Các cuộc tấn công cơ giới quy mô lớn – từng là đặc trưng trong học thuyết quân sự Nga – gần như đã biến mất khỏi chiến trường Ukraine. Nguyên nhân chủ yếu là hệ thống phòng thủ dựa trên máy bay không người lái (UAV) của Ukraine khiến các mũi đột phá bằng xe tăng và xe bọc thép ngày càng khó thực hiện.
Thay vào đó, Nga chuyển sang sử dụng các nhóm bộ binh nhỏ để xâm nhập, vượt qua các vị trí phòng thủ của Ukraine và tìm cách chiếm giữ các khu vực trọng yếu. Tuy nhiên, chiến thuật này diễn ra chậm, tiêu hao nhiều nhân lực và chỉ mang lại hiệu quả hạn chế.
Trong bối cảnh đó, Nga vừa triển khai cuộc tấn công cơ giới lớn nhất trong nhiều tháng nhằm vào các vị trí của Ukraine tại Donetsk.
Nga thử nghiệm lại chiến thuật tấn công cơ giới
Theo Forbes, cuộc tấn công diễn ra ngày 22/7 ở khu vực phía đông nam Dobropillya. Hai ngày sau, Đơn vị Phoenix thuộc Lực lượng Biên phòng Nhà nước Ukraine công bố đoạn video ghi lại cảnh nhiều xe bọc thép Nga bị phá hủy khi tiến về tuyến phòng thủ của Ukraine.
Ngày 25/7, Quân đoàn Azov số 1 thuộc Vệ binh Quốc gia Ukraine cho biết đây là một phần của chiến dịch tấn công đa hướng nhằm vào các ngôi làng quanh Shakhove. Đơn vị này cũng công bố video tổng hợp từ nhiều nguồn ghi hình của các đơn vị Ukraine tham chiến.
Theo Azov, chiến dịch có sự tham gia của các đơn vị thuộc Tập đoàn quân hợp thành số 8 và 41 cùng Sư đoàn xe tăng số 90 của Nga. Tuy nhiên, quy mô lực lượng xuất hiện trong các đoạn phim nhỏ hơn đáng kể so với mô tả, nhiều khả năng chỉ ở cấp đại đội tăng cường.
Dù vậy, đây vẫn là một trong những cuộc tấn công cơ giới lớn nhất của Nga được ghi nhận trong vòng một năm qua. Lực lượng tham gia gồm xe tăng, xe chiến đấu bọc thép, hệ thống pháo phản lực BM-21 Grad, xe tải thương mại và bộ binh đi kèm. Ngoài ra còn có nhiều tổ xe máy hai người hoạt động độc lập với đội hình xe bọc thép.
Chiến dịch cũng được hỗ trợ bởi UAV Gerbera và Lancet nhằm gây áp lực lên hoạt động UAV của Ukraine trước khi lực lượng mặt đất tiến công.
Khác với các đội hình xe bọc thép dày đặc trong giai đoạn đầu xung đột, các phương tiện lần này di chuyển với khoảng cách khá xa nhau nhằm giảm nguy cơ bị tiêu diệt đồng loạt. Cuộc tấn công diễn ra theo nhiều hướng, trong đó có trục Boikivka – Mayak – Shakhove, với các đơn vị tiến về những mục tiêu khác nhau.
Ukraine nhanh chóng đánh chặn
UAV trinh sát của Ukraine sớm phát hiện lực lượng Nga và chỉ thị hỏa lực phản công. Đơn vị Phoenix sử dụng UAV FPV, UAV ném bom hạng nặng kết hợp với pháo binh để tấn công đội hình tiến quân. Các đơn vị Ukraine khác cũng công bố hình ảnh cho thấy nhiều xe bọc thép Nga bị đánh trúng trên các hướng tiến công.
Trước đó, Ukraine đã rải mìn trên các tuyến đường có khả năng bị sử dụng và phá hỏng nhiều cây cầu dẫn tới tuyến phòng thủ. Trong quá trình tiến quân, Nga được cho là đã tìm cách thiết lập các cầu phao để vượt sông nhưng các điểm vượt này bị không quân chiến thuật Ukraine phá hủy.
Theo Quân đoàn Azov số 1, Ukraine đã phá hủy 7 xe tăng, 6 xe chiến đấu bọc thép, một bệ phóng BM-21 Grad, một hệ thống Tornado-S, ba phương tiện chuyên dụng, 47 xe hạng nhẹ và gây hơn 150 thương vong cho phía Nga.
Do Bộ Quốc phòng Nga chưa công bố thông tin về chiến dịch nên chưa thể xác định liệu lực lượng Nga có đạt được mục tiêu hay không. Tuy nhiên, khả năng các xe bọc thép vượt qua khu vực giao tranh mà không bị phát hiện được đánh giá là rất thấp. Một số nhóm bộ binh đi xe máy có thể đã vòng qua khu vực giao tranh chính để tiếp cận các vị trí xâm nhập đã định.
