mồi mang tính xã hội cao của cá voi sát thủ.
Bên cạnh đó, với tư cách là loài sinh vật thông minh và có nhu cầu giải trí cao, việc đập vỡ một vật thể khổng lồ cũng có thể là một hình thức giải tỏa năng lượng của cá voi sát thủ.
Dù sở hữu lực húc có thể làm nát vụn sinh vật nặng 2 tấn, cá voi sát thủ trong tự nhiên hầu như không chủ động tấn công con người. Các sự kiện va chạm với tàu thuyền tại vùng biển Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha gần đây chủ yếu là hành vi tương tác hoặc vui chơi của những con cá voi trẻ, chưa từng ghi nhận trường hợp nào làm đập nát hay chìm tàu.
Sự việc cá voi sát thủ đập vỡ cá mặt trăng một lần nữa mở ra cái nhìn mới về trí tuệ loài vật cũng như những bí ẩn còn ẩn chứa dưới lòng đại dương rộng lớn.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
