Kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu trị giá 1 tỷ USD của Microsoft và đối tác trí tuệ nhân tạo G42 (trụ sở tại Abu Dhabi) tại Kenya đang rơi vào trạng thái đình trệ. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ việc chính phủ quốc gia châu Phi này không thể đáp ứng được yêu cầu về thanh toán công suất điện đảm bảo hàng năm của gã khổng lồ công nghệ Mỹ.
Bài toán năng lượng vượt quá sức chịu đựng của một quốc gia
Sự bế tắc của dự án đã được chính Tổng thống Kenya, ông William Ruto, chia sẻ tại một sự kiện cấp quốc gia gần đây ở thủ đô Nairobi. Theo đó, ông đã miêu tả quy mô tiêu thụ điện của trung tâm dữ liệu này bằng một hình ảnh khắc nghiệt: Kenya sẽ phải "tắt điện một nửa đất nước" mới có thể duy trì hoạt động cho cơ sở này.
Đây không phải là một lời nói quá. Dự án khổng lồ này được công bố vào tháng 5 năm 2024 trong khuôn khổ chuyến thăm Washington của Tổng thống Ruto, với mục tiêu xây dựng một trung tâm dữ liệu chạy bằng năng lượng địa nhiệt tại khu vực Olkaria, thung lũng Rift. Cơ sở này do G42 dẫn dắt thi công, vận hành hệ thống Microsoft Azure nhằm thiết lập một khu vực điện toán đám mây mới cho Đông Phi. Giai đoạn một dự kiến tiêu thụ 100 megawatt (MW) và đi vào hoạt động ngay trong năm nay, với tầm nhìn dài hạn là mở rộng công suất lên tới 1 gigawatt (GW).
Theo dữ liệu từ KenGen, đơn vị sản xuất điện thuộc sở hữu nhà nước của Kenya, tổng công suất lắp đặt điện của toàn quốc gia này chỉ dao động ở mức 3.000 đến 3.200 MW, và nhu cầu cao điểm từng lập kỷ lục vào tháng 1 là 2.444 MW. Do đó, nếu hoàn thiện quy mô 1 GW, riêng trung tâm dữ liệu này sẽ "ngốn" khoảng một phần ba tổng công suất của cả nước. Thậm chí, chỉ tính riêng 100 MW của giai đoạn đầu cũng đã chiếm một tỷ trọng đáng kể trong sản lượng của khu phức hợp địa nhiệt Olkaria (hiện đang sản xuất khoảng 950 MW cho tất cả các nhà máy).
Ông John Tanui, Thư ký chính tại Bộ Thông tin Kenya, cho biết dự án vẫn chưa bị hủy bỏ và các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn. Ông nhấn mạnh rằng quy mô trung tâm dữ liệu mà Microsoft muốn triển khai vẫn cần "cấu trúc lại". Song song đó, một dự án quy mô nhỏ hơn (60 MW) hợp tác với nhà phát triển nội địa EcoCloud cũng đang được thảo luận.
Khuôn viên của Microsoft tại Kenya được kỳ vọng là cơ sở đầu tiên mà hãng và G42 cùng nhau xây dựng sau thương vụ Microsoft rót 1,5 tỷ USD vào G42 hồi năm 2024. Động thái này diễn ra ngay sau khi G42 đồng ý thoái vốn khỏi các lợi ích tại Trung Quốc và gỡ bỏ thiết bị Huawei khỏi hệ thống dưới áp lực từ Washington. Chủ tịch Microsoft Brad Smith đã gia nhập hội đồng quản trị G42 và từng ca ngợi dự án tại Kenya là "bước tiến lớn nhất" trong lịch sử công nghệ số của quốc gia này.
Tuy nhiên, trong khi dự án tỷ đô của Mỹ đang chững lại, Huawei lại tiếp tục củng cố sự hiện diện tại Kenya. Chỉ vừa mới đây, gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc đã bắt tay với Safaricom, nhà mạng lớn nhất Kenya, ra mắt dịch vụ băng thông rộng cáp quang mới. Bối cảnh này diễn ra khi toàn bộ lục địa châu Phi hiện chỉ chiếm khoảng 1% tổng công suất trung tâm dữ liệu toàn cầu.
Sự cố tại Kenya không phải là một câu chuyện cá biệt mà là minh chứng rõ nét cho cơn khát năng lượng tột độ của cuộc đua AI. Tính riêng trong năm 2026, Microsoft dự kiến chi tới 190 tỷ USD cho chi phí đầu tư tài sản (capex) và cứ mỗi ba tháng, hãng lại bổ sung thêm 1 gigawatt công suất trung tâm dữ liệu trên phạm vi toàn cầu.
Tuy nhiên, giới hạn về nguồn điện đang trở thành "nút thắt cổ chai" mang tính phổ quát. Ngay tại nước Mỹ, gần một nửa số dự án xây dựng trung tâm dữ liệu được lên kế hoạch trong năm nay cũng đã phải chịu cảnh trì hoãn hoặc hủy bỏ hoàn toàn do sự thiếu hụt trầm trọng của cơ sở hạ tầng điện lưới.
Tuấn Nguyễn
