Khi robot trở thành "hoa tiêu" trong những ca mổ khó
Chỉ một sai số vài milimet khi đặt vít cột sống cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn kết quả của ca phẫu thuật. Với những trường hợp cột sống biến dạng, giải phẫu phức tạp hoặc tổn thương sát tủy sống, áp lực ấy càng lớn hơn khi mỗi thao tác đều đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối. Đó là lý do robot dẫn đường đang trở thành "trợ thủ" đắc lực của phẫu thuật viên trong nhiều ca mổ khó, giúp lập kế hoạch và định vị đường đi của dụng cụ trước khi bác sĩ thực hiện từng thao tác.
Tại Bệnh viện Đại học Y dược cơ sở Linh Đàm (Đại học quốc gia Hà Nội), hệ thống robot dẫn đường Mazor X Stealth Edition đã được sử dụng để hỗ trợ ê-kíp bác sĩ thực hiện nhiều ca mổ phức tạp để chữa cong vẹo cột sống hoặc những tình trạng vô cùng phức tạp như chèn ép dây thần kinh cột sống... Điều đáng chú ý là robot không thay thế bác sĩ cầm dao mổ, mà đóng vai trò như một hệ thống định vị có độ chính xác cao, hỗ trợ phẫu thuật viên tính toán trước vị trí và hướng đi của từng vít cột sống.
Chỉ một sai số vài milimet khi đặt vít cột sống cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn kết quả của ca phẫu thuật. Với những trường hợp cột sống biến dạng, giải phẫu phức tạp hoặc tổn thương sát tủy sống, áp lực ấy càng lớn hơn khi mỗi thao tác đều đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối.
PGS.TS.BS Nguyễn Lê Bảo Tiến (Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Đại học Y Dược cơ sở Linh Đàm, ĐHQGHN) cho biết, robot giúp các bác sĩ lên kế hoạch một cách chi tiết về các vị trí bắt vít, kích thước của vít, đường đi của vít và độ an toàn, đồng thời đánh giá độ hiệu quả của các vít.
PGS.TS.BS Nguyễn Lê Bảo Tiến chia sẻ về việc robot "dẫn đường" cho bác sĩ trong ca mổ phức tạp.
"Phần vít được bắt chính xác vào trong xương giúp nắn chỉnh ca vẹo theo đúng kế hoạch. Khi vít bắt có vấn đề thì khi mổ sẽ có nguy cơ bị chèn ép vào thần kinh, làm tổn thương thần kinh. Điều này có thể gây ra các vấn đề liệt sau mổ. Ngoài ra, vít có thể đi vào các vùng quan trọng xung quanh, ví dụ như thần kinh, mạch máu", PGS.TSBS Nguyễn Lê Bảo Tiến chia sẻ.
Theo chuyên gia, ở vùng cột sống ngực có các mạch chủ lớn. Nếu bệnh nhân bị tổn thương ở đây thì đây là một tai biến vô cùng nguy hiểm. Ngoài ra, nó cũng có thể bị di lệch vào màng phổi, gây chảy máu, tràn khí màng phổi. Nếu sơ suất xảy ra thì sẽ ảnh hưởng đến quá trình điều trị. Có những trường hợp sẽ nắn không được như ý muốn. Có những trường hợp có thể bị liệt, phải xử lý dẫn lưu màng phổi, nặng hơn nữa thì phải mời cả kíp mạch máu vào để xử lý những vấn đề nghiêm trọng đe dọa đến tính mạng.
"Vì vậy, mỗi ca mổ, ngoài việc làm sao để hiệu quả nhất thì nó còn thêm phần căng thẳng đó nữa, gây áp lực rất lớn lên phẫu thuật viên chính cũng như ekip mổ. Khi có hệ thống robot dẫn đường cùng cánh tay định vị này, ngoài việc lên kế hoạch chi tiết, các bác sĩ có cả 1 cánh tay robot để định hướng luôn điểm vào của vít, đường đi của vít. Bác sĩ lúc này không chỉ áng chừng đúng theo định vị nữa mà 100% vít sẽ đi theo kế hoạch của bác sĩ nhờ vào cánh tay robot", PGS.TS.BS Nguyễn Lê Bảo Tiến giải thích.
