"Ở đây toàn các con mua nhà để nhốt bố mẹ" - câu thoại của bà Tín (86 tuổi, Hà Nội) trong phim tài liệu VTV Đặc biệt: Cạm bẫy từ những hợp đồng kỳ nghỉ tập 3 phát sóng tối 14/6 khiến nhiều người xem phải dừng lại suy nghĩ.
Đặc biệt là khi đứng ở góc độ của những người con.
Không ít người thừa nhận nghe xong thì giật mình, khựng lại một nhịp. Từ bao giờ, chuyện mua nhà cho bố mẹ ở - vốn được xem là một cách báo hiếu - dưới góc nhìn của một số bậc phụ huynh lại trở thành "mua nhà để nhốt bố mẹ"?
Đây không chỉ là một câu thoại trong phim tài liệu mà còn mở ra một cuộc tranh luận về cách các thế hệ đang nhìn nhận việc báo hiếu. Có thể với con cái, mua nhà là cách để bố mẹ có cuộc sống đủ đầy hơn. Nhưng với một số người lớn tuổi, điều họ cần sau khi có đủ vật chất lại là sự hiện diện, hỏi han và đồng hành của con cháu mỗi ngày.
Hai góc nhìn khác nhau, hai cách cảm nhận khác nhau và cũng vì thế mà tạo nên những khoảng cách rất khó gọi tên.
“Các con mua nhà để nhốt bố mẹ” - câu nói sẽ neo mãi trong lòng những đứa con
Đặt mình vào vị trí của những người con, thật khó để không thấy chạnh lòng khi nghe câu nói ấy. Bởi, chẳng ai muốn bỏ rất nhiều năm đi làm, tích cóp, thậm chí vay mượn để mua một căn nhà cho bố mẹ, để rồi nhận được câu “mua nhà để nhốt bố mẹ”.
Một căn nhà cấp 4 ở thành phố bây giờ cũng có giá đến vài tỷ đồng, ở quê cũng nhiều hơn con số vài trăm triệu. Ở đây, giá trị của căn nhà không chỉ nằm ở tiền bạc mà còn là kết quả của cả một quá trình lao động và cố gắng.
Bởi thế, với nhiều người, khi đủ khả năng mua nhà cho bố mẹ cũng là lúc họ cảm thấy bản thân đã trưởng thành hơn, có thể san sẻ gánh nặng với đấng sinh thành. Đó là cách để bố mẹ không còn phải sống trong căn nhà xuống cấp, không còn phải lo nghĩ về chuyện chỗ ở, cũng là một cách để con cái thể hiện sự biết ơn - báo hiếu.
Trong khi đó, câu nói "mua nhà để nhốt bố mẹ" lại cho thấy một góc nhìn khác của phụ huynh (không phải hầu hết).
Có thể khi nhu cầu vật chất đã được đáp ứng, điều nhiều người lớn tuổi mong muốn lại chuyển sang nhu cầu tinh thần. Họ muốn được ở gần con cháu, được trò chuyện mỗi ngày, được con ghé qua hỏi han hay đơn giản là cùng ăn một bữa cơm. Sau cả một đời bận rộn vì công việc và gia đình, khi bước vào tuổi già, điều nhiều ông bà mong mỏi không còn là một căn nhà rộng hơn hay tiện nghi hơn, mà là cảm giác mình vẫn hiện diện trong cuộc sống của con cháu, vẫn được cần đến và được quan tâm.
Trong khi đó, với không ít người trẻ, đặc biệt là những người đang ở độ tuổi lập nghiệp, báo hiếu lại được hiểu theo một cách khác. Họ cố gắng học hành, làm việc, phát triển sự nghiệp, kiếm nhiều tiền hơn để bố mẹ có cuộc sống tốt hơn, không còn phải lo nghĩ chuyện cơm áo gạo tiền. Việc mua nhà, sửa nhà, đưa bố mẹ đến nơi ở khang trang hơn hay chu cấp đầy đủ mỗi tháng đều được xem là thành quả của sự cố gắng và cũng là cách để đền đáp công ơn sinh thành.
Chính sự khác biệt trong cách định nghĩa hai chữ "báo hiếu" đã tạo nên những suy nghĩ trái chiều. Một bên cho rằng chỉ cần con cái ổn định, thành đạt, lo được cuộc sống đủ đầy cho bố mẹ đã là tròn chữ hiếu. Một bên lại mong được con dành thêm thời gian, được ở cạnh nhiều hơn và cảm nhận sự gắn kết trong đời sống thường nhật.
Đó cũng là lý do nhiều người trẻ cảm thấy chạnh lòng khi nghe câu nói "mua nhà để nhốt bố mẹ". Bởi với họ, căn nhà ấy là biểu hiện của sự cố gắng và yêu thương. Nhưng với một số phụ huynh, điều còn thiếu lại không nằm ở bốn bức tường hay điều kiện sống, mà ở sự hiện diện của con cháu.
Thực tế, đây cũng là mâu thuẫn khá phổ biến trong nhiều gia đình hiện nay.
Bố mẹ bước vào tuổi nghỉ hưu, có nhiều thời gian ở nhà hơn. Trong khi đó, con cái lại đang ở một trong những giai đoạn áp lực nhất của cuộc đời: Đi làm, chăm sóc gia đình nhỏ, nuôi con, lo kinh tế và giải quyết hàng loạt trách nhiệm khác,...
