Đổi mới sáng tạo vượt ngoài biên giới và bước chuyển vai trò của doanh nghiệp Việt

Có một điểm thú vị là những doanh nghiệp Việt được nhắc đến nhiều trên bản đồ công nghệ thế giới trong vài năm trở lại đây thường không nằm ở quy mô hay tốc độ tăng trưởng, mà bởi những giá trị công nghệ họ đang tạo ra. Đó là VinFast từng bước đưa xe điện đến nhiều thị trường quốc tế, FPT trở thành đối tác AI và chuyển đổi số của nhiều tập đoàn toàn cầu, hay Viettel mang các sản phẩm "Make in Vietnam" từ hạ tầng 5G đến nền tảng số ra cạnh tranh ở nước ngoài.

Dù không có cùng ngành nghề hay mô hình kinh doanh thì điểm chung giữa các doanh nghiệp này chính là cả ba đều đang lựa chọn những con đường khó hơn: đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo để tạo dựng lợi thế cạnh tranh dài hạn. Đến nay, điều đó đã không còn là câu chuyện của riêng từng doanh nghiệp mà trở thành định hướng phát triển chung góp phần thay đổi vị thế quốc gia.

Khi những doanh nghiệp ở nhiều lĩnh vực khác nhau cùng lựa chọn đầu tư vào công nghệ và năng lực nghiên cứu, đó là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp Việt đang bước vào một vai trò mới trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu. Thay vì chỉ tiếp nhận công nghệ, sản xuất hay tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng thấp, ngày càng nhiều doanh nghiệp đang chủ động tạo ra công nghệ, giải pháp và mô hình kinh doanh của riêng mình để cạnh tranh trên quy mô quốc tế.

Đổi mới sáng tạo là không có biên giới

Trong nhiều thập kỷ, khi nhắc đến đổi mới sáng tạo, người ta thường nghĩ tới những trung tâm công nghệ như Thung lũng Silicon, Tokyo hay Seoul. Công nghệ được nghiên cứu ở một nơi, sản xuất ở một nơi khác rồi phân phối tới phần còn lại của thế giới. Tuy nhiên, sự phát triển của AI, điện toán đám mây và kinh tế số đang làm thay đổi cách thức đổi mới sáng tạo diễn ra.

Ngày nay, một sản phẩm có thể được thiết kế bởi đội ngũ kỹ sư ở nhiều quốc gia, phát triển trên hạ tầng điện toán đặt tại nhiều châu lục và phục vụ người dùng toàn cầu ngay từ ngày đầu tiên. Đổi mới sáng tạo không còn bị giới hạn bởi biên giới địa lý mà trở thành một hệ sinh thái mở, nơi tri thức, công nghệ và nhân lực liên tục kết nối để tạo ra giá trị mới.

Trong bức tranh đó, Việt Nam cũng đang dần thay đổi vai trò của mình. Thay vì chỉ là một thị trường tiêu thụ hay một mắt xích sản xuất trong chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào những khâu có giá trị cao như nghiên cứu, phát triển, thiết kế và làm chủ công nghệ. Những khoản đầu tư vào AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, hạ tầng số hay nguồn nhân lực chất lượng cao trong nhiều năm qua đang tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt bước lên những tầng giá trị cao hơn của nền kinh tế số.

Doanh nghiệp Việt mang ra thế giới không chỉ có sản phẩm

Sự chuyển dịch ấy được phản ánh khá rõ qua những doanh nghiệp đang tiên phong trong nhiều lĩnh vực. Với VinFast, điều đáng chú ý không nằm ở việc xe điện Việt Nam xuất hiện tại nhiều thị trường quốc tế, mà là cách doanh nghiệp này xây dựng cả một hệ sinh thái sản phẩm, phần mềm và dịch vụ để cạnh tranh với những tên tuổi lớn của ngành ô tô. Giá trị mà VinFast mang ra thế giới không còn là những chiếc xe, mà còn là năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ.

Ở một hướng đi khác, FPT đang xuất khẩu tri thức nhiều hơn là xuất khẩu dịch vụ phần mềm theo cách truyền thống. Việc đầu tư vào AI Factory, nghiên cứu bán dẫn, phát triển nhân lực AI và tham gia các dự án chuyển đổi số quy mô lớn cho thấy doanh nghiệp Việt đã có thể đồng hành cùng các tập đoàn quốc tế trong những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao, thay vì chỉ đảm nhận vai trò gia công.

Trong khi đó, Viettel lại đại diện cho năng lực làm chủ công nghệ nền tảng. Từ thiết bị 5G, hạ tầng viễn thông cho tới các nền tảng phục vụ chính phủ số, doanh nghiệp và quốc phòng công nghệ cao, nhiều sản phẩm do kỹ sư Việt phát triển đã được triển khai tại nhiều quốc gia, chứng minh rằng công nghệ "Make in Vietnam" hoàn toàn có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ba câu chuyện khác nhau nhưng đều dẫn tới một điểm chung: giá trị lớn nhất doanh nghiệp Việt mang ra thế giới hôm nay không chỉ có sản phẩm, mà là năng lực đổi mới sáng tạo, là khả năng giải quyết những bài toán công nghệ khó, là những tri thức được tạo ra từ chính đội ngũ kỹ sư và chuyên gia Việt Nam.Chính điều đó mới là yếu tố quyết định vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu và cũng là nền tảng để Việt Nam xây dựng năng lực cạnh tranh trong giai đoạn phát triển tiếp theo, góp phần thay đổi vị thế quốc gia một cách toàn diện.

Better Choice Awards 2026: Ghi nhận những doanh nghiệp đang kiến tạo năng lực cạnh tranh mới cho Việt Nam

Và cũng chính sự chuyển dịch ấy đã trở thành một trong những nguồn cảm hứng quan trọng của Better Choice Awards 2026. Nếu những mùa giải trước chủ yếu phản ánh những thay đổi trong cách người Việt lựa chọn và trải nghiệm công nghệ, thì chủ đề năm nay mở rộng góc nhìn tới những giá trị mà doanh nghiệp Việt đang tạo ra cho nền kinh tế và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh việc tìm kiếm những sản phẩm xuất sắc hay những thương hiệu được người tiêu dùng yêu thích, Better Choice Awards 2026 muốn ghi nhận những doanh nghiệp đang đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi để tạo nên năng lực cạnh tranh mới cho Việt Nam. Khi doanh nghiệp Việt ngoài mang sản phẩm ra thế giới còn xuất khẩu cả tri thức, giải pháp và năng lực sáng tạo, những đóng góp ấy xứng đáng được nhìn nhận như một phần trong hành trình nâng tầm vị thế quốc gia.

Tinh thần đó cũng được thể hiện qua sự xuất hiện của Nation Builders Awards - trục giải thưởng mới của Better Choice Awards 2026 - hướng tới những cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức đang tạo dựng nền tảng cho sự phát triển của Việt Nam trong tương lai. Đó là những lực lượng dẫn đầu trong việc đầu tư cho nghiên cứu, công nghệ và đổi mới sáng tạo để góp phần xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước.

Có một thời, doanh nghiệp Việt được biết đến nhiều hơn bởi khả năng làm tốt những gì thế giới tạo ra. Hôm nay, ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt đang được nhắc tới bởi những giá trị họ tự tạo ra cho thế giới. Đó không còn là câu chuyện riêng của VinFast, FPT hay Viettel, mà là dấu hiệu của một giai đoạn phát triển mới, khi doanh nghiệp Việt từng bước chuyển từ vai trò tham gia chuỗi giá trị toàn cầu sang góp phần tạo ra những giá trị mới cho chính chuỗi giá trị ấy.

Và đó cũng là điều Better Choice Awards 2026 mong muốn phản chiếu. Bởi một quốc gia không được nhìn nhận chỉ bởi những công nghệ họ sử dụng, mà còn bởi những giá trị công nghệ mà doanh nghiệp của họ tạo ra cho thế giới. Khi đổi mới sáng tạo không còn có biên giới, những doanh nghiệp dám đầu tư cho tương lai cũng chính là những doanh nghiệp đang góp phần định hình vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Huy Nguyễn