Trong nhận thức phổ biến, nhiều người cho rằng chỉ cần đi ngủ sau 23 giờ đã được xem là thức khuya và có hại cho sức khỏe. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y học giấc ngủ, cách hiểu này mang tính đơn giản hóa và chưa phản ánh đúng bản chất của giấc ngủ cũng như nhịp sinh học con người. Trên thực tế, “thức khuya” không nên được định nghĩa dựa trên một mốc thời gian cố định, mà cần được xem xét trong mối liên hệ với thói quen ngủ, độ tuổi và đồng hồ sinh học riêng của từng cá nhân.
Theo bác sĩ Quách Hề Hằng, Giám đốc kiêm Bác sĩ trưởng Trung tâm Y học Giấc ngủ tại Bệnh viện Triều Dương Bắc Kinh, Đại học Y khoa Thủ đô (Trung Quốc), vấn đề cốt lõi của việc thức khuya không nằm ở việc đi ngủ muộn hay sớm, mà nằm ở sự thiếu ổn định trong thói quen ngủ. Một người vốn quen ngủ lúc 22 giờ nhưng thường xuyên kéo dài đến nửa đêm mới đi ngủ được xem là đang thức khuya. Trong khi đó, với người có thói quen ngủ vào khoảng 1 giờ sáng, việc đi ngủ đúng thời điểm này lại hoàn toàn bình thường và không gây xáo trộn cho cơ thể.
Cùng quan điểm này, bà Ôn Hinh, cán bộ Khoa Y học cổ truyền – Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hội Chữ thập đỏ Nam Ninh (Quảng Tây, Trung Quốc), cho rằng quan niệm “ngủ sau 23 giờ là thức khuya” không phù hợp với đặc điểm sinh lý của từng nhóm tuổi. Theo bà, nhu cầu ngủ của con người thay đổi rõ rệt theo từng giai đoạn trong cuộc đời, vì vậy không thể áp dụng một tiêu chuẩn chung cho tất cả mọi người.
Ở nhóm thanh thiếu niên, nhu cầu ngủ thường cao hơn, dao động từ 8 đến 10 giờ mỗi ngày. Đáng chú ý, quá trình tiết melatonin – hormone đóng vai trò gây buồn ngủ – ở lứa tuổi này thường đạt đỉnh muộn hơn người trưởng thành khoảng hai giờ. Điều này lý giải vì sao thanh thiếu niên có xu hướng ngủ muộn và thức dậy muộn hơn. Do đó, việc đi ngủ vào khoảng 0–1 giờ sáng đối với nhóm tuổi này vẫn được xem là phù hợp với nhịp sinh học tự nhiên.
Ngược lại, ở người trên 65 tuổi, tuyến tùng dần bị vôi hóa, khiến lượng melatonin tiết ra giảm xuống chỉ còn khoảng một phần ba so với thời trẻ. Sự suy giảm này khiến người cao tuổi dễ buồn ngủ sớm hơn, thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm và khó duy trì giấc ngủ sâu. Với nhóm tuổi này, việc đi ngủ sau 23 giờ có thể đã được xem là thức khuya và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.
Không chỉ khác biệt theo độ tuổi, mỗi cá nhân còn sở hữu một kiểu nhịp sinh học riêng. Theo các chuyên gia, đồng hồ sinh học của con người thường được phân thành ba nhóm chính.
1. Kiểu “chim sơn ca”
Đây là những người có xu hướng ngủ sớm và dậy sớm, họ thường buồn ngủ từ khoảng 21–22 giờ và có thể thức dậy trước 6 giờ sáng. Với nhóm này, chỉ cần đi ngủ muộn hơn thói quen khoảng một giờ cũng có thể khiến cơ thể mệt mỏi và làm giảm hiệu suất làm việc trong ngày hôm sau.
2. Kiểu “cú đêm”
Những người này thường tỉnh táo nhất vào ban đêm và chỉ bắt đầu buồn ngủ vào khoảng 1–2 giờ sáng. Nhiều người làm việc trong các lĩnh vực sáng tạo, nghiên cứu hoặc nghệ thuật thuộc nhóm này. Theo các chuyên gia, nếu những người thuộc nhóm “cú đêm” ngủ đủ 7–8 giờ mỗi ngày và duy trì thời gian ngủ ổn định, việc ngủ vào rạng sáng không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và cũng không nên bị coi là thức khuya theo nghĩa tiêu cực.
3. Kiểu trung tính
Đây là nhóm chiếm đa số trong xã hội. Những người này thường đi ngủ trong khung giờ từ 22–24 giờ và thức dậy vào khoảng 7–8 giờ sáng. Nhịp sinh học của nhóm này khá linh hoạt, song vẫn cần duy trì thói quen ngủ ổn định để đảm bảo chất lượng giấc ngủ lâu dài.
Bên cạnh thời điểm đi ngủ, thời lượng và chất lượng giấc ngủ cũng đóng vai trò quan trọng. Người trưởng thành thường cần từ 7 đến 8 giờ ngủ mỗi đêm, nhưng trên thực tế, nhu cầu này có thể khác nhau giữa các cá nhân. Có người chỉ cần 5–6 giờ đã cảm thấy khỏe mạnh, trong khi người khác cần tới 9–10 giờ mới đủ.
Theo các chuyên gia, tiêu chí then chốt để đánh giá một giấc ngủ có chất lượng hay không chính là trạng thái cơ thể sau khi thức dậy. Nếu tinh thần tỉnh táo, cảm xúc ổn định và khả năng tập trung tốt, giấc ngủ được xem là đáp ứng đúng nhu cầu của cơ thể. Ngược lại, nếu thường xuyên mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày, giảm khả năng tập trung, điều đó cho thấy giấc ngủ chưa đạt chất lượng, ngay cả khi người đó đi ngủ sớm.
Dù không tồn tại một mốc giờ tuyệt đối để định nghĩa “thức khuya”, các chuyên gia đều thống nhất rằng việc thường xuyên đi ngủ lệch khỏi nhịp sinh học tự nhiên của bản thân sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Những hệ quả có thể bao gồm rối loạn nội tiết, suy giảm miễn dịch, tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính, rối loạn cảm xúc, suy giảm trí nhớ và giảm hiệu suất lao động.
Vì vậy, thay vì so sánh giờ ngủ của mình với người khác, điều quan trọng nhất là mỗi người cần hiểu rõ nhịp sinh học cá nhân, lắng nghe tín hiệu từ cơ thể và duy trì thói quen ngủ đều đặn. Một giấc ngủ lành mạnh không nằm ở việc ngủ sớm hay muộn theo chuẩn chung, mà ở việc ngủ đúng với nhịp sinh học của chính mình và duy trì được sự ổn định lâu dài.
(Theo CCTV, Xinhua news)
Nguyên An
