Tại World Cup 2026, bên cạnh trọng tài, VAR tiếp tục đóng vai trò then chốt trong việc điều hành các trận đấu. Để giúp người hâm mộ có cái nhìn toàn diện và chính xác, cựu trọng tài chuyên nghiệp Andy Davies đã có những phân tích chi tiết về quy trình vận hành, các tiêu chuẩn kiểm tra cũng như những cải tiến công nghệ mới nhất tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh này.
Mục tiêu của VAR tại các giải đấu do FIFA tổ chức vẫn nhất quán theo nguyên tắc: "Lợi ích tối đa, can thiệp tối thiểu". Hệ thống này không ra đời để thay thế trọng tài chính hay tái điều hành toàn bộ trận đấu. Thay vào đó, VAR đóng vai trò như một "tấm lưới an toàn" nhằm sửa chữa những sai sót hoặc các tình huống nghiêm trọng bị bỏ lỡ.
Theo quy định, VAR chỉ được phép can thiệp vào 4 kịch bản có thể làm thay đổi cục diện trận đấu, bao gồm: bàn thắng hoặc không bàn thắng, phạt đền hoặc không phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp (không áp dụng cho thẻ vàng thứ hai) và nhầm lẫn cầu thủ trên sân.
Quy trình kiểm tra diễn ra ra sao?
Trong suốt trận đấu, mọi tình huống liên quan đến 4 hạng mục trên đều được đội ngũ VAR âm thầm kiểm tra tự động. Nếu phát hiện sai sót rõ ràng từ trọng tài chính, phòng VAR sẽ phát tín hiệu qua bộ đàm yêu cầu tạm dừng trận đấu.
Lúc này, quy trình xem lại trên sân sẽ được kích hoạt. Trọng tài chính sẽ di chuyển ra khu vực màn hình đặt sát đường biên để trực tiếp đánh giá lại tình huống. Đối với các pha bóng mang tính chất khách quan như vị trí phạm lỗi trong hay ngoài vòng cấm, bóng đã lăn qua vạch vôi hay chưa, trọng tài có thể thay đổi quyết định ngay dựa trên thông tin từ phòng VAR mà không cần xem lại màn hình. Ngược lại, với các tình huống mang tính chủ quan như mức độ bạo lực hay hành vi cố ý, trọng tài bắt buộc phải tự mình xem lại băng hình. Trong mọi trường hợp, trọng tài chính luôn là người đưa ra phán quyết cuối cùng.
Nâng cấp công nghệ việt vị bán tự động (SAOT)
Nhằm đẩy nhanh tốc độ trận đấu và giảm thiểu tranh cãi, FIFA tiếp tục áp dụng phiên bản nâng cấp của công nghệ việt vị bán tự động. Hệ thống này vận hành dựa trên 12 camera chuyên dụng lắp đặt dưới mái vận động viên để theo dõi quả bóng và 29 điểm dữ liệu trên cơ thể mỗi cầu thủ với tần suất 50 lần/giây.
Đặc biệt, trái bóng thi đấu chính thức được tích hợp một cảm biến đo lường quán tính (IMU) ở trung tâm, liên tục gửi dữ liệu về phòng video với tốc độ 500 lần/giây. Sự kết hợp này giúp xác định chính xác tuyệt đối thời điểm bóng rời chân người chuyền. Khi có lỗi việt vị, hệ thống sẽ tự động dựng lại một hình ảnh hoạt ảnh 3D mô phỏng vị trí của các cầu thủ để phát trên màn hình lớn tại sân vận động và sóng truyền hình, giúp khán giả dễ dàng quan sát.
Một cải tiến mang tính đột phá nhằm hướng tới người hâm mộ tại World Cup năm nay là quy trình trọng tài giải thích trực tiếp. Sau khi hoàn thành việc xem lại màn hình VAR và quyết định thay đổi phán quyết ban đầu, trọng tài chính sẽ bật micro kết nối trực tiếp với hệ thống loa công cộng của sân vận động. Trọng tài sẽ thông báo ngắn gọn bằng lời nói về lý do đưa ra quyết định mới cho cả khán giả tại sân lẫn người xem truyền hình. Bước tiến này giúp giải quyết triệt để sự ức chế và những hoài nghi từ phía người hâm mộ do thiếu thông tin trước đây.
Góc nhìn từ các "vua áo đen"
Dưới góc độ chuyên môn, tiêu chuẩn "rõ ràng và hiển nhiên" luôn là ranh giới nghiêm ngặt của VAR. Nếu một tình huống quay chậm cho thấy có va chạm nhưng không đủ tác động, VAR sẽ tôn trọng và giữ nguyên quyết định của trọng tài trên sân. Hệ thống này không tìm kiếm bằng chứng để thổi phạt, mà chỉ tìm kiếm bằng chứng chứng minh trọng tài chính đã sai.
Bên cạnh đó, dù quy trình kiểm tra của VAR đôi khi làm gián đoạn trận đấu, FIFA đã chỉ đạo nghiêm ngặt rằng toàn bộ thời gian chết này phải được bù lại một cách chính xác vào cuối mỗi hiệp. Áp lực dành cho các trọng tài tại một kỳ World Cup là cực kỳ khủng khiếp, song sự phối hợp chặt chẽ và thấu hiểu giữa đội ngũ trên sân và phòng VAR chính là chìa khóa bảo vàng để đảm bảo tính công bằng cao nhất cho ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.
Tiên Tiên (Theo ESPN)
