Trong bối cảnh dân số Việt Nam đang già hóa nhanh, câu chuyện chăm sóc người cao tuổi không còn là vấn đề của riêng từng gia đình mà trở thành bài toán xã hội dài hạn. Tại Thanh Hóa, một đề xuất mới đây liên quan đến việc chuyển đổi công năng một trung tâm hội nghị bỏ hoang thành viện dưỡng lão bán trú đã thu hút sự quan tâm, không chỉ bởi tính nhân văn mà còn bởi cách tiếp cận linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế.
Từ công trình bỏ hoang đến ý tưởng phục vụ người già
Theo thông tin từ VnExpress, UBND phường Hàm Rồng (Thanh Hóa) vừa đề xuất phương án chuyển đổi Trung tâm Hội nghị Hàm Rồng – một công trình công cộng xây dựng từ năm 2014 – thành trung tâm chăm sóc người cao tuổi theo mô hình bán trú.
Công trình này có tổng mức đầu tư hơn 160 tỷ đồng, song sau khi hoàn thành lại không được khai thác hiệu quả. Ngoài một giai đoạn ngắn được sử dụng làm trụ sở làm việc và sau đó là khu cách ly tập trung trong thời kỳ dịch COVID-19, phần lớn thời gian trung tâm rơi vào tình trạng bỏ không, xuống cấp theo năm tháng.
Thực trạng khu vực Trung tâm Hội nghị Hàm Rồng hiện nay (Ảnh PLO)
Trước thực trạng này, UBND tỉnh Thanh Hóa đã yêu cầu rà soát, xem xét phương án thu hồi và giao cho đơn vị chuyên trách quản lý, đồng thời nghiên cứu hướng sử dụng mới phù hợp hơn với nhu cầu xã hội.
Theo đánh giá của địa phương, khu đất nơi trung tâm hội nghị tọa lạc có lợi thế về không gian yên tĩnh, diện tích rộng, nhiều phòng chức năng và mảng xanh xung quanh – những yếu tố được xem là phù hợp với hoạt động chăm sóc, sinh hoạt của người cao tuổi. Thay vì tiếp tục bỏ hoang gây lãng phí, việc chuyển đổi công năng được kỳ vọng sẽ mang lại giá trị sử dụng bền vững hơn.
Khu vực xung quanh với nhiều mảng xanh (Ảnh Báo NLĐ)
Dưỡng lão bán trú – lựa chọn “vừa đủ” cho nhiều gia đình
Khác với viện dưỡng lão nội trú truyền thống, mô hình được đề xuất tại Hàm Rồng là dưỡng lão bán trú. Theo đó, người cao tuổi sẽ được xe đưa đón đến trung tâm vào buổi sáng, tham gia sinh hoạt, rèn luyện sức khỏe, giao lưu cộng đồng và trở về nhà vào cuối ngày. Cách làm này giúp người già có thêm không gian kết nối xã hội, trong khi vẫn duy trì đời sống gia đình quen thuộc.
Đại diện chính quyền địa phương cho biết, mô hình bán trú hướng tới nhóm người cao tuổi vẫn còn khả năng tự sinh hoạt cơ bản nhưng thiếu môi trường vận động và giao tiếp thường xuyên. Tại trung tâm, họ có thể tham gia các hoạt động thể dục nhẹ, sinh hoạt văn hóa – văn nghệ, được theo dõi sức khỏe định kỳ và sử dụng các bữa ăn phù hợp với thể trạng.
Ảnh minh hoạ
Theo các phân tích được VnExpress dẫn lại trong nhiều bài viết về già hóa dân số, dưỡng lão bán trú được xem là mô hình “ở giữa”: không tách người cao tuổi khỏi gia đình như nội trú, nhưng cũng giảm bớt gánh nặng chăm sóc ban ngày cho con cháu đang đi làm. Bên cạnh đó, chi phí của mô hình này thường thấp hơn đáng kể so với viện dưỡng lão toàn thời gian, nên dễ tiếp cận hơn với nhiều gia đình trung lưu.
Bên cạnh bán trú, người cao tuổi còn những lựa chọn nào?
Thực tế tại Việt Nam hiện nay, dưỡng lão bán trú chỉ là một trong nhiều mô hình chăm sóc người cao tuổi đang tồn tại song song. Phổ biến nhất vẫn là các viện dưỡng lão nội trú, nơi người già sinh sống và được chăm sóc 24/24, phù hợp với những trường hợp sức khỏe yếu, cần theo dõi y tế thường xuyên hoặc không còn khả năng tự chăm sóc.
Bên cạnh đó, nhiều gia đình lựa chọn dịch vụ chăm sóc tại nhà, với nhân viên được đào tạo đến hỗ trợ sinh hoạt, vệ sinh, theo dõi sức khỏe ngay tại không gian quen thuộc của người cao tuổi. Mô hình này giúp người già không phải thay đổi môi trường sống, song chi phí thường cao và phụ thuộc nhiều vào chất lượng nhân lực.
Ngoài ra, ở một số đô thị lớn đã xuất hiện các câu lạc bộ sinh hoạt cộng đồng cho người cao tuổi, kết hợp chăm sóc sức khỏe ban ngày, giao lưu văn hóa và tư vấn tâm lý. Dù quy mô còn nhỏ, những mô hình này được đánh giá là góp phần giảm cảm giác cô đơn – một vấn đề ngày càng phổ biến ở người già sống trong gia đình hạt nhân.
Ảnh minh hoạ
Trong bức tranh chung đó, dưỡng lão bán trú được xem là phương án dung hòa, phù hợp với văn hóa Á Đông, nơi người cao tuổi vẫn mong muốn gắn bó với gia đình nhưng cũng cần không gian riêng để vận động và kết nối xã hội.
