Hai yếu tố quyết định sự cân bằng của thị trường dầu mỏ toàn cầu là cung và cầu. Cuộc chiến Iran đã làm đảo lộn cả hai, trong đó một yếu tố có thể sẽ rất khó phục hồi, theo CNN.
Về nguồn cung, thị trường vẫn trong tình trạng hỗn loạn. Nguồn cung dư thừa lịch sử từng nhanh chóng chuyển thành cú sốc nghiêm trọng chưa từng có, trước khi một lượng lớn dầu thô lại tràn ra thị trường vào tháng 6.
Tuy nhiên, khi xung đột tiếp tục leo thang, việc tiếp cận nguồn dầu từ vùng Vịnh Ba Tư một lần nữa bị gián đoạn, khiến thị trường càng thêm bất ổn.
Trong khi đó, nhu cầu còn khó dự đoán hơn.
Sau nhiều tháng chiến sự, thế giới đã dần thích nghi với các cú sốc nguồn cung và không còn tiêu thụ nhiều dầu như trước.
Hàng trăm triệu thùng dầu cuối cùng cũng thoát khỏi eo biển Hormuz vào tháng trước, nhưng lại gặp rất ít người mua. Nhiều lô dầu thô Trung Đông phải giảm giá sâu mới tìm được khách.
Điều gì khiến thế giới quay lưng với dầu mỏ vẫn là một câu hỏi phức tạp, và lời giải cũng không hề đơn giản.
Nhu cầu về dầu giảm mạnh
Trong ba tuần ngắn ngủi khi eo biển Hormuz gần như hoạt động trở lại bình thường, hơn 200 triệu thùng dầu bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư nhanh chóng được đưa ra thị trường. Tuy nhiên, người mua lại tỏ ra khá thờ ơ.
Theo Homayoun Falakshahi, Trưởng bộ phận Phân tích dầu thô của Kpler, QatarEnergy và ADNOC của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã phải giảm giá từ 6-9 USD/thùng mới có thể bán được dầu cho khách hàng Đông Nam Á.
Ông Falakshahi cho biết hiện có hơn 18 triệu thùng dầu (không phải của Iran) đã rời eo biển Hormuz nhưng vẫn nằm trên các tàu chở dầu ngoài khơi Vịnh Ba Tư chờ người mua, cao gấp hơn 2,5 lần so với trước xung đột.
Iran còn gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiêu thụ dầu. Sau khi ký biên bản ghi nhớ với Mỹ và được Washington tạm thời miễn trừ trừng phạt, Trung Quốc vẫn gần như là khách hàng duy nhất chấp nhận mua dầu của Tehran.
Iran vì vậy tiếp tục chuyển phần lớn lượng dầu sang Trung Quốc - thị trường lớn nhất của mình trước và trong xung đột. Tuy nhiên, nhu cầu từ Bắc Kinh cũng suy yếu rõ rệt. Theo Kpler, lượng dầu Iran mà Trung Quốc nhập khẩu trong tháng trước đã giảm từ khoảng 1,5 triệu thùng/ngày xuống còn 630.000 thùng/ngày.
Theo JPMorgan, nhu cầu dầu toàn cầu hiện vẫn thấp hơn khoảng 4 triệu thùng/ngày so với thời điểm trước khi xung đột bùng phát.
Một nguyên nhân quan trọng là dầu thô hiện không có nhiều đầu ra. Các nhà máy lọc dầu đang hoạt động gần hết công suất, đặc biệt sau khi khoảng 30 nhà máy lọc dầu tại Trung Đông bị Iran tấn công trong thời gian xảy ra xung đột.
Phương trình Trung Quốc
Phần lớn lời giải thích cho sự suy yếu của nhu cầu dầu đều hướng về Trung Quốc. Sự sụt giảm nhu cầu tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã tạo áp lực đáng kể lên giá dầu toàn cầu.
Đó cũng là lý do giá dầu thô không tăng lên mức đỉnh của năm 2022 hay kỷ lục năm 2008, dù cú sốc nguồn cung lần này được đánh giá nghiêm trọng hơn nhiều.
Là quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu, Trung Quốc đã giảm mạnh lượng dầu thô nhập khẩu trong suốt thời gian chiến tranh. Theo Signal Ocean Research, lượng nhập khẩu giảm từ hơn 12 triệu thùng/ngày xuống dưới 8 triệu thùng/ngày.