Đây được coi là một bước tiến tương đối xa so với các hệ thống trước đây. Chính vì thế, những trường hợp có biến dạng, vẹo cột sống, có những biến dạng xoay của thân đốt sống hay gù cột sống, dị tật đốt sống... nhờ hệ thống robot này, các bác sĩ sẽ chủ động hơn rất nhiều.
Hiện nay, các bác sĩ có thể tiếp cận cột sống theo hướng 360 độ, bao gồm đường trước, đường bên và đường sau. Thay vì thực hiện một cuộc phẫu thuật kéo dài nhiều giờ, ê-kíp có thể chia thành hai thì phẫu thuật riêng biệt, mỗi lần khoảng 2,5-3 giờ.
Người quyết định cuối cùng, vẫn là bác sĩ
Mặc dù công nghệ rất hiện đại nhưng PGS.TS.BS Nguyễn Lê Bảo Tiến khẳng định, cho đến thời điểm hiện tại, phẫu thuật viên vẫn là người quyết định, là người trực tiếp làm, còn robot chỉ hỗ trợ.
Khi bác sĩ kiểm tra thấy các khâu không đi theo đúng kế hoạch thì phải kiểm tra lại từng đầu mục. Thậm chí trong một số tình huống, sau khi đã kiểm tra hết rồi mà thấy rằng nó vẫn chưa được đúng như kế hoạch thì sẽ phải chuyển phương án là dùng C-arm thông thường hỗ trợ.
"Như bây giờ, để mổ được với robot, kinh nghiệm từng triển khai các loại phẫu thuật này của phẫu thuật viên phải rất thành thạo, chuyên sâu rồi. Điều đó có nghĩa là không phải cứ dùng robot thì bác sĩ mới vào nghề cũng có thể dùng robot để mổ được những ca phức tạp. Quan điểm này chưa hoàn toàn chính xác. Chính xác là robot giúp cho ca mổ đã rất chính xác rồi trở nên hoàn mỹ, gần như tuyệt đối", PGS.TS.BS Nguyễn Lê Bảo Tiến cho hay.
Vậy nên, nhiều người lo ngại trong một thời gian ngắn tới, robot có thể thay được tất cả công việc của bác sĩ thì điều đó không khả thi trong hiện tại. "Tất nhiên, trong tương lai xa, chúng ta cũng không thể nói trước được điều gì".
"Việc lên kế hoạch, vị trí cần bắt vít... vẫn phải do phẫu thuật viên quyết định và chủ động. Như vậy, robot có làm theo đúng kế hoạch của bác sĩ không, có hỗ trợ đúng các vị trí không... phụ thuộc vào chuyên môn, kinh nghiệm của phẫu thuật viên. Việc đã làm chủ công nghệ và hiểu được công nghệ sẽ giúp tiến tới độ chính xác gần như tuyệt đối", PGS.TS.BS Nguyễn Lê Bảo Tiến khẳng định.
Lợi ích lớn nhất mà người bệnh nhận được từ những công nghệ hiện đại là nâng cao độ chính xác của cuộc mổ. Trong phẫu thuật cột sống, độ chính xác đến từng milimet, từng góc nghiêng là yếu tố quyết định kết quả. Khi chỉ định đúng, kỹ thuật đúng và công nghệ hỗ trợ tốt, người bệnh sẽ hồi phục nhanh hơn, giảm nguy cơ biến chứng và sớm quay trở lại cuộc sống bình thường.
"Với một số ca nội soi, bệnh nhân gần như không cảm nhận nhiều khó chịu sau mổ. Những ca phẫu thuật lớn sẽ cần thời gian hồi phục lâu hơn, nhưng vẫn nhanh hơn rất nhiều so với trước đây", PGS.TS.BS Nguyễn Lê Bảo Tiến cho biết thêm.
Tuấn Minh - Như Hoàn
