Đó chính là bệnh NGỪNG THỞ KHI NGỦ!
Là bác sĩ tim mạch, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu (Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội)) mới đây lên tiếng chia sẻ góc nhìn của mình về tác hại nguy hiểm của căn bệnh quái ác này.
Vậy ngưng thở khi ngủ là gì?
Là một rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, trong đó nhịp thở bị gián đoạn lặp đi lặp lại, mỗi lần kéo dài trên 10 giây, do tắc nghẽn đường thở hoặc do não không gửi tín hiệu điều khiển thở.
Ngưng thở khi ngủ có 2 thể chính:
1. Ngưng thở tắc nghẽn [OSA]: Hay gặp nhất. Khi ngủ, cơ họng chùng xuống làm đường thở bị hẹp lại. Dấu hiệu gợi ý quan trọng nhất là ngáy to, không đều, có lúc như bị ngạt, hụt hơi rồi lại thở rít lên. Người bên cạnh thường sẽ dễ phát hiện vì ... không thể ngủ nổi. Sáng dậy bệnh nhân rất khô miệng, đau đầu còn ban ngày lại buồn ngủ, mệt mỏi, khó tập trung.
2. Ngưng thở trung ương [CSA]: Não tạm thời không gửi tín hiệu thở. Gặp nhiều ở người suy tim nặng. Thời đi học Y, ai qua tim mạch chắc đều đã từng chứng kiến nhịp thở Cheyne-Stokes!
Tại sao nó lại hại tim mạch?
PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu cho biết, mỗi lần ngưng thở dù chỉ 10-20 giây cũng tạo ra 4 hiệu ứng cùng lúc:
Thứ nhất, thiếu oxy ngắt quãng trong máu, tim phải đập nhanh và mạnh hơn để bù.
Thứ hai, hệ giao cảm bị kích hoạt: Adrenaline tăng vọt, làm nhịp tim và huyết áp tăng đột ngột, tim tốn nhiều công hơn.
Thứ ba, áp lực trong lồng ngực thay đổi: Khi cố hít vào mà đường thở đang tắc, áp lực trong lồng ngực trở nên âm rất mạnh. Máu dồn về tim phải nhiều hơn, trong khi tim trái lại khó nhận máu từ phổi và hậu quả tim phải bơm chống lại một áp lực lớn dẫn đến tăng áp phổi, suy tim.
Thứ tư, viêm và rối loạn nội mạc: Ngủ chập chờn, thiếu oxy kéo dài gây viêm mức độ thấp toàn thân, làm mạch máu co lại và dễ hình thành mảng xơ vữa.
Ngừng thở khi ngủ sẽ liên quan đến bệnh tim mạch nào hay gặp?
Tăng huyết áp: Đứng hàng đầu. Khoảng 50% người bị OSA có tăng huyết áp. Ngược lại, khoảng 30-40% người tăng huyết áp có OSA. Đặc biệt huyết áp thường không hạ về đêm như người bình thường.
Rối loạn nhịp tim: Rung nhĩ, nhịp chậm, ngoại tâm thu rất hay gặp.
Nhồi máu cơ tim, đột quỵ: Viêm mạn tính và tăng huyết áp làm mảng xơ vữa tiến triển nhanh hơn. Đây cũng là lý do các biến cố này hay xảy ra vào đêm hoặc sáng sớm.
Suy tim: Đây là ví dụ rõ nhất của vòng xoắn bệnh lý. Thiếu oxy khiến tim phải làm việc nhiều hơn, thúc đẩy suy tim. Ngược lại, khi tim suy, dịch ứ lại ở phổi khi nằm và trung tâm hô hấp không ổn định lại gây ngưng thở nhiều hơn.
Làm nặng thêm bệnh phổi tắc nghẹn: Ở người đã có COPD, OSA làm tình trạng thiếu oxy nặng hơn, mạch phổi co lại và tăng gánh cho tim phải.
Làm sao để biết mình có bị không?
PGS Nguyễn Lân Hiếu đưa ra mẹo nhận biết. Bạn có thể tự soi nhanh bằng vài câu hỏi: Bạn có ngáy to không? Có được người nhà quan sát thấy lúc ngưng thở, hụt hơi khi ngủ không? Sáng dậy có đau đầu, khô miệng? Ban ngày có buồn ngủ dù đã ngủ đủ? Nếu có từ 2 dấu hiệu trở lên, nên trao đổi với bác sĩ.
Ngoài các dấu hiệu trên, tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán là đo đa ký giấc ngủ tại bệnh viện. Một số trường hợp nghi ngờ cao có thể được đo gọn hơn tại nhà bằng thiết bị đeo [polysomnography]
Điều trị bệnh thế nào?
"Sau khi chẩn đoán xác định, lời khuyên đầu tiên của tôi luôn là thay đổi lối sống, bớt được cái nào tốt cái ấy", PGS Hiếu nói. Cụ thể, ông khuyên:
- Giảm cân nếu thừa cân
- Nằm nghiêng khi ngủ
- Tránh rượu và thuốc an thần trước ngủ 3-4 giờ
- Điều trị nghẹt mũi, bỏ thuốc lá
Với OSA mức độ trung bình đến nặng, sử dụng máy CPAP [máy tạo áp lực dương liên tục qua mặt nạ] khi ngủ là phương pháp hiệu quả nhất để giữ đường thở luôn mở. Nhiều nghiên cứu cho thấy CPAP giúp hạ huyết áp, giảm rối loạn nhịp và cải thiện chức năng tim khi người bệnh tuân thủ tốt.
Ngoài ra, trong một số trường hợp cụ thể, dụng cụ hàm dưới, phẫu thuật tai mũi họng cũng có thể được cân nhắc.
"Điều quan trọng nhất tôi muốn nhắn với những người bệnh của mình: hãy cho bác sĩ biết bạn có ngáy và có cơn ngưng thở khi ngủ. Vì chỉ điều trị tim mà bỏ sót OSA sẽ rất khó kiểm soát được huyết áp, nhịp tim và đặc biệt là suy tim", chuyên gia cảnh báo.
Ông cũng khuyên, nếu bạn hay người thân có các dấu hiệu trên, nhất là khi đã có bệnh tim mạch sẵn, ngoài bác sĩ tim mạch của mình, nên trao đổi thêm với bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ để cải thiện sức khoẻ.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
Tuấn Minh
