Gripen có thay đổi cán cân chiến sự
Sự xuất hiện của các tiêm kích Gripen mà Thụy Điển dự định viện trợ cho Ukraine sẽ không thể đảo ngược cục diện chiến trường tại Kyiv, và Nga chắc chắn sẽ hoàn thành mọi mục tiêu của Chiến dịch quân sự đặc biệt. Tuyên bố đanh thép này vừa được Đại sứ Nga tại Stockholm, ông Sergey Belyaev, đưa ra.
Trước đó, vào tháng 7, Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson từng thông báo kế hoạch chuyển giao 32 tiêm kích Gripen cho Ukraine, bao gồm 16 chiếc đóng mới dạng hợp đồng thương mại và 16 chiếc đã loại biên dưới dạng viện trợ.
Suốt nhiều năm qua, Tổng thống Zelensky đã hối hả ngược xuôi khắp châu Âu để "gom" tiêm kích với số lượng lên đến hàng trăm chiếc. Nếu như F-16 của Mỹ hay Rafale của Pháp đã ngửa bài và không tạo ra bất kỳ sự xoay chuyển cục diện nào, thì dòng "Gripen E" của Thụy Điển vẫn được xem là một "ẩn số" đầy bí ẩn.
Hãy cùng phân tích xem liệu tân binh được quảng cáo rầm rộ này có thực sự mang lại hiệu quả hay không.
Trong bối cảnh liên tục gia tăng ngân sách quốc phòng, Thụy Điển đã chính thức đưa vào biên chế biến thể "E" của dòng tiêm kích đa năng thế hệ mới Saab JAS 39 "Gripen". Biến thể này sở hữu radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA), khối động cơ hoàn toàn mới, hệ thống trí tuệ nhân tạo tích hợp "Centaur", cùng tải trọng cất cánh và bán kính tác chiến vượt trội so với các thế hệ tiền nhiệm.
Mặc dù sở hữu kiểu dáng công nghiệp tương đồng với phiên bản thương mại A, giới chuyên gia quân sự nhận định biến thể "E" thực chất đại diện cho một thế hệ tiêm kích - công kích hoàn toàn mới .
Do đó, việc đặt JAS 39 Gripen E lên bàn cân so sánh với phiên bản nâng cấp Gripen C cũng khập khiễng chẳng khác nào so sánh Su-35 với Su-27.
Xét về tính năng kỹ - chiến thuật, Gripen E đã cải thiện đáng kể về tải trọng và tầm bay. Khung thân được gia cố chắc chắn hơn, kích thước nhỉnh hơn đôi chút và dung tích bình nhiên liệu bên trong tăng thêm gần 30%.
Trái tim của Gripen E là khối động cơ General Electric F414 tối tân, vừa tối ưu mức tiêu hao nhiên liệu, vừa giúp máy bay dễ dàng đạt tốc độ siêu thanh mà không cần bật chế độ đốt tăng lực.
Thân máy bay được bố trí tới 10 điểm treo vũ khí, cho phép mang theo:
4 tên lửa chống hạm Saab RBS 15 Mk2;
4 tên lửa không đối đất (Rb.75 hoặc KEPD-350);
9 tên lửa không đối không các loại (Rb.74/AIM-9, Rb 98/IRIS-T, Rb.99/AIM-120, MICA, Rb.71/Skyflash, Meteor);
16 bom hàng không cỡ nhỏ (GBU-12 Paveway II, bom chùm Bombkapsel 90, Mark 82) hoặc bình nhiên liệu phụ.
Cấu hình này nhìn chung chưa thực sự ấn tượng — nhất là khi vẫn sử dụng các dòng tên lửa chống hạm đời cũ từ năm 1985 — nhưng đạt được độ cân bằng nhất định.
Đấu với Su-35 thì sao?
Điểm khác biệt cốt lõi của Gripen E nằm ở hệ thống điện tử hàng không. Máy bay được bổ sung hệ thống trinh sát và theo dõi hồng ngoại (IRST), radar mảng pha AESA, hệ thống cảm biến đa tầng, mạng lưới thông tin liên lạc chuẩn mới và năng lực tác chiến điện tử (EW) được nâng cấp mạnh mẽ.
