Mô hình đó là: Canh tác lúa thông minh thích ứng biến đổi khí hậu (CTLTM).
Trên những cánh đồng lúa ở Campuchia, một chương trình canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất của nông dân, với trọng tâm là giảm chi phí đầu vào, sử dụng vật tư hợp lý và nâng cao hiệu quả trên cùng diện tích.
Từ nền tảng mô hình Canh tác lúa thông minh thích ứng biến đổi khí hậu (CTLTM) được triển khai tại Việt Nam, năm 2023, Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền phối hợp với Tập đoàn Yetak Campuchia và các sở Nông Lâm Ngư nghiệp Campuchia triển khai chương trình tại 4 tỉnh sản xuất lúa trọng điểm gồm: Tà Keo, Prey Veng, Battambang và Banteay Meanchey.
Năng suất tăng, chi phí giảm
Từ năm 2023 đến vụ mùa khô 2025–2026, chương trình đã thực hiện 59 mô hình trên tổng diện tích 131 ha. Kết quả ghi nhận qua các vụ cho thấy năng suất và lợi nhuận được cải thiện, trong khi chi phí sản xuất giảm so với tập quán canh tác trước đây.
Trong các vụ mùa mưa giai đoạn 2023–2025, có 27 mô hình được triển khai trên 67 ha. Năng suất bình quân đạt 6,57 tấn/ha, tăng 1,25 tấn/ha. Chi phí sản xuất giảm khoảng 126 USD/ha, trong khi lợi nhuận tăng 355 USD/ha.
Ở các vụ mùa khô giai đoạn 2023–2026, 32 mô hình được thực hiện trên 64 ha. Năng suất bình quân đạt 7,27 tấn/ha, cao hơn 1,54 tấn/ha so với phương thức canh tác cũ. Chi phí giảm 88 USD/ha và lợi nhuận tăng 369 USD/ha.
Kết quả trên được xây dựng từ một quy trình canh tác đồng bộ, trong đó tập trung vào giảm lượng giống gieo sạ, cải tạo đất, quản lý nước, bón phân cân đối và quản lý dịch hại tổng hợp.
Điểm đáng chú ý là mô hình không chỉ tập trung vào việc tăng năng suất mà hướng đến bài toán tổng thể hơn: giảm lượng đầu vào nhưng vẫn duy trì hoặc nâng cao hiệu quả sản xuất.
Thay đổi từ cách làm nhiều sang làm hiệu quả
Sau nhiều vụ triển khai, thay đổi được ghi nhận không chỉ nằm ở những con số về năng suất hay lợi nhuận mà còn ở cách nông dân tiếp cận hoạt động sản xuất.
Thay vì quan niệm sử dụng nhiều giống, nhiều phân bón để kỳ vọng năng suất cao, mô hình hướng nông dân đến việc tính toán lượng đầu vào phù hợp với nhu cầu của cây lúa và điều kiện đồng ruộng.
Giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng phân bón cân đối, quản lý nước và sâu bệnh tốt hơn giúp giảm chi phí sản xuất, đồng thời tạo điều kiện nâng cao năng suất.
Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào hiệu quả thay vì chỉ chú ý đến sản lượng. Đây cũng là một trong những yêu cầu ngày càng được đặt ra đối với sản xuất lúa trong bối cảnh biến đổi khí hậu và chi phí đầu vào có nhiều biến động.
Sau 4 năm triển khai, chương trình hợp tác nông nghiệp Việt Nam – Campuchia tiếp tục được mở rộng theo hướng trao đổi kinh nghiệm và tham quan thực tế các mô hình sản xuất.
Từ ngày 28 đến 30/8/2026, đoàn đại biểu Campuchia gồm lãnh đạo Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp, lãnh đạo các sở, ngành địa phương và những nông dân tiêu biểu của chương trình đã tham gia chuyến tham quan tại Việt Nam.
Đoàn đã trực tiếp tìm hiểu mô hình "Hành trình xanh" tại HTX Phú Nông Xanh, An Giang, đồng thời tham quan Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long tại Cần Thơ.
Chuyến đi nhằm tạo điều kiện để các đại biểu Campuchia tìm hiểu thực tế những tiến bộ trong sản xuất lúa tại Việt Nam, trao đổi kinh nghiệm và tiếp cận các giải pháp canh tác thích ứng với điều kiện sản xuất mới. Đây cũng là cơ sở để hai bên trao đổi về định hướng phát triển, mở rộng các mô hình phù hợp tại Campuchia.
Từ những mô hình trình diễn ban đầu đến việc trao đổi kinh nghiệm giữa nông dân và các cơ quan chuyên môn, chương trình cho thấy hợp tác nông nghiệp Việt Nam – Campuchia đang được mở rộng theo hướng chia sẻ kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất.
Với cây lúa, hiệu quả không chỉ được đo bằng năng suất tăng bao nhiêu tấn mỗi hecta, mà còn ở khả năng giảm chi phí, sử dụng tài nguyên hợp lý và giúp người nông dân thích ứng tốt hơn với những thay đổi của sản xuất nông nghiệp.
*Tư liệu Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền
