Một video đang lan truyền trên mạng xã hội ghi lại khoảnh khắc Samantha Norbury, nghệ sĩ đọc sách nói (audiobook narrator) người Mỹ, bật khóc khi chia sẻ về tác động của AI đối với công việc của mình và chồng.
Từ tình yêu sách đến nỗi lo mất nghề
"Tôi thực sự quá mệt mỏi với AI, mệt mỏi khi nó cố gắng suy nghĩ thay chúng ta, làm nghệ thuật thay chúng ta. Tôi cũng cảm thấy buồn khi chứng kiến mọi người mất việc", Norbury chia sẻ trong video.
Nữ nghệ sĩ đặc biệt bức xúc trước việc nhiều người sử dụng AI mà không quan tâm đến nguồn gốc dữ liệu và quyền lợi của những người làm sáng tạo. "Mọi người chẳng quan tâm rằng đây là hành vi đánh cắp", cô nói.
Theo Nacionale, Norbury cảnh báo AI không chỉ đe dọa công việc của nghệ sĩ đọc sách nói mà còn ảnh hưởng đến nhiều vị trí khác trong quy trình sản xuất, bao gồm biên tập viên và nhà sản xuất. Một trong những vấn đề khiến cô lo ngại là công nghệ có thể sao chép giọng nói con người khi chưa được chủ sở hữu cho phép.
Khoảnh khắc Samantha Norbury, nghệ sĩ đọc sách nói (audiobook narrator) bật khóc khi chia sẻ về tác động của AI đối với công việc của mình và chồng. Ảnh: Instagram.
Samantha Norbury là nghệ sĩ đọc sách nói từng được đề cử giải thưởng, có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực thu âm và sản xuất audiobook. Theo thông tin trên website cá nhân, cô bắt đầu quan tâm sâu sắc đến sách nói khi trở thành mẹ. Những cuốn sách được chuyển thể thành âm thanh giúp cô tìm thấy niềm vui đọc sách và dần nhận ra đây là công việc phù hợp với bản thân.
Trước khi theo đuổi nghề đọc sách nói, Norbury từng có thời gian hoạt động trong lĩnh vực diễn xuất. Kinh nghiệm biểu diễn giúp cô có khả năng biến hóa giọng đọc, thể hiện nhiều nhân vật và truyền tải cảm xúc qua từng câu chữ.
Đến nay, cô đã tham gia sản xuất hơn 80 cuốn sách nói cho các nhà xuất bản lớn và tác giả độc lập. Ngoài tên thật, Norbury còn sử dụng nghệ danh Dahlia Summers khi thu âm các tác phẩm thuộc thể loại lãng mạn.
Với người làm nghề này, công việc không đơn thuần là đọc văn bản thành tiếng. Người đọc phải nghiên cứu nội dung, hiểu tâm lý nhân vật, điều chỉnh nhịp điệu, ngữ điệu và cảm xúc để đưa người nghe vào thế giới của câu chuyện. Một giọng đọc phù hợp có thể góp phần quyết định trải nghiệm của độc giả khi tiếp cận tác phẩm.
Chính vì vậy, sự phát triển của công nghệ tổng hợp giọng nói khiến Norbury lo ngại những kỹ năng và kinh nghiệm mà người làm nghề tích lũy trong nhiều năm có thể bị thay thế bởi các công cụ tự động.
Sáng lập phong trào bảo vệ giọng nói con người từ năm 2023
Nỗi lo của Norbury không chỉ xuất hiện trong video mới đây. Năm 2023, cô khởi xướng chiến dịch #HumanVoicesOnly nhằm kêu gọi cộng đồng tác giả, nghệ sĩ đọc sách nói và độc giả ủng hộ việc sử dụng giọng đọc con người trong các sản phẩm audiobook.
Theo chia sẻ của Norbury trên LinkedIn, chiến dịch nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng của hàng trăm tác giả. Những người tham gia cùng đăng tải các đoạn đọc giàu cảm xúc, sử dụng hashtag #HumanVoicesOnly để thể hiện sự ủng hộ đối với nghệ sĩ đọc sách nói.
Phong trào được khởi động sau khi nền tảng ACX của Amazon thông báo triển khai sách nói sử dụng giọng đọc AI. ACX là nền tảng kết nối tác giả, nhà xuất bản với người đọc và nhà sản xuất audiobook.
Tranh luận tiếp tục nóng lên khi tháng 7/2025, ACX công bố chương trình thử nghiệm cho phép một nhóm nghệ sĩ đọc sách nói tại Mỹ tạo bản sao giọng nói của chính họ bằng AI và kiếm tiền từ sản phẩm này. Theo nền tảng, người tham gia có thể nhận thù lao theo số giờ thành phẩm hoặc kết hợp với chia sẻ doanh thu bản quyền.
Động thái trên cho thấy AI không chỉ được sử dụng để tạo giọng đọc thay thế mà còn mở ra mô hình khai thác bản sao giọng nói của chính nghệ sĩ. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về quyền kiểm soát giọng nói, phạm vi sử dụng và sự đồng thuận của người sở hữu.
Với Norbury, vấn đề không chỉ nằm ở việc một công nghệ có thể đọc sách tự nhiên đến đâu. Điều cô và những người cùng ngành muốn bảo vệ là quyền được làm chủ giọng nói, công sức sáng tạo và cơ hội kiếm sống từ chính nghề nghiệp mình đã theo đuổi.
Câu chuyện của nữ nghệ sĩ cũng phản ánh nỗi lo rộng hơn trong ngành công nghiệp sáng tạo: Khi AI ngày càng có khả năng tạo ra sản phẩm giống con người, ranh giới giữa hỗ trợ công việc và thay thế người lao động trở nên khó phân định hơn. Đằng sau những giọng đọc nhân tạo có thể được tạo ra chỉ trong vài phút là tương lai nghề nghiệp của hàng nghìn người đang sống bằng chính giọng nói và khả năng kể chuyện của mình.
Nguồn: Nacionale, Samantha Norbury
Minh Ngọc
