Ukraine vừa chính thức điều động các biên đội drone đánh chặn cùng đội ngũ chuyên gia quân sự tới Jordan. Động thái này diễn ra trong bối cảnh các quốc gia Trung Đông đang nỗ lực đẩy lùi các đợt tập kích của Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng và các khí tài quân sự của Mỹ, giữa lúc cuộc chiến giữa liên quân Mỹ - Israel với Tehran đang leo thang căng thẳng.
Tổng thống Volodymyr Zelenskyy xác nhận một đội ngũ chuyên trách của Ukraine đã lên đường sang Jordan vào thứ Sáu vừa qua. Tại đây, họ sẽ phối hợp bảo vệ căn cứ không quân Muwaffaq Salti – nơi đặt nhiều khí tài quan trọng của quân đội Mỹ.
Theo ông Zelenskyy, quyết định này được đưa ra sau yêu cầu từ phía Washington. Mỹ hiện đang ráo riết tìm kiếm các giải pháp công nghệ giá rẻ để đánh chặn tên lửa và drone của Iran vốn đang nhắm vào các tài sản quốc phòng của Israel và Mỹ, cũng như hạ tầng thiết yếu tại Qatar, Kuwait, Bahrain, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
Bài toán kinh tế
Hiện tại, Mỹ đang vận hành các hệ thống phòng không tối tân như tên lửa Patriot, các tổ hợp phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) và máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không (AWACS) để đánh chặn hỏa lực từ Iran. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất chính là chi phí. Mỗi quả tên lửa đánh chặn có giá lên tới hàng triệu USD, chưa kể những lo ngại về việc nguồn cung tên lửa của Mỹ có thể rơi vào tình trạng cạn kiệt.
Trong khi đó, Iran đang triển khai hàng loạt drone Shahed tự sản xuất với giá thành cực thấp trên khắp vùng Vịnh và được cho là sở hữu kho dự trữ lên đến hàng ngàn chiếc.
Đáng chú ý, đây cũng chính là loại drone mà Tehran đã cung cấp cho Nga trong cuộc chiến tại Ukraine. Kyiv, sau một thời gian dài nỗ lực tìm kiếm các hệ thống phòng thủ tiên tiến từ Mỹ, đã tự phát triển thành công công nghệ sản xuất hàng loạt các dòng drone đánh chặn giá rẻ để đối phó với chiến thuật tấn công bầy đàn của Nga.
"Người Ukraine đã chiến đấu chống lại drone Shahed trong nhiều năm qua. Thế giới đều công nhận không quốc gia nào có được kinh nghiệm thực chiến dày dạn như chúng tôi. Chúng tôi sẵn sàng giúp đỡ," Tổng thống Zelenskyy viết trên mạng xã hội X, đồng thời cho biết Ukraine đã đề nghị được trao đổi các hệ thống phòng thủ tiên tiến như Patriot để đổi lấy sự hỗ trợ này.
Cận cảnh các dòng drone đánh chặn "Made in Ukraine"
Ukraine đã chế tạo hàng ngàn drone đánh chặn chi phí thấp để đối phó với dòng Shahed của Iran trong suốt cuộc chiến với Nga. Sau khi không nhận đủ các vũ khí cao cấp từ đồng minh, Kyiv buộc phải đổi mới sáng tạo vào năm 2025. Hiện nay, quốc gia này đã trở thành một trong những nhà sản xuất "Sát thủ Shahed" hàng đầu thế giới.
Những chiếc drone nhỏ gọn nhưng uy lực được thiết kế để bắn hạ drone tấn công của đối phương trước khi chúng tiếp cận mục tiêu. Chúng được điều khiển bởi các phi công thông qua màn hình hoặc kính thực tế ảo (FPV). Mỗi chiếc có giá chỉ từ 1.000 đến 2.000 USD – một con số cực nhỏ so với chi phí hàng triệu USD để sản xuất, vận chuyển và kích hoạt một tên lửa đánh chặn công nghệ cao của Mỹ.
Các nhà sản xuất Ukraine đang đạt công suất hàng ngàn chiếc mỗi tháng. Dù không thể đánh chặn tên lửa hành trình, nhưng chúng rất hiệu quả trước các loại drone khác nhau. Hiện tại, hệ thống vẫn cần phi công lành nghề túc trực gần khu vực tác chiến, tuy nhiên các phiên bản tự động hóa đang được khẩn trương phát triển.
