Trên nền tảng mạng xã hội cá nhân, tỷ phú Elon Musk mới đây đã châm ngòi cho một cuộc tranh luận nảy lửa khi đưa ra dự báo đầy táo bạo: trí tuệ nhân tạo có triển vọng vượt qua năng lực của con người vào cuối năm 2027 trong mọi tác vụ kỹ thuật số không đòi hỏi việc "định hình nguyên tử".
Thuật ngữ "không định hình nguyên tử" mà ông nhấn mạnh thực chất dùng để chỉ toàn bộ các hoạt động diễn ra hoàn toàn bên trong không gian máy tính, tiêu biểu như viết mã lập trình, xử lý dữ liệu, soạn thảo văn bản, nghiên cứu chuyên sâu, thiết kế thuật toán cho đến việc rà soát lỗ hổng phần mềm.
Trong những địa hạt này, máy móc được nhận định sẽ làm việc nhanh hơn, chuẩn xác hơn và bền bỉ hơn con người rất nhiều, trong khi các công việc chân tay như bốc vác đồ vật, vặn đinh ốc hay lắp ráp cơ khí tạm thời vẫn nằm ngoài tầm với của các cỗ máy.
Nền tảng của bước nhảy vọt này bắt nguồn sâu xa từ học sâu - động cơ cốt lõi của trí tuệ nhân tạo tạo sinh ngày nay, với dấu mốc mang tính bước ngoặt là kiến trúc Transformer do Google giới thiệu từ năm 2017. Nhờ cơ chế tự chú ý, hệ thống có thể liên kết ngữ cảnh chặt chẽ để thấu hiểu dữ liệu tương tự như cách tư duy của con người.
Không dừng lại ở đó, công nghệ hiện đại đang bước sang trang mới với khả năng đa phương thức và các tác tử thông minh.
Nếu như đa phương thức giúp máy móc xử lý cùng lúc cả câu chữ, âm thanh, hình ảnh lẫn video, thì các tác tử thông minh lại biến hệ thống từ một công cụ hỏi đáp thụ động thành những trợ lý thực thụ, biết tự mình chia nhỏ công việc, lựa chọn công cụ thích hợp để xử lý các nhiệm vụ thực tế đầy phức tạp.
Năng lực kỹ thuật số vượt trội mà Elon Musk đề cập thực chất phản ánh giai đoạn sơ khởi của bước chuyển mình từ trí tuệ nhân tạo tổng quát sang siêu trí tuệ nhân tạo.
Trí tuệ nhân tạo tổng quát có thể học hỏi và suy luận linh hoạt trong các công việc nhận thức như một người bình thường, trong khi siêu trí tuệ nhân tạo lại sở hữu sức mạnh vượt xa từng cá nhân lẫn toàn bộ cộng đồng nhân loại cộng lại.
Vị tỷ phú này từng dự báo rằng chỉ một hệ thống trí tuệ nhân tạo đơn lẻ cũng có thể thông minh hơn bất kỳ ai vào cuối năm 2026 hoặc chậm nhất là năm 2027, trước khi tiến tới cột mốc năm 2030 nơi trí tuệ tổng hợp của máy móc hoàn toàn lấn át toàn thể nhân loại.
Khi kịch bản ấy trở thành hiện thực, lực lượng lao động tri thức chắc chắn sẽ là những người đầu tiên nếm trải sóng gió.
Lập trình, phân tích dữ liệu, viết lách, tra cứu pháp luật, tổng hợp tài liệu khoa học hay tư vấn khách hàng và xây dựng mô hình tài chính đều sẽ bị máy móc thực hiện với hiệu suất áp đảo nhưng chi phí lại rẻ hơn đáng kể. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể tinh gọn bộ máy, sử dụng ít nhân lực hơn mà vẫn giải quyết khối lượng dự án khổng lồ.
Làn sóng cắt giảm nhân sự hàng loạt tại các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ thời gian qua chính là những tín hiệu ban đầu cho thấy xu hướng này đang dần hiện hữu.
Tuy nhiên, liệu con người có thực sự rơi vào cảnh thất nghiệp trên diện rộng hay không? Nhìn lại những cuộc cách mạng công nghệ trong lịch sử, từ động cơ hơi nước, điện lực cho tới sự ra đời của máy tính và internet, xã hội loài người từng nhiều lần bị tái cấu trúc sâu sắc.
Bước nhảy vọt về năng suất từ trí tuệ nhân tạo hoàn toàn có thể mang đến động lực thúc đẩy xã hội phát triển mạnh mẽ hơn, thay vì chỉ dừng lại ở kịch bản con người bị gạt ra ngoài lề.
Về mặt kinh tế, Elon Musk đưa ra một viễn cảnh vô cùng xán lạn khi cho rằng trí tuệ nhân tạo có thể giúp quy mô nền kinh tế toàn cầu mở rộng thêm từ hai mươi đến ba mươi phần trăm. Một khi công nghệ này được tích hợp vào robot hình người, sự khan hiếm về sức lao động sẽ biến mất, mở ra một xã hội dồi dào về của cải vật chất vượt ngoài mọi sức tưởng tượng.
Dẫu vậy, con đường đó buộc phải vượt qua những rào cản hạ tầng khổng lồ, bao gồm nguồn cung cấp điện năng, quy trình chế tạo vi mạch và tiến độ xây dựng các trung tâm dữ liệu. Elon Musk đã lên tiếng cảnh báo rằng tốc độ tăng trưởng của vi mạch trí tuệ nhân tạo đang bỏ xa khả năng mở rộng lưới điện tại nhiều khu vực, dẫn tới nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng vào khoảng năm 2027.
Chưa kể, việc tạo ra bước đột phá phần cứng cho trí thông minh hiện thân còn cam go hơn nhiều so với việc chỉ đơn thuần gia tăng sức mạnh tính toán.
Mối đe dọa thực tế nhất lại nằm ở những rủi ro đi kèm với tốc độ phát triển chóng mặt này. Một khi ưu thế vượt bậc trong không gian số bị kẻ xấu thao túng, hệ thống phòng thủ an ninh mạng sẽ phải chịu áp lực ngàn cân khi trí tuệ nhân tạo có thể tự động dò tìm và tấn công vào các lỗ hổng của cơ sở hạ tầng trọng yếu cùng dữ liệu riêng tư.
Bên cạnh đó, bài toán canh chỉnh giá trị của trí tuệ nhân tạo cũng là một thách thức sống còn: làm thế nào để các mục tiêu và hành vi của cỗ máy luôn song hành cùng lợi ích tối cao của con người, tránh những hành vi khó lường và phản nghịch.
Dù luôn cảnh báo về các mối nguy mang tính hủy diệt, Elon Musk vẫn tin tưởng rằng một tương lai phồn vinh chung vẫn có khả năng thành hiện thực cao hơn, với điều kiện tiên quyết là công tác đảm bảo an toàn phải luôn được đặt lên hàng đầu và đồng hành trong từng bước tiến của công nghệ.
Đức Khương
