Nguyên tắc xây dựng thực đơn cho người tiểu đường
Theo BS.CKI Nguyễn Thị Hồng Sâm, Khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, dinh dưỡng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả chữa trị bệnh tiểu đường (đái tháo đường). Bệnh tiểu đường được đặc trưng bởi tình trạng tăng mức đường huyết do thiếu hụt hoặc kháng insulin (một số trường hợp xảy ra đồng thời cả hai yếu tố này), khiến các quá trình chuyển hóa mỡ, đạm, đường, chất khoáng bị rối loạn.
1. Kiểm soát lượng tinh bột và đường hấp thu nhanh
Tiêu thụ tinh bột hấp thụ nhanh (hay carbohydrate tinh chế) và đường bổ sung là tác nhân khiến nồng độ đường trong máu tăng cao và đột ngột, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình điều trị bệnh tiểu đường.
Vì vậy, thực đơn cho người tiểu đường cần tránh tiêu thụ quá mức carbohydrate và đường bổ sung. Thay vào đó, người bệnh tiểu đường nên ưu tiên tiêu thụ thực phẩm cung cấp carbohydrate phức hợp có chứa đồng thời tinh bột cùng với chất xơ, chất chống oxy hóa, vitamin và khoáng chất.
2. Ưu tiên protein nạc và chất béo tốt
Thực đơn dành cho người tiểu đường nên ưu tiên chọn thực phẩm giàu protein chất lượng cao ít béo (hay còn gọi là protein nạc) và chất béo tốt, bởi:
Protein nạc cung cấp nguồn protein chất lượng cao với đầy đủ các loại axit amin cần thiết cho quá trình xây dựng tế bào trong cơ thể. Đồng thời, protein nạc chứa rất ít năng lượng lẫn chất béo bão hòa, nhờ vậy ưu tiên chọn nguồn protein nạc sẽ góp phần hạn chế nguy cơ thúc đẩy bệnh tiểu đường tiến triển;
Chất béo tốt là chất béo không bão hòa, góp phần nâng cao khả năng chống oxy hóa, giúp cơ thể nâng cao hiệu quả trao đổi chất và độ nhạy insulin, góp phần ổn định nồng độ đường huyết. Vì vậy, thực đơn cho người tiểu đường nên bổ sung các loại thực phẩm giàu chất béo không bão hòa (đặc biệt là axit béo omega-3) như dầu ô-liu, các loại cá béo, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt, dầu hạt cải…
3. Tăng chất xơ và rau xanh
Thực đơn người tiểu đường cần tăng cường bổ sung chất xơ, ưu tiên các loại rau xanh, bởi: Chất xơ cần thiết cho hoạt động của hệ tiêu hóa, giúp người bệnh tiểu đường no lâu hơn, từ đó tránh dung nạp dư thừa thực phẩm khác ảnh hưởng xấu đến quá trình điều trị bệnh. Bổ sung chất xơ (đặc biệt là chất xơ hòa tan) có tác động giúp ức chế quá trình hấp thụ đường vào máu, đồng thời làm giảm mức cholesterol có hại (cholesterol LDL) trong máu, giúp kiểm soát tốc độ phát triển của bệnh tiểu đường và hạn chế nguy cơ khởi phát biến chứng tiểu đường liên quan đến tim mạch;
Rau xanh là thực phẩm chứa rất ít carbohydrate, đồng thời cung cấp hàm lượng chất xơ, khoáng chất, vitamin dồi dào. Ưu tiên tiêu thụ rau xanh sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát đường huyết, cung cấp dưỡng chất thiết yếu giúp củng cố hàng rào bảo vệ cơ thể, có lợi cho sức khỏe của người bệnh tiểu đường.
4. Ăn đúng giờ, chia nhỏ bữa ăn
Thực đơn cho người tiểu đường nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày, tránh dung nạp quá mức thực phẩm trong một khẩu phần. Có như vậy, người bệnh tiểu đường sẽ được cung cấp đủ năng lượng cần thiết để duy trì hoạt động hàng ngày, đồng thời kiểm soát mức đường huyết ổn định và hạn chế tình trạng gây áp lực cho hệ tiêu hóa.
Người bệnh tiểu đường nên tham khảo ý kiến bác sĩ về cách chia khẩu phần ăn trong ngày sao cho an toàn, phù hợp. Đồng thời, người bệnh cần đảm bảo ăn đúng giờ và đủ bữa, tránh bỏ bữa vì có thể khiến cơ thể bị hạ đường huyết đột ngột, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Gợi ý thực đơn 7 ngày cho người tiểu đường
Dưới đây là gợi ý thực đơn trong 7 ngày cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, sử dụng phương pháp chế biến ít dầu mỡ và gia vị, người bệnh tiểu đường có thể tham khảo:
Lưu ý quan trọng khi áp dụng thực đơn cho người tiểu đường
Theo BS.CKI Nguyễn Thị Hồng Sâm, mỗi người bệnh tiểu đường sẽ có thể trạng và tình trạng bệnh khác nhau. Người bệnh tiểu đường cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn về chế độ ăn uống từ bác sĩ, bao gồm việc bổ sung các loại thực phẩm có lợi và hạn chế thực phẩm có hại cho quá trình chữa trị.
Ngoài ra, cần kiểm soát khối lượng tiêu thụ thực phẩm ở mỗi khẩu phần. Dung nạp thực phẩm quá mức là tác nhân khiến nồng độ đường huyết tăng cao, đồng thời gây áp lực lên hệ tiêu hóa và các cơ quan khác. Vì vậy, người bệnh tiểu đường cần kiểm soát chặt chẽ khối lượng thực phẩm trong mỗi bữa ăn;
Uống đủ lượng nước mà cơ thể cần. Đây là biện pháp giúp tối ưu tuần hoàn máu, tối ưu quá trình trao đổi chất, góp phần nâng cao sức khỏe góp phần hỗ trợ người bệnh tiểu đường sớm cải thiện tình trạng bệnh;
Cuối cùng, nên kết hợp chế độ dinh dưỡng chuyên biệt với lối sống khoa học và phác đồ điều trị y khoa. Song song với chế độ dinh dưỡng, người bệnh tiểu đường cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị y khoa đồng thời thường xuyên rèn luyện thể chất để nâng cao sức đề kháng giúp rút ngắn thời gian chữa trị.
Giả Hủ