Các dòng model tiêu biểu bao gồm:
The Sting: Một loại quadcopter (drone 4 cánh quạt) có hình dáng giống viên đạn, kích thước tương đương một chiếc bình giữ nhiệt lớn. Đây là dòng đánh chặn nhanh nhất với tốc độ từ 315 - 343 km/h và có thể hoạt động ở độ cao 3.000 mét. Sting sử dụng camera nhiệt để tìm mục tiêu và sẽ tự quay về căn cứ nếu không phát hiện được đối phương. Phần đầu hình vòm chứa hệ thống camera và đầu đạn nổ. Đây là sản phẩm của startup Wild Hornets.
Bullet: Được phát triển vào cuối năm 2025 bởi General Cherry. Dòng drone tốc độ cao này sử dụng động cơ phản lực kết hợp 4 rotor, có thể sản xuất bằng công nghệ in 3D và tích hợp AI để dẫn đường. Tốc độ đạt từ 130 - 309 km/h với trần bay lên tới 5.500 mét.
P1-Sun: Sản phẩm in 3D từ công ty Skyfall, có ngoại hình khá giống Sting và tốc độ tối đa đạt 300 km/h.
Octopus 100: Được thiết kế tại Ukraine nhưng sản xuất hàng loạt tại Vương quốc Anh. Các thông số kỹ thuật chi tiết của dòng này hiện vẫn được giữ kín.
ODIN Win_Hit: Một dòng drone hình viên đạn khác được tối ưu cho các nhiệm vụ cường độ cao trong thời gian ngắn. Tốc độ tối đa đạt 280 - 300 km/h, trần bay 5.000 mét với thời gian tác chiến từ 7 - 10 phút. Sản phẩm do công ty quốc phòng ODIN phát triển.
Phương thức hoạt động của drone Shahed
Nga đã phóng hàng ngàn drone Shahed do Iran thiết kế vào Ukraine, gây ra những thiệt hại nặng nề cho hạ tầng. Tuy nhiên, tỷ lệ đánh chặn của Ukraine đang ngày càng tăng cao. Theo phân tích của New York Times, trong số khoảng 5.000 drone Nga phóng vào Ukraine hồi tháng 2, Kyiv đã bắn hạ thành công tới 87%.
Iran cũng đang sử dụng chính các mẫu drone này để tấn công các nước láng giềng trong bối cảnh đối đầu với Mỹ và Israel. Tuần trước, một chiếc drone đã tấn công Kuwait làm 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng.
Với mức giá từ 20.000 đến 33.000 USD mỗi chiếc, các drone dẫn đường bằng GPS này dài khoảng 3,5 mét. Chúng thuộc loại đạn tuần kích (loitering munitions) – hay còn gọi là drone tự sát – mang theo đầu nổ và được lập trình để tự phát nổ khi đâm vào mục tiêu. Moscow được cho là đã cải tiến thiết kế của Iran để sản xuất hàng loạt các phiên bản "kamikaze" này. Ông Zelenskyy cũng khẳng định đã tìm thấy các "linh kiện của Nga" trong xác những chiếc Shahed mà Iran sử dụng tại vùng Vịnh.
Mỹ và các nước vùng Vịnh đang dùng gì để đối phó?
Hiện tại, việc bảo vệ bầu trời vùng Vịnh đang dựa vào các hệ thống phòng thủ vô cùng đắt đỏ:
Hệ thống tên lửa Patriot: Các phiên bản PAC-2 và PAC-3 do Lockheed Martin sản xuất có khả năng đánh chặn máy bay, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo tầm ngắn. Mỗi quả tên lửa Patriot có giá khoảng 4 triệu USD, và mỗi bệ phóng giá khoảng 10 triệu USD. Hệ thống này hiện đang rất khan hiếm; dù Lockheed Martin đã bàn giao kỷ lục 620 quả tên lửa PAC-3 MSE trong năm 2025, nhưng theo ông Zelenskyy, Mỹ và các đối tác Trung Đông đã tiêu thụ hết 800 quả, vượt xa con số 600 quả mà Ukraine nhận được trong suốt 4 năm.
Hệ thống phòng thủ THAAD: Chuyên đánh chặn tên lửa đạn đạo tầm ngắn, tầm trung và tầm xa ở độ cao lớn. Một tổ hợp THAAD có chi phí sản xuất từ 1 tỷ đến 1,8 tỷ USD và cần tới 95 nhân sự để vận hành.
Máy bay AWACS: Hệ thống cảnh báo sớm trên không này đóng vai trò phát hiện tên lửa và các vật thể bay từ khoảng cách lên tới 400 km, đóng vai trò "mắt thần" cho mạng lưới phòng thủ.
Sự xuất hiện của các drone đánh chặn Ukraine được kỳ vọng sẽ thay đổi cục diện, mang lại một giải pháp bảo vệ hiệu quả về chi phí trước chiến tranh drone đang ngày càng phổ biến.
Quốc Vinh (Theo Aljazeera)