Việc dành thời gian cho bố mẹ mỗi ngày vì thế không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Có người làm được nhưng cũng có rất nhiều người không thể. Điều đó không đồng nghĩa với việc họ không yêu thương hay không quan tâm đến bố mẹ, mà đơn giản là nguồn lực về thời gian và sức lực của mỗi người đều có giới hạn.
Chính vì vậy, khi người trẻ chọn cách cố gắng kiếm tiền để bố mẹ có điều kiện sống tốt hơn, còn bố mẹ lại mong con dành nhiều thời gian ở bên hơn, khoảng cách giữa hai thế hệ rất dễ xuất hiện.
Nghịch lý báo hiếu
Giữa những luồng chia sẻ về câu chuyện này, bài đăng của chị Bùi Thanh Hà (32 tuổi, hiện đang sinh sống và làm việc ở Hàn Quốc) nhận được lượng tương tác lớn với hàng nghìn lượt bày tỏ cảm xúc.
Đứng ở góc độ con cái, chị cho rằng việc con "nai lưng ra kiếm tiền mua nhà báo hiếu, mẹ lại bảo mua nhà để nhốt tôi thì thật chua xót". Từ trải nghiệm cá nhân, chị cho rằng việc chăm sóc một người lớn tuổi đôi khi còn khó hơn chăm sóc một đứa trẻ. Bởi, người già đã có cả một cuộc đời với những thói quen và quan điểm riêng. Vì vậy, không phải lúc nào sự quan tâm hay những lời khuyên của con cái cũng được đón nhận theo cách mà họ kỳ vọng.
Chị cũng nhắc đến một thực tế khác: nhiều người thuộc thế hệ 8x, 9x lớn lên trong môi trường mà việc bày tỏ tình cảm bằng lời nói không phổ biến. Thay vì nói yêu thương, họ chọn cách cố gắng học hành, làm việc, kiếm tiền và chăm lo cho bố mẹ bằng hành động. Có lẽ vì thế, khoảng cách không nằm ở việc con cái không báo hiếu hay bố mẹ không hiểu con, mà ở cách mỗi thế hệ định nghĩa và thể hiện sự quan tâm.
Chia sẻ với chúng tôi, Thanh Hà cho biết đặt trong vai trò là một người con khi mua nhà cho bố mẹ thì chắc hẳn ai cũng xuất phát từ mong muốn được gần gũi, tiện chăm sóc và quan tâm cha mẹ khi về già. Chỉ là trong thực tế, công việc quá bận rộn, những ngày tăng ca hay áp lực mưu sinh khiến con không thể xuất hiện bên cạnh bố mẹ nhiều như mong muốn.
Ở chiều ngược lại, chị cũng cho rằng những lời như "mua nhà để nhốt bố mẹ" đôi khi không hẳn xuất phát từ sự trách móc hay ác ý, mà có thể là cảm giác tủi thân, cô đơn của người già khi con cháu không có nhiều thời gian ở cạnh.
"Đó là bài toán rất khó của nhiều gia đình. Nếu dành toàn bộ thời gian cho bố mẹ thì khó tạo dựng kinh tế để lo cho cuộc sống. Nhưng khi tập trung làm việc, đôi lúc lại khiến cha mẹ cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau. Sự giằng co này không phải của riêng ai", Thanh Hà bày tỏ.
Theo chị, ranh giới giữa báo hiếu và kiểm soát cũng không thể áp dụng bằng một công thức chung, bởi mỗi gia đình có hoàn cảnh và cách thể hiện tình cảm khác nhau. Điều quan trọng nhất vẫn là sự tôn trọng lẫn nhau: "Con cái cần hiểu rằng cha mẹ vẫn có quyền được sống theo mong muốn của mình. Ngược lại, cha mẹ cũng cần hiểu con có công việc, gia đình và những áp lực riêng của tuổi trưởng thành".
Thay vì cố gắng ở cạnh nhau mọi lúc, Thanh Hà cho rằng việc duy trì sự kết nối đều đặn đôi khi còn quan trọng hơn. Đó có thể là một bữa cơm cuối tuần, một cuộc gọi hỏi han mỗi ngày hay những lần ghé thăm khi có thời gian. Đồng thời, người lớn tuổi cũng nên chủ động tìm cho mình những niềm vui riêng để đời sống tinh thần trở nên phong phú hơn.
Cô cũng cho rằng người trẻ nên học cách nhẹ nhàng với cha mẹ, kể cả khi không đồng tình. Theo chị, không phải cuộc trò chuyện nào cũng cần phân định thắng thua, bởi đôi khi giữ gìn mối quan hệ quan trọng hơn việc chứng minh ai đúng ai sai.
Cuối cùng, không ai hoàn toàn sai và cũng không ai hoàn toàn đúng.
Con cái cố gắng học hành, làm việc, kiếm tiền để bố mẹ có cuộc sống đủ đầy hơn. Trong khi đó, nhiều bậc phụ huynh khi bước vào tuổi già lại mong được ở gần con cháu, được hỏi han và cảm nhận sự quan tâm trong những điều rất đỗi thường ngày.
Có lẽ, điều quan trọng không phải là tranh luận báo hiếu bằng cách nào mới đúng, mà là mỗi thế hệ chịu khó đứng ở góc nhìn của đối phương thêm một chút để hiểu và thông cảm cho nhau nhiều hơn.
Còn bạn, bạn nghĩ sao về vấn đề nêu trên?
Trần Hà.
