Ông Trump báo tin cho ông Netanyahu
Tối 14/6, khi đang họp kín với nhóm nội các an ninh trong một hầm trú ẩn để chuẩn bị đối phó nguy cơ Iran tấn công bằng tên lửa đạn đạo, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhận được một cuộc điện thoại từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Ông Trump thông báo về một bản ghi nhớ hợp tác giữa Mỹ và Iran. Đây là cuộc điện đàm thứ hai trong ngày giữa hai nhà lãnh đạo.
Theo Axios, trong cuộc gọi đầu tiên, Tổng thống Trump nói với ông Netanyahu rằng ông “vô cùng tức giận” trước cuộc tấn công trước đó của Israel vào Beirut và cho rằng nhà lãnh đạo Israel “không có chút phán đoán nào”.
Đến cuộc điện đàm thứ hai, ông Trump thông báo với Thủ tướng Israel rằng cuộc chiến mà hai bên cùng phát động vào cuối tháng Hai về cơ bản đã kết thúc.
Khi cựu Tổng thống Barack Obama ký thỏa thuận hạt nhân với Iran năm 2015, ông Netanyahu đã công khai và mạnh mẽ phản đối. Ông thậm chí phát biểu trước Quốc hội Mỹ để chỉ trích cả thỏa thuận lẫn vị tổng thống đã thúc đẩy nó.
Theo CNN, thỏa thuận sắp đạt được hiện nay là kịch bản mà các quan chức Israel lo ngại suốt nhiều tuần qua. Thỏa thuận này có thể mở lại eo biển Hormuz và dẫn tới việc nới lỏng các lệnh trừng phạt kinh tế đối với Tehran, đồng thời trì hoãn các cuộc đàm phán về những vấn đề mà Israel coi là mục tiêu của cuộc xung đột. Bản ghi nhớ cũng để ngỏ việc thảo luận sau về các vấn đề gai góc như chương trình hạt nhân và kho tên lửa đạn đạo của Iran.
Khi ông Netanyahu cuối cùng lên tiếng công khai sau thông báo của ông Trump, thời điểm đó đã là nhiều giờ sau khi các chính trị gia Israel khác đưa ra quan điểm. Trong cuộc họp báo tối 15/6, nhà lãnh đạo Israel gần như không đề cập đến thỏa thuận trong toàn bộ phần phát biểu mở đầu kéo dài 8 phút.
Đáng chú ý, ông cũng hầu như không nhắc đến Tổng thống Trump trong bài phát biểu, thay vì nhấn mạnh mối quan hệ giữa hai người như thường thấy trong nhiều năm qua.
Trả lời câu hỏi về thỏa thuận sau đó, ông Netanyahu nói: “Có những trường hợp mà Tổng thống Trump và tôi không cùng quan điểm. ... Tôi chịu trách nhiệm về lợi ích an ninh của Israel, và điều đó cần được thực hiện một cách khôn ngoan”.
Thỏa thuận này cũng có thể bao gồm những hạn chế mới đối với khả năng hành động của Israel chống lại Hezbollah, khi Iran yêu cầu Israel rút toàn bộ lực lượng khỏi miền nam Lebanon - điều mà Tel Aviv tuyên bố không sẵn sàng thực hiện.
Ngày 15/6, một quan chức cấp cao Mỹ nói với các phóng viên rằng việc rút quân “không phải là điều kiện của thỏa thuận”.
“Nếu Iran không thể kiểm soát Hezbollah và lực lượng này tấn công các vị trí hoặc thị trấn của Israel, Israel sẽ có quyền tự vệ và đáp trả”, quan chức này nhấn mạnh.
Điều thủ tướng Israel lo sợ
Trong khi ông Netanyahu đến nay vẫn tránh đối đầu công khai với ông Trump, nhiều nhân vật thuộc các phe phái chính trị khác nhau ở Israel lại không hề kiềm chế. Hai đối tác liên minh cực hữu của ông Netanyahu là Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich và Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir đã gọi đây là một “thỏa thuận nguy hiểm”, đồng thời tuyên bố Israel không xem mình bị ràng buộc bởi thỏa thuận này.
Cựu Thủ tướng Naftali Bennett, người đang tìm cách đánh bại ông Netanyahu trong cuộc đua quyền lực sắp tới, gọi đây là “một bước ngoặt nguy hiểm đối với an ninh Israel”. Trong khi đó, cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel Gadi Eisenkot, cũng là một ứng viên sáng giá cho chức thủ tướng, mô tả đây là “một kết quả thảm hại” bắt nguồn từ sự thiếu chiến lược và lòng can đảm.
Chuyên gia tư vấn chính trị Nadav Strauchler, người từng làm việc với ông Netanyahu, cho rằng thời điểm hiện tại là một “phép thử”, nhưng chưa phải điểm bùng phát trong quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo.
“Tôi sẽ không vội kết luận về mối quan hệ này”, ông nói, đồng thời lưu ý rằng cuộc bầu cử tháng 10 chỉ còn khoảng bốn tháng nữa và quan hệ giữa hai bên vẫn có thể phục hồi. Ông dự đoán Tổng thống Trump vẫn sẽ là một nhân tố quan trọng trong chiến dịch tranh cử sắp tới.
“Trước đây, Tổng thống Trump từng nổi giận với Thủ tướng Netanyahu và với nhiều nhà lãnh đạo khác, nhưng mọi chuyện thường dần trở lại bình thường”, ông Strauchler nói với CNN. “Cho đến hai tuần trước, hầu như không có khác biệt nào giữa họ. Ngay cả bây giờ, Tổng thống Trump vẫn tôn trọng ông ấy và chưa hoàn toàn khép lại cánh cửa. Vẫn còn 60 ngày để tác động đến thỏa thuận hạt nhân cuối cùng”.
Tuy vậy, phe của ông Netanyahu vẫn tin đây chỉ là một trở ngại tạm thời. Một nguồn tin Israel nói với CNN rằng, phía sau hậu trường, ông Netanyahu đang âm thầm tìm cách sắp xếp một cuộc gặp riêng với Tổng thống Trump, dù văn phòng thủ tướng đã phủ nhận thông tin này.
Nếu diễn ra, cuộc gặp sẽ giúp ông Netanyahu trực tiếp truyền đạt những lo ngại về thỏa thuận hạt nhân Iran sắp được ký kết tới ông Trump. Đồng thời, nó cũng mang lại lợi thế chính trị mà nhà lãnh đạo Israel mong muốn: Hình ảnh về mối quan hệ thân thiết giữa ông và Tổng thống Mỹ.
An An (Theo CNN, Axios)
