Tạo ra lạc/đậu phộng giảm dị ứng bằng công nghệ CRISPR
Startup thực phẩm Mỹ Nurtured Nuts Co, phối hợp với Công ty công nghệ sinh học AgriNetica (chi nhánh Mỹ của Công ty Israel BetterSeeds), đã tạo ra giống đậu phộng giảm dị ứng bằng công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR.
Các nhà khoa học đã "tắt" 3 loại protein chính gây sốc phản vệ, trong khi vẫn giữ nguyên hương vị, giá trị dinh dưỡng và tính ứng dụng đa dạng như đậu phộng thông thường.
Đột phá này mở ra khả năng đưa đậu phộng trở lại trường học, bệnh viện và máy bay - những nơi hiện đang cấm sản phẩm này vì nguy cơ dị ứng tại Mỹ.
Lô mẫu đầu tiên dự kiến giao cho khách hàng vào tháng 9/2026, còn việc bán hàng quy mô lớn sẽ bắt đầu từ năm 2027.
“CRISPR không chỉ đơn thuần là một công cụ nghiên cứu. Nó đang trở thành một ngành học, một động lực thúc đẩy và một lời hứa giải quyết những thách thức lâu dài từ khoa học cơ bản, kỹ thuật, y học và môi trường,” Stanley Qi, Phó giáo sư Khoa Kỹ thuật Sinh học và học giả viện nghiên cứu tại Sarafan ChEM-H thuộc Đại học Stanford, cho biết. Ảnh tư liệu: Andrew Brodhead/Đại học Stanford
Các nhà khoa học đã "tắt" 3 loại protein chính gây sốc phản vệ nào trong đậu phộng?
Dị ứng đậu phộng chủ yếu do một nhóm protein dự trữ (storage proteins) có trong hạt gây ra, chứ không phải do dầu hay chất béo trong đậu phộng.
Hệ miễn dịch của người bị dị ứng nhận nhầm các protein này là tác nhân gây hại và phản ứng thái quá, dẫn đến các triệu chứng từ nhẹ đến sốc phản vệ nguy hiểm tính mạng.
Các protein gây dị ứng chính đã được xác định gồm:
- Ara h 1 - một loại protein dự trữ nhóm vicilin, được xem là chất gây dị ứng chính và mạnh nhất, có mặt trong phần lớn ca dị ứng đậu phộng.
- Ara h 2 - thuộc nhóm conglutin, thường được coi là chất gây dị ứng nguy hiểm nhất, vì bền với nhiệt và enzym tiêu hóa, nên rất khó bị phá hủy khi rang hoặc nấu chín. Điều này giải thích vì sao dị ứng đậu phộng thường nặng hơn nhiều loại dị ứng thực phẩm khác.
- Ara h 3 - một protein dự trữ nhóm glycinin, cũng góp phần đáng kể vào phản ứng dị ứng.
- Ngoài ra còn có các protein phụ khác như Ara h 6, Ara h 7, Ara h 8, Ara h 9, mức độ gây dị ứng khác nhau tùy người và tùy vùng địa lý.
Công nghệ CRISPR của các nhà khoa học Mỹ và Israel đã "tắt" (loại bỏ biểu hiện của) ba loại protein chính gây sốc phản vệ - nhiều khả năng là Ara h 1, Ara h 2 và Ara h 3 - vì đây là các "thủ phạm" chính đứng sau phần lớn ca dị ứng nghiêm trọng.
Đầu tháng 8/2026, Công ty Nurtured Nuts đã giành chiến thắng trong cuộc thi The Pitch! tại sự kiện và triển lãm thường niên IFT FIRST của Viện Công nghệ Thực phẩm (IFT) Mỹ nhờ sản phẩm đậu phộng biến đổi gen, ít gây dị ứng, góp phần thúc đẩy đổi mới thực phẩm an toàn hơn.
"Đây là một khoảnh khắc mang tính bước ngoặt đối với chúng tôi và đối với tất cả những ai từng mong muốn dị ứng đậu phộng không phải là rào cản đối với những món ăn mà chúng ta yêu thích.
Chúng tôi đang chứng minh rằng khoa học có thể làm cho thực phẩm an toàn hơn mà không làm mất đi những gì làm nên sự tuyệt vời của nó", Bryant Williams, người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của Nurtured Nuts Company, cho biết.
Đậu phộng (hay lạc) là một thực phẩm giàu dinh dưỡng. Ảnh minh họa: Internet
Theo Nurtured Nuts, giống đậu phộng này đã được Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) phê duyệt và đã được trồng thử nghiệm tại một khu vực ở bang Georgia, Mỹ. Nurtured Nuts gọi đây là lần đầu tiên tại Mỹ đậu phộng chỉnh sửa gen (bao gồm giống giảm dị ứng) được trồng ngoài đồng ruộng ở quy mô thương mại.
Về dài hạn, Công ty dự định không chỉ sản xuất đậu phộng đã bóc vỏ và bơ đậu phộng (đóng gói từ cốc dùng một lần đến thùng công nghiệp), mà còn mở rộng sang dầu đậu phộng và bột đậu phộng, tiến tới trở thành nhà cung cấp nguyên liệu cho các hãng hàng tiêu dùng lớn, kể cả các sản phẩm sô-cô-la nhân đậu phộng.
Bước ngoặt cho ngành thực phẩm bền vững toàn cầu
Công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR trong đậu phộng giảm dị ứng có thể là một bước ngoặt thực sự cho ngành thực phẩm bền vững toàn cầu, xét trên nhiều khía cạnh.
Trước hết là vấn đề an toàn và khả năng tiếp cận: Dị ứng đậu phộng vốn là một trong những nguyên nhân gây tử vong do dị ứng thực phẩm phổ biến nhất thế giới, nên nếu công nghệ này thành công ở quy mô thương mại, hàng triệu người sẽ có thể ăn đậu phộng an toàn trở lại, đồng thời giảm đáng kể lượng thực phẩm bị lãng phí do các lệnh cấm hiện hành ở trường học, bệnh viện và trên máy bay.
CRISPR (viết tắt của Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats - "Các đoạn lặp ngắn đối xứng, cách đều nhau theo cụm") là một công nghệ mạnh mẽ cho phép các nhà khoa học thay đổi hoặc "chỉnh sửa" DNA của các sinh vật sống. Ảnh minh họa: Hubmeded
Điểm đáng chú ý thứ hai nằm ở bản chất của công nghệ. Khác với GMO (Sinh vật biến đổi gen) truyền thống vốn chèn thêm gen ngoại lai, CRISPR chỉ "tắt" những gen sẵn có trong cây trồng, nhờ đó dễ được chấp nhận hơn cả về mặt pháp lý lẫn tâm lý người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, vì đậu phộng vốn là loại cây trồng ít cần nước và có khả năng tự cố định đạm trong đất, việc mở rộng thị trường tiêu thụ mà không cần tăng tương ứng diện tích canh tác có thể biến sản phẩm này thành một mô hình nông nghiệp phát thải thấp, góp phần vào chuỗi cung ứng thực phẩm bền vững hơn.
Cuối cùng, việc USDA đã phê duyệt và những tiến triển tích cực trong đối thoại với FDA có ý nghĩa như một tiền lệ pháp lý quan trọng - mở đường cho các loại thực phẩm chỉnh sửa gen giảm dị ứng khác, như sữa, trứng hay hải sản, có thể được cấp phép và thương mại hóa trong tương lai.
Tham khảo: Viện Công nghệ Thực phẩm (IFT) Mỹ, Đại học Stanford
Trang Ly