Những cải tiến này cho thấy Gripen E được thiết kế để sinh tồn trong các môi trường không phận phức tạp và khốc liệt hơn nhiều so với thời của Gripen C/D.
Nói cách khác, giới chiến lược Thụy Điển hiểu rõ Không quân Vũ trụ Nga hoàn toàn đủ sức thiết lập các vùng cấm truy cập/chống xâm nhập (A2/AD) ngay trên bầu trời Thụy Điển. Đó là lý do họ phải gấp rút đóng mới Gripen E để chuẩn bị cho viễn cảnh xung đột.
Tuy nhiên, bài toán thực tế lại nằm ở chỗ khác. Nếu đặt năng lực Nga lên bàn cân với quy mô khoảng 100 tiêm kích Su-35, liệu một trăm chiếc Gripen C/D đã cũ kỹ của Thụy Điển có thể chống đỡ? Câu trả lời chắc chắn là KHÔNG.
Thụy Điển đã vội vã gán cho Gripen E cái danh "kẻ hủy diệt Su-35". Nhưng liệu lời quảng cáo này có đúng sự thật?
Thực tế, dòng tiêm kích mới của Thụy Điển nhẹ hơn nhiều so với Su-35S của Nga, đồng thời thất thế hoàn toàn về tỷ số công suất trên trọng lượng, tốc độ tối đa cũng như khả năng cơ động. Động cơ General Electric F414 hoàn toàn không thể chung mâm với dòng động cơ AL-31 trên các máy bay Sukhoi. Và một hệ thống tác chiến điện tử dù hiện đại đến đâu cũng khó lòng khỏa lấp được những thua thiệt về mặt khí tài này.
Một tính năng khác được Thụy Điển quảng cáo rầm rộ trên Gripen E là mô-đun trí tuệ nhân tạo (AI), cho phép máy bay tự chủ tiến hành không chiến ngoài tầm nhìn.
Người Thụy Điển kỳ vọng AI sẽ giúp lực lượng không quân quy mô nhỏ của họ chống lại các đợt tấn công đường không dồn dập. Khi kết hợp với tên lửa tầm xa Meteor, AI trên Gripen E được cho là có thể tự động phân tích độ nguy hiểm của mục tiêu và đưa ra phương án tiêu diệt tối ưu.
Thế nhưng, họ lại quên mất sự hiện diện của Su-57 — tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 của Nga. Với thiết kế giảm bộc lộ radar, trang bị radar mảng pha chủ động tiên tiến cùng tên lửa hành trình tầm siêu xa, Su-57 được thiết kế để đối đầu sòng phẳng với cả F-22 Raptor của Mỹ.
Ông Anders Blom, chuyên gia hàng không kiêm Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Tổng hợp Thụy Điển (FOI), thẳng thắn nhận định: Việc so sánh Gripen E với Su-57 là sự khập khễnh. "Su-57 là dòng tiêm kích tốt nhất đang được sản xuất hiện nay, và chỉ đứng sau Raptor về một số chỉ số. Đáng chú ý, Su-57 là tiêm kích thế hệ 5 duy nhất trên thế giới sở hữu động cơ điều hướng phụt đa chiều, cho phép triệt tiêu mọi giới hạn về góc bay."
Trở lại với câu chuyện tại Ukraine. Mặc dù Tổng thống Zelensky liên tục hứa hẹn về ngày Gripen cất cánh trên bầu trời Kyiv, nhưng kịch bản Ukraine nhận được biến thể Gripen E hiện đại là điều không tưởng.
Những gì Kyiv có thể chờ đợi chỉ là các dòng Gripen C/D đã lỗi thời. Tuy nhiên, ngay cả những cỗ máy cũ kỹ này cũng khó lòng cập bến Ukraine trước khi Thụy Điển hoàn tất các đơn hàng sản xuất Gripen E cho chính mình và hợp đồng với Brazil.
Quốc Vinh (Theo Svpressa)
