Tàu Đô đốc Nakhimov tái xuất
Vào ngày 1/6 vừa qua, Hải quân Nga đã chính thức triển khai tàu tuần dương hạt nhân hạng nặng Đô đốc Nakhimov vào giai đoạn thử nghiệm cuối cùng trên biển. Bước đi này đánh dấu hồi kết cho một chương trình nâng cấp đầy trắc trở kéo dài gần 30 năm, trước khi chiến hạm khổng lồ này chính thức quay trở lại biên chế chiến đấu ở tuyến đầu.
Là một trong hai tàu tuần dương thuộc lớp Kirov còn hoạt động, Đô đốc Nakhimov đã có lần đầu tiên tự vận hành bằng động cơ của chính mình sau 28 năm vào tháng 8/2025, ngay sau khi được tái hạ thủy vào ngày 25/7 cùng năm.
Hiện tại, các chiến hạm lớp Kirov là những tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân duy nhất trên thế giới còn hoạt động, dù Hải quân Mỹ cũng đang đầu tư mạnh mẽ để sở hữu một thế hệ tàu mới sử dụng hệ thống động lực tương tự.
Xét về quy mô, đây là những tàu chiến mặt nước lớn nhất và sở hữu hỏa lực đáng sợ nhất hành tinh với lượng giãn nước lên tới 28.000 tấn – kích thước vượt trội cả tàu sân bay lớp Izumo của Nhật Bản lẫn cụm 3 tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Mỹ cộng lại.
Về kho vũ khí, Đô đốc Nakhimov được tích hợp tổng cộng 176 ống phóng thẳng đứng dành cho các loại tên lửa cỡ lớn. Trong số đó, 96 ống được dành riêng cho tên lửa phòng không thuộc biến thể hải quân của hệ thống S-400 – tương đương với cơ số đạn của 3 tiểu đoàn tên lửa mặt đất phòng không hoàn chỉnh.
80 ống phóng còn lại được phân bổ cho tên lửa hành trình, bao gồm cả siêu phẩm tên lửa hành trình siêu vượt âm Zircon mới. Với vận tốc lên tới Mach 9, tầm bắn 1.000 km cùng khả năng cơ động cực cao, Zircon dễ dàng xuyên thủng các hệ thống phòng không đa tầng tiên tiến nhất hiện nay.
Các nguồn tin từ Nga khẳng định, năng lực của Zircon mang lại cho các tàu mặt nước của Moscow một lợi thế áp đảo so với các đối thủ nước ngoài trong tác chiến chống hạm tầm xa; trên thế giới hiện chỉ có tên lửa hành trình chống hạm phóng từ tàu kiểu YJ-20 của Trung Quốc là sở hữu tính năng tương đương hoặc vượt trội.
Dù Đô đốc Nakhimov đã được xác nhận sẽ biên chế cho Hạm đội Bắc Cực, song tương lai tổng thể của chương trình tuần dương hạm lớp Kirov vẫn là một dấu hỏi lớn.
Trước đó, vào ngày 22/4/2021, ông Andrei Dyachkov – Giám đốc điều hành Cục Thiết kế Severnoye – từng đưa ra nhận định đầy lạc quan về dự án nâng cấp này: "Tiềm năng hiện đại hóa khổng lồ được tính toán từ khâu thiết kế ban đầu đã giúp chúng tôi triển khai thành công các hạng mục nâng cấp, trang bị cho tàu Đô đốc Nakhimov những loại vũ khí tối tân nhất, biến nó thành tàu chiến mặt nước mạnh nhất thế giới".
Kỳ vọng lớn
Kể từ khi Liên Xô tan rã, ngành đóng tàu Nga chưa từng đặt lườn một chiến hạm nào đạt đến kích cỡ tàu khu trục cho hải quân trong nước, chứ chưa nói đến các dòng tàu tuần dương hạng trung hay hạng nặng.
Điều này khiến các chiến hạm lớp Kirov trở thành những "gã khổng lồ" cô độc và nổi bật hoàn toàn trong một hạm đội tàu mặt nước tầm xa vốn đang có quy mô khá khiêm tốn của Nga.
Dự kiến vào đầu những năm 2030, hạm đội tàu khu trục của Nga sẽ bị Triều Tiên vượt mặt về số lượng, trong khi Moscow vẫn phải dựa vào các tàu từ thời cũ với năng lực hạn chế hơn và chưa hề có dấu hiệu cho thấy một kế hoạch thay thế hay hồi sinh ngành công nghiệp đóng tàu chiến mặt nước cỡ lớn.
Tử huyệt của các tàu mặt nước thời Xô Viết cũ kỹ, thiếu nâng cấp và không được bảo dưỡng đồng bộ đã lộ rõ qua sự cố chìm tàu tuần dương Moskva thuộc lớp Slava vào đầu năm 2022, sau các đợt tấn công bằng lượng tên lửa hành trình hạn chế của Ukraine.
Mặc dù Hải quân Nga vẫn duy trì được năng lực tác chiến viễn dương mạnh mẽ, nhưng dòng vốn đầu tư gần như đã bị hút trọn vào lực lượng tàu ngầm — nổi bật là các tàu ngầm tấn công hạt nhân lớp Yasen-M vốn được đánh giá là tối tân hàng đầu thế giới — khiến các hạm đội tàu khu trục và tàu tuần dương rơi vào tình trạng thiếu thốn nguồn lực nghiêm trọng.
Việc dồn toàn lực đầu tư vào tàu ngầm hạt nhân xuất phát từ tư duy xem đây là những vũ khí tác chiến bất đối xứng. Khả năng tàng hình tối ưu cho phép tàu ngầm chủ động lựa chọn thời gian và địa điểm khai hỏa, tạo ra mối đe dọa thường trực đối với các lực lượng hải quân lớn hơn, từ đó khắc chế hiệu quả hạm đội hợp lực của NATO một cách kinh tế nhất.
Ngược lại, các tàu lớp Kirov lại là sản phẩm của một thời kỳ lịch sử hoàn toàn khác — kỷ nguyên mà Hải quân Liên Xô trực tiếp thách thức vị thế của Mỹ một cách đối xứng bằng cách chạy đua đóng những con tàu mặt nước khổng lồ với vũ khí tối tân nhất.
Xét theo học thuyết quân sự hiện tại của Nga, năng lực của lớp Kirov chỉ còn giữ một vai trò tương đối hạn chế. Dẫu vậy, trong bối cảnh nhận thức về mối đe dọa từ khối NATO do Mỹ dẫn đầu tại vùng Cực ngày càng gia tăng, một chiến hạm viễn dương có khả năng bám biển dài ngày và sở hữu hỏa lực cực mạnh như Đô đốc Nakhimov vẫn sẽ là một khí tài vô giá cho Hạm đội Phương Bắc.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