Vì sao Nga quay lại với tấn công cơ giới?
Hơn một năm qua, Nga hầu như từ bỏ các cuộc tấn công cơ giới quy mô lớn sau khi UAV Ukraine liên tục gây tổn thất nặng nề mà không đem lại nhiều kết quả trên chiến trường.
Đơn vị Phoenix cũng cho biết họ đã không chứng kiến một cuộc tấn công quy mô như vậy trong khu vực phụ trách suốt thời gian dài. Vì vậy, nguyên nhân khiến Nga quyết định thử nghiệm lại chiến thuật này vẫn chưa rõ.
Một khả năng là Nga muốn khai thác kết quả từ các chiến dịch xâm nhập trước đó. Trong nhiều tháng, các nhóm bộ binh nhỏ đã thiết lập những vị trí ẩn gần tuyến phòng thủ Ukraine, gây sức ép lên quân phòng thủ, phát hiện điểm yếu và tạo bàn đạp cho các hoạt động tiếp theo.
Tuy nhiên, các nhóm này thiếu hỏa lực để tạo đột phá, vì vậy một đợt tấn công cơ giới có thể được triển khai nhằm tận dụng các vị trí xâm nhập đã hình thành.
Một giả thuyết khác là Nga muốn khai thác sự thay đổi trong cách bố trí phòng thủ của Ukraine.
Khi Ukraine tập trung nhiều nguồn lực vào việc phát hiện và tiêu diệt các nhóm xâm nhập nhỏ bằng UAV và lực lượng phản ứng nhanh, Nga có thể cho rằng một mũi tấn công cơ giới lớn sẽ có cơ hội tiếp cận tuyến phòng thủ chính trước khi Ukraine kịp tập trung pháo binh, UAV và vũ khí chống tăng.
Ngoài ra, chiến dịch cũng có thể đóng vai trò nghi binh. Đội hình xe bọc thép lớn có khả năng thu hút UAV trinh sát, pháo binh và lực lượng dự bị của Ukraine, tạo điều kiện để các nhóm bộ binh đi xe máy tiếp cận các vị trí xâm nhập.
Các đoạn video cho thấy những tổ xe máy hoạt động tương đối độc lập với đội hình xe bọc thép, cho thấy họ có thể đang thực hiện một nhiệm vụ riêng thay vì chỉ hộ tống lực lượng cơ giới.
Những thay đổi về chiến thuật và trang bị
Đoạn phim ghi lại cuộc tấn công cũng cho thấy một số điều chỉnh trong cách tác chiến của Nga.
Điểm thay đổi rõ nhất là đội hình tiến quân được phân tán rộng hơn. Việc duy trì khoảng cách giữa các phương tiện giúp giảm nguy cơ toàn bộ đội hình bị phát hiện và tấn công cùng lúc, đồng thời hạn chế tình trạng một phương tiện bị phá hủy gây ùn tắc cho các xe phía sau. Tuy nhiên, các phương tiện vẫn giữ khoảng cách đủ gần để duy trì phối hợp.
Một thay đổi khác là nhiều xe bọc thép không còn sử dụng các bộ giáp chống UAV cồng kềnh từng phổ biến trong hai năm qua. Trước đây, Nga từng phát triển loại giáp kiểu "nhím", sử dụng dây cáp thép bao quanh thân xe nhằm cản hoặc kích nổ sớm UAV FPV. Trong cuộc tấn công lần này, nhiều xe tăng chỉ lắp các tấm chắn nhỏ phía trên cửa sập chỉ huy, có thể nhằm giảm tác động của bom do UAV hạng nặng thả xuống.
Việc không sử dụng lớp giáp lớn hơn nhiều khả năng phản ánh yêu cầu duy trì khả năng cơ động, bởi các kíp lái Nga trước đây từng báo cáo tình trạng xe giảm tốc độ, khó điều khiển và gặp sự cố hộp số khi phải mang thêm khối lượng lớn của các bộ giáp bổ sung.
Bên cạnh đó, lực lượng tấn công còn sử dụng nhiều xe máy và xe tải thương mại để cơ động bộ binh. Thay vì cố gắng di chuyển liên tục dưới hỏa lực UAV, nhiều binh sĩ nhanh chóng xuống xe và tản vào khu vực có cây cối để ẩn nấp, tận dụng địa hình làm nơi ngụy trang. Trong khi UAV Ukraine chủ yếu tập trung vào các phương tiện, nhiều binh sĩ vẫn có thể tiếp tục tiến lên bằng đường bộ.
Điều này cho thấy xe máy và xe tải thương mại được sử dụng chủ yếu để đưa bộ binh tiếp cận khu vực mục tiêu nhanh hơn, thay vì đóng vai trò là phương tiện bảo vệ trong suốt quá trình tấn công.
An An (Theo Forbes)
