Đó chính là GS.TS.BS Trần Đông A.
GS Trần Đông A sinh năm 1941, từng là bác sĩ quân y. Ông dành phần lớn sự nghiệp cho y khoa, đặc biệt là lĩnh vực ngoại nhi.
Một trong những điều thường được nhắc đến khi nói về ông là lựa chọn tiếp tục làm việc tại Việt Nam trong giai đoạn đất nước còn rất khó khăn.
Từ những phòng mổ thiếu thốn, ông cùng các đồng nghiệp từng bước phát triển kỹ thuật phẫu thuật nhi, đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ và tham gia thực hiện những ca bệnh phức tạp.
Cách đây 38 năm, điều kiện y tế còn nhiều thiếu thốn, một ê-kíp hơn 60 y, bác sĩ Việt Nam đã thực hiện ca phẫu thuật tách cặp song sinh dính liền Nguyễn Việt – Nguyễn Đức. Đứng ở vị trí phẫu thuật viên chính là GS.TS.BS Trần Đông A. Ca mổ kéo dài hàng chục giờ sau đó trở thành một dấu mốc đặc biệt của ngoại khoa Việt Nam, được Guinness World Records ghi nhận.
Nguyễn Việt và Nguyễn Đức là cặp song sinh dính liền đặc biệt phức tạp. Hai em có nhiều cấu trúc cơ thể liên quan với nhau, trong khi tình trạng sức khỏe của Việt rất nặng. Việc tách hai em đồng nghĩa với một cuộc phẫu thuật có nguy cơ đe dọa tính mạng cả hai.
Năm 1988, khi y học Việt Nam chưa có điều kiện kỹ thuật như hiện nay, đây được xem là một thử thách đặc biệt lớn.
GS Trần Đông A khi đó là người giữ vai trò quan trọng trong ê-kíp phẫu thuật. Hơn 60 y, bác sĩ và nhân viên y tế cùng tham gia ca mổ tại Bệnh viện Từ Dũ, TP.HCM.
Cuộc phẫu thuật kéo dài khoảng 15-17 giờ. Trong suốt thời gian ấy, các bác sĩ phải tính toán từng bước để tách hai cơ thể nhưng vẫn bảo đảm khả năng sống cho từng em sau phẫu thuật.
Đây không chỉ là một ca mổ thông thường. Với các bác sĩ, đó là bài toán ngoại khoa chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chuyên khoa và khả năng xử lý những tình huống phát sinh ngay trên bàn mổ.
Cuối cùng, cuộc phẫu thuật thành công. Hai đứa trẻ từ một cơ thể dính liền được tách thành hai cuộc đời riêng biệt.
Từ một ca mổ, tên tuổi y học Việt Nam được biết đến
Điều khiến ca Việt – Đức trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở việc hai em được tách thành công.
Ca phẫu thuật diễn ra trong bối cảnh Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn về trang thiết bị và điều kiện y tế. Thành công của ê-kíp vì thế trở thành một minh chứng cho năng lực của đội ngũ phẫu thuật Việt Nam.
Năm 1991, ca mổ tách cặp song sinh Việt – Đức được ghi nhận trong Guinness World Records.
Với GS Trần Đông A, đây cũng trở thành một trong những dấu mốc nổi bật nhất trong sự nghiệp kéo dài nhiều thập kỷ gắn với ngoại khoa nhi.
Nhưng nếu chỉ nhìn ông qua một ca mổ nổi tiếng, sẽ khó thấy hết hành trình của vị giáo sư này.
Một chi tiết đặc biệt trong câu chuyện về GS Trần Đông A là năm 2020, khi đã gần 80 tuổi, ông tiếp tục xuất hiện trong một ca phẫu thuật tách song sinh gây chú ý: Trúc Nhi – Diệu Nhi.
Lần này, ông không còn trực tiếp đứng ở vị trí phẫu thuật viên chính như năm 1988. Vai trò của ông là tham vấn chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và cùng các bác sĩ trẻ chuẩn bị cho một ca mổ phức tạp.
Nếu năm 1988, GS Trần Đông A là người trực tiếp đứng trước thử thách, thì hơn ba thập kỷ sau, ông chứng kiến một thế hệ bác sĩ khác tiếp tục thực hiện những điều mà thế hệ của ông từng đặt nền móng.
Đó có lẽ là hình ảnh đẹp nhất trong hành trình của vị giáo sư: một bác sĩ từng đứng giữa ca mổ tách song sinh làm nên lịch sử, sau hàng chục năm lại đứng bên cạnh những người kế tục mình.
Từ Việt – Đức đến Trúc Nhi – Diệu Nhi, câu chuyện không chỉ nói về sự tiến bộ của kỹ thuật phẫu thuật. Đó còn là câu chuyện về một nền y học được xây dựng qua nhiều thế hệ, trong đó có những bác sĩ đã dành cả cuộc đời để biến những ca bệnh tưởng như không thể thành cơ hội sống cho người bệnh.
Ngọc Minh
