Theo số liệu FPT trích dẫn từ Gartner và McKinsey tại GStar Summit 2026, 87% giám đốc điều hành xác định AI là chiến lược ưu tiên hàng đầu. Nhưng khi xét thực tế triển khai trên nhiều ngành từ giáo dục, y tế đến sản xuất, chỉ 12% doanh nghiệp đưa AI vào vận hành thực tế. Khảo sát riêng của PwC với 4.454 CEO tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới 2026 cũng ghi nhận 55% lãnh đạo chưa thấy bất kỳ lợi ích nào sau khi đầu tư vào AI.
Khoảng cách đó là bối cảnh trực tiếp để FPT đưa ra CASAN - khung năng lực AI-Native 5 cấp độ do tập đoàn này phát triển, ra mắt tại GStar Summit 2026 ở TP. HCM ngày 29/5. Đây là sự kiện do New Turing Institute (NTI) và Pacific Gateway Partners đồng tổ chức, quy tụ hơn 1.000 người tham dự và khoảng 20 diễn giả từ Google DeepMind, Carnegie Mellon, Qualcomm cùng nhiều tổ chức quốc tế khác.
5 cấp độ và câu hỏi "công ty đang ở đâu"
CASAN là tên viết tắt của 5 cấp độ trưởng thành AI theo trình tự từ thấp đến cao. Cấp 1 - Curious: tổ chức bắt đầu tìm hiểu AI, ứng dụng rời rạc ở cấp cá nhân, chưa có hệ thống. Cấp 2 - Augmented: AI hỗ trợ từng nhân viên tăng năng suất cá nhân, nhưng chưa kết nối thành quy trình chung. Cấp 3 - Standard: AI tích hợp vào quy trình vận hành, dữ liệu và hệ thống được chuẩn hóa trên toàn tổ chức. Cấp 4 - Automatic: nhân viên ảo vận hành tự động, con người chuyển sang vai trò giám sát và xử lý ngoại lệ. Cấp 5 - Native: AI là năng lực lõi của tổ chức, không còn là công cụ bổ trợ.
Giám đốc Chuyển đổi AI Tập đoàn FPT Nguyễn Xuân Phong cho biết CASAN được thiết kế để giúp tổ chức trả lời bốn câu hỏi cụ thể: công ty đang ở cấp nào, cần làm gì để lên cấp tiếp theo, cần dịch vụ và nền tảng nhân lực nào để đáp ứng tiêu chuẩn từng cấp, và AI sẽ tạo ra giá trị như thế nào.
Theo Nguyễn Xuân Phong, nếu như giai đoạn 2022-2025 thị trường tập trung chủ yếu vào việc chọn mô hình AI nào, thì bài toán hiện nay đã chuyển sang câu hỏi khác: đưa AI vào quy trình vận hành thực tế, tạo giá trị đo được và mở rộng an toàn trong tổ chức. Đây cũng là lý do CASAN không dừng ở việc đánh giá công nghệ mà tập trung nhiều vào yếu tố con người và quản trị.
Rào cản không nằm ở công nghệ
Nguyễn Xuân Phong nhận định thách thức lớn nhất với doanh nghiệp hiện nay không phải là tiếp cận công nghệ mà là chuyển đổi con người - từ tư duy cho đến cách vận hành. Theo ông, đội ngũ quản lý cần thay đổi trước, sau đó mới đến bộ phận bán hàng, tư vấn, kỹ sư và lập trình viên. Doanh nghiệp cũng cần đặt AI ngang hàng với vốn và nhân lực như một nguồn lực vận hành thực sự, không phải một dự án thử nghiệm thêm vào.
Bức tranh này có điểm tương đồng với dữ liệu riêng từ thị trường Việt Nam. Nghiên cứu của Cisco và IDC năm 2025 cho thấy chỉ 22% doanh nghiệp Việt Nam được đánh giá là sẵn sàng triển khai AI ở quy mô lớn. Tại Việt Nam, phần lớn những gì được gọi là "triển khai AI" trong giai đoạn vừa qua vẫn tập trung vào các kịch bản tương đối dễ như chatbot, OCR và eKYC - tức là đang ở cấp Curious hoặc mới chạm ngưỡng Augmented theo khung CASAN.
Từ doanh nghiệp đến hệ sinh thái
Các phiên thảo luận tại GStar Summit 2026 mở rộng bức tranh ra ngoài phạm vi từng tổ chức, đặt câu hỏi về vị trí của cả khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong cuộc đua AI toàn cầu.
Tiến sĩ Lương Minh Thắng - nhà khoa học chính tại Google DeepMind và đồng sáng lập NTI - đặt mục tiêu cụ thể: Việt Nam cần có 100.000 kỹ sư AI trình độ cao vào năm 2030. Lực lượng này, theo ông, sẽ là động lực để Việt Nam triển khai các giải pháp công nghệ mới và từng bước trở thành trung tâm deeptech trong khu vực. Bên cạnh nhân lực, ông nhấn mạnh Việt Nam cần chuẩn bị thêm hạ tầng tính toán, môi trường startup và sự tham gia mạnh mẽ hơn từ cộng đồng doanh nghiệp.
Tiến sĩ Ed H. Chi - Phó Chủ tịch Nghiên cứu tại Google DeepMind - cho rằng AI đang chuyển dịch từ chatbot phản hồi thụ động sang các hệ thống có khả năng chủ động lập kế hoạch và thực thi nhiệm vụ thay người dùng. Theo ông, các mô hình đa phương thức đang đưa AI từ công cụ chuyên biệt trở thành trợ lý có khả năng hiểu ngữ cảnh và hỗ trợ trên nhiều dạng dữ liệu khác nhau.
Giải thưởng AI Âu Lạc đang mở nhận hồ sơ
Bên lề hội nghị, FPT giới thiệu Giải thưởng AI Âu Lạc trị giá 1 triệu USD do Liên minh AI Âu Lạc khởi xướng. Giải tìm kiếm và tôn vinh các sản phẩm, giải pháp AI do người Việt phát triển có tác động bền vững đến kinh tế và xã hội. Hội đồng chung khảo gồm Chủ tịch FPT Trương Gia Bình, Tổng Giám đốc VinaCapital Don Lam và Tiến sĩ Lương Minh Thắng. Ban tổ chức đang nhận hồ sơ đến ngày 31/7/2026, lễ trao giải dự kiến tháng 11/2026.
Nguyễn Xuân Phong kêu gọi: "Mọi quốc gia dẫn đầu về AI đều bắt đầu từ tài năng con người. FPT với Giải thưởng AI Âu Lạc là nơi để thế hệ tiếp theo vươn mình ra toàn cầu".
Thế Duyệt
