Nghiên cứu do nhóm của TS. Ngô Thị Hoài Thu (Viện Sinh học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) triển khai trong giai đoạn 2022–2025, thuộc nhiệm vụ mã số UDPTCN.03/22-24. Điểm đáng chú ý là công trình đã được cấp Bằng độc quyền sáng chế số 45556 vào tháng 4/2025, khẳng định tính mới và giá trị ứng dụng thực tiễn của công nghệ.
Một điểm đặc biệt của nghiên cứu là sử dụng vỏ đỗ xanh vốn là phụ phẩm trong chế biến thực phẩm làm nguồn nguyên liệu chính để chiết xuất vitexin.
Theo nhóm nghiên cứu, đây là nguồn giàu hoạt chất hơn nhiều so với một số thực vật khác, nhưng trước đây chưa được khai thác hiệu quả. Việc tận dụng phụ phẩm này không chỉ giúp giảm lãng phí mà còn góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.
"Nano hóa" hoạt chất từ phụ phẩm nông nghiệp
Vitexin là một flavonoid tự nhiên có nhiều hoạt tính sinh học, đặc biệt là khả năng hỗ trợ hạ đường huyết thông qua điều hòa các enzyme chuyển hóa. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của hoạt chất này là khó tan trong nước, khiến khả năng hấp thu kém và hiệu quả khi sử dụng đường uống không cao.
Để khắc phục điểm yếu này, nhóm nghiên cứu đã áp dụng công nghệ nano, sử dụng các polyme sinh học an toàn như alginate và carboxymethyl cellulose (CMC) để tạo thành hệ dẫn thuốc. Trong đó, vitexin được "bao bọc" trong ma trận polyme, giúp:
- Tăng độ tan trong môi trường nước
- Bảo vệ hoạt chất khỏi phân hủy sớm
- Giải phóng chậm, kéo dài thời gian tác dụng
Nhờ kích thước siêu nhỏ, chỉ khoảng 50–70 nanomet, Nanovitexin có thể thẩm thấu vào tế bào hiệu quả hơn nhiều lần so với dạng thông thường.
Hiệu quả sinh học và tiềm năng ứng dụng
Kết quả nghiên cứu cho thấy Nanovitexin không chỉ cải thiện khả năng hấp thu mà còn phát huy mạnh các tác dụng sinh học:
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết nhờ ức chế enzyme α-glucosidase và α-amylase – những enzyme tham gia phân giải tinh bột
Chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa
Giảm nguy cơ các tác dụng phụ trên đường tiêu hóa thường gặp khi dùng một số thuốc tây
Đáng chú ý, cơ chế giải phóng chậm của hệ nano còn giúp duy trì nồng độ hoạt chất ổn định trong máu, từ đó có thể giảm số lần sử dụng trong ngày – yếu tố quan trọng giúp người bệnh tuân thủ điều trị tốt hơn.
Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài do thiếu hụt hoặc kháng insulin. Hiện nay, dù có nhiều thuốc điều trị, việc kiểm soát bệnh vẫn gặp không ít thách thức do chi phí cao và tác dụng phụ.
Trong khi đó, các hoạt chất từ thực vật – dù an toàn hơn – lại thường gặp vấn đề về độ hòa tan, độ ổn định và khả năng hấp thu. Chính vì vậy, việc phát triển các hệ dẫn thuốc đường uống hiệu quả hơn đang là hướng nghiên cứu được quan tâm.
Công nghệ Nanovitexin được xem là một giải pháp tiềm năng cho bài toán này, khi vừa tận dụng được nguồn dược liệu tự nhiên, vừa cải thiện đáng kể hiệu quả sinh học của hoạt chất.
Hướng tới sản phẩm chăm sóc sức khỏe "Made in Vietnam"
Hiện nhóm nghiên cứu đã xây dựng quy trình công nghệ hoàn chỉnh và ban hành tiêu chuẩn cơ sở cho nguyên liệu Nanovitexin (TCCS 03:2025/SH), tạo nền tảng để phát triển sản xuất ở quy mô lớn hơn.
Trong tương lai, Nanovitexin được định hướng trở thành nguyên liệu cho các sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe hỗ trợ phòng và điều trị đái tháo đường tuýp II. Ngoài ra, hoạt chất này còn có tiềm năng mở rộng sang các sản phẩm hỗ trợ giải độc gan, bảo vệ thần kinh.
Trong bối cảnh tỷ lệ bệnh lý chuyển hóa ngày càng gia tăng, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, những nghiên cứu như vậy không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn mở ra cơ hội tự chủ nguồn nguyên liệu dược phẩm công nghệ cao, bắt đầu từ chính những gì tưởng như bỏ đi trong nông nghiệp.
Ngọc Minh
