Chỉ trong chưa đầy 2 năm, một quỹ phòng hộ gần như vô danh đã trở thành hiện tượng của Phố Wall. Từ số vốn ban đầu chỉ vài trăm triệu USD, Situational Awareness được cho là đã vươn lên quy mô khoảng 20 tỷ USD, biến nhà sáng lập Leopold Aschenbrenner, cựu nhà nghiên cứu OpenAI, thành cái tên được cả giới công nghệ lẫn tài chính chú ý.
Thế nhưng cũng chính quỹ này giờ đây lại phải gấp rút huy động thêm vốn sau khi chịu thua lỗ nặng, hé lộ một góc khuất ít người biết phía sau thành tích tưởng như kỳ diệu.
Leopold Aschenbrenner vốn không phải là người xa lạ trong giới AI. Sau thời gian làm việc tại OpenAI, anh nổi lên nhờ những quan điểm táo bạo về cuộc đua trí tuệ nhân tạo và tiềm năng của ngành này.
Khi thành lập quỹ Situational Awareness vào cuối năm 2024, Aschenbrenner đặt cược gần như toàn bộ vào làn sóng AI, từ các công ty bán dẫn, hạ tầng tính toán cho đến những doanh nghiệp được kỳ vọng hưởng lợi từ sự bùng nổ của công nghệ này.
Canh bạc ban đầu mang lại kết quả ngoài sức tưởng tượng. Trong bối cảnh cổ phiếu AI liên tục lập đỉnh, quỹ ghi nhận mức sinh lời được cho là lên tới hơn 1.000% kể từ khi thành lập.
Thành tích này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới đầu tư, khiến Situational Awareness trở thành một trong những quỹ được nhắc đến nhiều nhất trên Phố Wall. Quy mô tài sản quản lý cũng tăng với tốc độ chóng mặt, từ vài trăm triệu USD lên khoảng 20 tỷ USD chỉ trong thời gian ngắn.
Nhìn bề ngoài, đây giống như một câu chuyện về thiên tài đầu tư. Một cựu nhà nghiên cứu AI rời phòng thí nghiệm, bước sang Phố Wall và tạo nên một trong những màn tăng trưởng ấn tượng nhất thị trường. Nhưng khi quỹ bắt đầu gặp khó khăn, bức tranh phía sau mới dần hiện ra.
Theo các nguồn tin khác nhau, quy mô 20 tỷ USD của Situational Awareness không chỉ đến từ việc giá trị danh mục tăng lên hay dòng tiền mới của nhà đầu tư. Quỹ còn sử dụng lượng đòn bẩy rất lớn thông qua nhiều tổ chức môi giới.
Nói cách khác, Situational Awareness đã vay thêm lượng vốn đáng kể để mở rộng quy mô các khoản đầu tư, qua đó khuếch đại cả lợi nhuận lẫn giá trị tài sản quản lý khi thị trường thuận lợi.
Đòn bẩy tài chính vốn là công cụ quen thuộc của nhiều quỹ phòng hộ. Khi giá tài sản liên tục đi lên, vốn vay giúp lợi nhuận tăng nhanh hơn nhiều so với việc chỉ sử dụng vốn tự có. Chính cơ chế này đã góp phần tạo nên tốc độ tăng trưởng khiến cả Phố Wall phải kinh ngạc. Tuy nhiên, mặt trái của nó cũng vô cùng khắc nghiệt. Chỉ cần thị trường đảo chiều, khoản lỗ sẽ bị khuếch đại theo đúng cách mà lợi nhuận từng được khuếch đại trước đó.
Điều đó đã xảy ra khi nhóm cổ phiếu AI bước vào giai đoạn điều chỉnh mạnh. Giá trị danh mục suy giảm nhanh khiến Situational Awareness phải đối mặt với các yêu cầu bổ sung tài sản đảm bảo từ bên cho vay. Áp lực thanh khoản ngày càng lớn buộc quỹ phải tìm kiếm nguồn vốn mới để duy trì hoạt động và tránh nguy cơ bị bán giải chấp thêm.
Không dừng lại ở đó, quỹ còn phải bán phần lớn danh mục cổ phiếu niêm yết cho Citadel nhằm giảm áp lực tài chính, trong khi vẫn giữ lại một số khoản đầu tư tư nhân như Anthropic. Động thái này được xem là nỗ lực tái cơ cấu nhằm ổn định tình hình sau cú lao dốc của thị trường AI.
Diễn biến của Situational Awareness cho thấy một thực tế thường bị che khuất sau những câu chuyện tăng trưởng ngoạn mục. Khi thị trường đi lên, rất khó để phân biệt đâu là thành quả đến từ khả năng đầu tư và đâu là kết quả của việc sử dụng đòn bẩy tài chính. Quy mô tài sản có thể tăng với tốc độ phi thường, nhưng phần tăng thêm đó không hoàn toàn phản ánh lượng vốn thực mà quỹ sở hữu.
Điều này cũng không đồng nghĩa rằng chiến lược đầu tư vào AI của Aschenbrenner hoàn toàn sai lầm. Phần lớn các báo cáo đều cho thấy quỹ vẫn đặt cược vào những doanh nghiệp được đánh giá là có vị thế quan trọng trong làn sóng AI.
Vấn đề nằm ở chỗ mức độ sử dụng vốn vay quá lớn khiến quỹ trở nên đặc biệt mong manh trước các biến động ngắn hạn của thị trường. Khi chu kỳ tăng kết thúc, chính công cụ từng tạo nên kỳ tích lại trở thành nguyên nhân đẩy quỹ vào cuộc khủng hoảng thanh khoản.
Từ một câu chuyện truyền cảm hứng về "thiên tài đầu tư AI", Situational Awareness giờ đây trở thành lời nhắc nhở rằng trên Phố Wall, những con số tăng trưởng ngoạn mục đôi khi không kể hết toàn bộ câu chuyện. Đằng sau kỳ tích biến vài trăm triệu USD thành 20 tỷ USD là sức mạnh của đòn bẩy tài chính, và cũng chính sức mạnh ấy đã khiến cú ngã trở nên nhanh và đau đớn hơn rất nhiều.
Nguyễn Hải