Một phần nguyên nhân có thể mang tính dài hạn. Trong thời gian xung đột, doanh số xe điện tại Trung Quốc tiếp tục bùng nổ, số lượng xe điện lưu hành tăng thêm khoảng một phần ba. Đồng thời, Bắc Kinh cũng siết chặt sản lượng của các nhà máy lọc dầu, hạn chế sản xuất xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không.
Tuy nhiên, câu chuyện về nhu cầu dầu của Trung Quốc chủ yếu phản ánh sự chuẩn bị từ trước hơn là việc nước này thực sự từ bỏ dầu mỏ.
Trước xung đột, Trung Quốc đã tích cực tích trữ dầu và kể từ đó chủ yếu sử dụng lượng dự trữ này thay vì tăng nhập khẩu. Theo Yulia Zhestkova Grigsby, chiến lược gia hàng hóa cấp cao của Goldman Sachs, Trung Quốc đang rút khoảng 2 triệu thùng dầu/ngày từ kho dự trữ, nhưng vẫn còn khoảng 1,9 tỷ thùng - tương đương 117 ngày tiêu thụ.
Vì vậy, theo Signal Ocean Research, mức giảm nhu cầu thực tế của Trung Quốc chỉ khoảng 1,2 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với mức giảm gần 5 triệu thùng/ngày của lượng dầu nhập khẩu.
Khi nào nhu cầu sẽ phục hồi?
Sớm hay muộn, Trung Quốc cũng sẽ phải bổ sung lượng dầu dự trữ. Khi nước này quay trở lại thị trường nhập khẩu, nhu cầu toàn cầu có thể tăng mạnh và kéo giá dầu đi lên.
Không chỉ Trung Quốc, nhiều quốc gia khác cũng sẽ phải tái tích trữ dầu, đặc biệt là Mỹ. Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Mỹ hiện ở mức thấp nhất kể từ khi chính quyền Tổng thống Ronald Reagan bắt đầu xây dựng vào năm 1983. Trong khi đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cam kết hạ lượng dự trữ khẩn cấp toàn cầu xuống mức kỷ lục 400 triệu thùng để ứng phó cú sốc nguồn cung, đồng nghĩa với việc thế giới sẽ phải bù đắp lượng dự trữ này trong tương lai.
Tuy nhiên, thời điểm nhu cầu phục hồi vẫn là dấu hỏi lớn.
Goldman Sachs cho rằng điều đó có thể diễn ra sớm vì Bắc Kinh vẫn cam kết duy trì kho dự trữ dầu ở mức cao. Ngược lại, IEA dự báo nhu cầu dầu sẽ giảm trong năm 2026. OPEC tin rằng nhu cầu sẽ tiếp tục tăng, còn JPMorgan cho rằng nhu cầu sẽ gần như đi ngang. Nhiều chuyên gia khác cũng thừa nhận rất khó dự báo vì nhu cầu dầu ngày càng khó đo lường.
"Tình hình quanh eo biển Hormuz biến động quá nhanh, đến mức quan điểm của tôi gần như thay đổi theo từng ngày, tùy vào diễn biến tin tức", Neil Atkinson, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Trung tâm Phân tích Năng lượng Quốc gia Mỹ, nhận định.
Điều đó cũng khiến người mua khó xác định đây có phải là thời điểm thích hợp để quay lại thị trường hay chưa. Lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh trở lại, trong khi giá dầu tiếp tục leo thang cùng những diễn biến căng thẳng ở Trung Đông. Giá dầu Brent đầu tuần đã vượt mốc 90 USD/thùng, lần đầu tiên sau hơn một tháng.
Việc xung đột liên tục leo thang rồi hạ nhiệt có thể tiếp tục trì hoãn quá trình phục hồi nhu cầu dầu mỏ.
"Muốn nhu cầu phục hồi, người mua cần nhìn thấy một giải pháp thực chất giữa Mỹ và Iran, đủ để họ tin rằng sự ổn định có thể kéo dài", Kieran Tompkins, chuyên gia kinh tế hàng hóa cấp cao của Capital Economics, nhận định.
Trong lúc đó, nhiều quốc gia vẫn lựa chọn tiếp tục sử dụng lượng dầu dự trữ của mình, ít nhất cho đến khi các kho dự trữ dần cạn kiệt.
An An (Theo CNN)
