Trong cuộc đua giành lại sự sống tại các phòng phẫu thuật ghép tạng, thời gian luôn là kẻ thù số một. Ngay khi được tách rời khỏi cơ thể người hiến, các cơ quan nội tạng bắt đầu bước vào quá trình suy thoái mô nghiêm trọng.
Các bác sĩ phẫu thuật thường chỉ có cửa hẹp vài giờ đồng hồ để đưa tạng vào cơ thể người nhận trước khi nó hoàn toàn mất đi khả năng sống. Nhiều thập kỷ qua, giải pháp phổ biến nhất vẫn là ướp đá ở nhiệt độ 4°C.
Dù vậy, phương pháp này chỉ duy trì được tối đa 24 giờ và chứng kiến hàng nghìn quả thận hiến tặng phải vứt bỏ mỗi năm do hư hỏng trên đường vận chuyển.
Trước thực trạng nhức nhối đó, một nghiên cứu mang tính bước ngoặt do chuyên gia nhiệt động lực học Matthew Powell-Palm cùng các đồng nghiệp tại Đại học Texas A&M (Mỹ) thực hiện đã mang lại niềm hy vọng lớn cho y học hiện đại.
Nhóm nghiên cứu đã chế tạo thành công một thiết bị đặc biệt có khả năng hạ nhiệt độ thận heo xuống mức -4°C nhưng hoàn toàn không làm đóng băng hay tổn thương các mô tế bào.
Nguyên lý cốt lõi của công nghệ này dựa trên việc duy trì áp suất ổn định trong môi trường dung dịch bảo quản lâm sàng chuyên dụng. Nhờ đó, cơ quan nội tạng được đưa vào trạng thái "siêu lạnh" mà không cần thêm các chất bảo quản chống đông - loại hóa chất vốn dễ gây ra tác dụng phụ nguy hại cho cơ thể người và đòi hỏi quy trình kiểm duyệt pháp lý khắt khe.
Powell-Palm mô tả thiết bị của mình bằng cụm từ "công nghệ thấp, khoa học cao" bởi cấu tạo tối giản, nhỏ gọn nhưng ẩn chứa nền tảng động lực học vô cùng phức tạp.
Để chứng minh tính hiệu quả, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm trên mô hình heo. Các quả thận sau khi đưa vào thiết bị bảo quản siêu lạnh ở các mốc thời gian 24 giờ, 48 giờ và 72 giờ đã được ghép trở lại vào chính cơ thể heo hiến tạng (sau khi đã cắt bỏ bên thận còn lại). Kết quả thu được đã khiến giới y khoa ngỡ ngàng.
Những quả thận được bảo quản ở nhiệt độ -4°C trong suốt 3 ngày - thời gian dài gấp ba lần tiêu chuẩn lâm sàng hiện nay - đã lập tức tiết ra nước tiểu ngay sau khi hoàn thành phẫu thuật ghép.
Các chỉ số sinh hóa cho thấy chức năng thận phục hồi về mức gần như bình thường chỉ sau khoảng 10 ngày, đạt tốc độ phục hồi nhanh hơn đáng kể so với phương pháp ướp đá truyền thống ở mốc 24 giờ.
Bác sĩ phẫu thuật ghép tạng Heidi Yeh thuộc Bệnh viện Nhi Massachusetts General Brigham nhận định đây là kết quả vô cùng ấn tượng, bởi trong các thử nghiệm trước đây, thận bảo quản 48 giờ thường phải mất từ một đến hai tuần mới có dấu hiệu hoạt động trở lại.
Không dừng lại ở đó, khả năng sống sót lâu dài của các cơ quan này cũng ghi nhận những con số kinh ngạc. Trong 30 ngày theo dõi, heo thí nghiệm vẫn tăng trưởng 30% trọng lượng, quả thận được ghép cũng tự động phát triển kích thước gấp đôi để gánh vác toàn bộ hệ bài tiết của cơ thể.
Đặc biệt, một cá thể heo được nhóm nghiên cứu theo dõi tới 200 ngày vẫn duy trì tình trạng sức khỏe hoàn hảo với quả thận ghép hoạt động trơn tru.
So với thử nghiệm trước đó của các nhà khoa học Canada - vốn chỉ giữ thận heo ở nhiệt độ âm được 48 giờ và buộc phải dùng chất chống đông - công trình của Powell-Palm đã tiến một bước dài khi thiết lập kỷ lục 72 giờ hoàn toàn tự nhiên. Ông Kevin Myer, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành tổ chức thu nhận cơ quan LifeGift (Texas), khẳng định việc bổ sung thêm hàng chục giờ bảo quản sẽ làm thay đổi toàn bộ cuộc chơi trong ngành y tế.
Hiện nay, chỉ riêng tại Mỹ đã có hơn 104.000 bệnh nhân mòn mỏi chờ ghép thận, và trung bình mỗi ngày có 17 người trút hơi thở cuối cùng khi chưa đợi được tạng phù hợp. Khoảng một phần ba số thận hiến tặng phải tiêu hủy mỗi năm chỉ vì không kịp vận chuyển hoặc không đủ thời gian làm xét nghiệm tương thích. Việc kéo dài thời hạn bảo quản lên 72 giờ không chỉ giúp các bác sĩ có thêm thời gian đánh giá chất lượng tạng và tìm kiếm người nhận tối ưu, mà còn mở ra triển vọng phân phối tạng ghép xuyên quốc gia với chi phí vận chuyển đường bộ tiết kiệm hơn.
Nhóm nghiên cứu hiện đang chuẩn bị hồ sơ xin Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép thử nghiệm lâm sàng cấp tốc trên cơ thể người, đồng thời lên kế hoạch thành lập công ty thương mại hóa công nghệ này trong vài tháng tới. Nếu được đưa vào ứng dụng thực tế, chiếc hộp bảo quản siêu lạnh -4°C này hứa hẹn sẽ viết lại quy chuẩn của ngành phẫu thuật ghép tạng toàn cầu.
Tham khảo: Technologyreview
Đức Khương
