Các ứng dụng di động ngày càng được cấp quyền truy cập vào nhiều loại dữ liệu cá nhân, từ vị trí, danh bạ đến camera, micro và thư viện ảnh.
Theo các cảnh báo từ chuyên gia bảo mật Cybernews, một số ứng dụng có thể yêu cầu quyền truy cập vượt quá nhu cầu sử dụng thực tế, làm gia tăng nguy cơ thông tin cá nhân bị thu thập ngoài ý muốn.
Tình trạng này không chỉ xuất hiện trên điện thoại Android mà còn liên quan đến các thiết bị chạy iOS. Báo cáo của Apteco, doanh nghiệp chuyên về phân tích dữ liệu, cũng đề cập việc thông tin từ nhiều nguồn có thể được sử dụng để xây dựng hồ sơ hành vi người dùng, bao gồm sở thích, thói quen và địa điểm thường lui tới.
Đáng lo ngại hơn, phần mềm gián điệp (spyware) có thể hoạt động âm thầm trên thiết bị, tìm cách thu thập tin nhắn, danh bạ, mật khẩu hoặc ghi âm, ghi hình trái phép. Nhận biết những biểu hiện bất thường và kiểm tra quyền truy cập của ứng dụng là cách giúp người dùng phát hiện sớm các nguy cơ bảo mật.
1. Camera hoặc micro hoạt động bất thường
Trên iPhone và các thiết bị Android hỗ trợ tính năng này, hệ thống sẽ hiển thị chỉ báo khi camera hoặc micro được sử dụng. Chẳng hạn, iPhone có chấm màu cam khi micro hoạt động và chấm màu xanh lá khi camera hoặc camera kết hợp micro được sử dụng.
Nếu chỉ báo xuất hiện khi người dùng không thực hiện cuộc gọi, không quay video hay sử dụng ứng dụng cần đến camera, micro, hãy kiểm tra ứng dụng đang hoạt động và quyền truy cập tương ứng.
Tuy nhiên, chỉ báo này không đồng nghĩa điện thoại đã bị theo dõi. Một số ứng dụng hợp pháp cũng cần sử dụng camera hoặc micro trong quá trình hoạt động.
2. Pin hao nhanh, dữ liệu di động tăng đột biến
Phần mềm chạy nền có thể tiêu thụ năng lượng và sử dụng kết nối mạng để truyền dữ liệu. Vì vậy, nếu điện thoại đột ngột hết pin nhanh hơn bình thường hoặc lưu lượng dữ liệu di động tăng mạnh dù thói quen sử dụng không thay đổi, người dùng nên kiểm tra mức tiêu thụ của từng ứng dụng.
Trên iPhone, có thể vào Cài đặt > Di động để xem ứng dụng nào sử dụng nhiều dữ liệu. Với Android, đường dẫn thường là Cài đặt > Mạng và Internet > SIM hoặc Mạng di động > Mức sử dụng dữ liệu, tùy phiên bản và nhà sản xuất.
Dù vậy, pin hao nhanh và dữ liệu tăng cao cũng có thể xuất phát từ ứng dụng chạy nền, sóng di động yếu, cập nhật phần mềm hoặc tình trạng pin xuống cấp. Người dùng cần đối chiếu nhiều dấu hiệu trước khi xác định nguyên nhân.
3. Điện thoại tự thực hiện các thao tác lạ
Thiết bị tự gửi tin nhắn, phát sinh cuộc gọi, bật hoặc tắt kết nối Wi-Fi, hay màn hình liên tục sáng lên không rõ nguyên nhân có thể khiến người dùng nghi ngờ vấn đề bảo mật.
Trước tiên, cần kiểm tra lịch sử cuộc gọi, tin nhắn đã gửi, các ứng dụng được cài đặt gần đây và quyền truy cập đặc biệt. Nếu hiện tượng tiếp diễn mà không tìm được nguyên nhân, người dùng nên xem xét khả năng thiết bị bị can thiệp từ bên ngoài.
4. Xuất hiện âm thanh bất thường khi gọi điện
Tiếng vang, tiếng lách cách hoặc nhiễu âm trong cuộc gọi đôi khi bị xem là dấu hiệu điện thoại đang bị nghe lén. Tuy nhiên, những hiện tượng này thường có thể liên quan đến chất lượng sóng, kết nối mạng, thiết bị âm thanh hoặc sự cố từ phía nhà mạng.
Do đó, âm thanh lạ không đủ để kết luận cuộc gọi bị ghi âm hay chuyển tiếp. Người dùng nên kiểm tra xem tình trạng có xuất hiện thường xuyên trên nhiều cuộc gọi và trong các điều kiện kết nối khác nhau hay không.
5. Điện thoại khó tắt nguồn hoặc tự khởi động lại
Nếu thiết bị thường xuyên không phản hồi khi tắt nguồn, tự khởi động lại hoặc xuất hiện những hành vi bất thường khác, người dùng nên kiểm tra tình trạng hệ điều hành, ứng dụng và phần cứng.
Một số loại mã độc có thể tìm cách duy trì hoạt động trên thiết bị, nhưng lỗi phần mềm, pin hoặc phần cứng cũng có thể gây ra hiện tượng tương tự. Vì vậy, đây là dấu hiệu cần kiểm tra, không phải bằng chứng xác định điện thoại đã nhiễm phần mềm gián điệp.
Cách kiểm tra và giảm nguy cơ bị theo dõi
Khi phát hiện các biểu hiện đáng ngờ, người dùng nên rà soát quyền truy cập camera, micro, vị trí, danh bạ và ảnh của từng ứng dụng; gỡ bỏ những ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc không còn nhu cầu sử dụng; đồng thời cập nhật hệ điều hành và ứng dụng lên phiên bản mới nhất.
Trên Android, người dùng có thể kiểm tra mục Quyền riêng tư hoặc Trình quản lý quyền để xem ứng dụng nào được phép truy cập dữ liệu nhạy cảm. Trên iPhone, mục Cài đặt > Quyền riêng tư & Bảo mật cho phép quản lý các quyền tương ứng.
Nếu nghi ngờ tài khoản đã bị xâm nhập, nên đổi mật khẩu bằng một thiết bị đáng tin cậy, bật xác thực hai yếu tố và kiểm tra các phiên đăng nhập đang hoạt động. Trường hợp xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường cùng lúc, người dùng cần sao lưu dữ liệu cần thiết, rà soát thiết bị kỹ hơn và cân nhắc khôi phục cài đặt gốc sau khi bảo đảm những dữ liệu quan trọng đã được lưu an toàn.
Theo CyberNews
Huỳnh Duy
