Có lẽ ai trong chúng ta cũng từng mở Google Maps để tìm xem quanh mình có quán nào ăn ngon. Danh sách quen thuộc hiện ra và bỗng nhiên giữa những cái tên quán xá sầm uất ấy lại lọt thỏm một cái tên vô cùng lạ lẫm là Gánh Mưu Sinh. Bấm vào thì không có biển hiệu cũng chẳng có thực đơn sang trọng. Chỉ có vài tấm ảnh chụp dáng một cụ ông đang lầm lũi bước trên vỉa hè cùng những túi me xếp vội trên tấm bạt và dòng phân loại mộc mạc là hàng rong.
Đó tuyệt nhiên không phải là một điểm lẻ tẻ. Gõ thêm vài chữ vào ô tìm kiếm thì hàng loạt gánh hàng cùng tên hiện ra khắp thành phố như bột chiên cụ Chiếu hay chè bà Mai ở Xuân Hòa và bánh đậu xanh dì Hai ở Bàn Cờ lẫn sạp trái cây của cụ bà 95 tuổi ở Phú Lâm cùng hot dog chú Thông ở Hạnh Thông hay bún xào chay của ba anh em ở Bình Lợi Trung. Đằng sau mỗi cái tên được cắm trên bản đồ là một người bán hàng rong vốn ít khi xuất hiện trên những danh sách địa điểm quen thuộc của thành phố.
Những điểm ghim này đang thầm lặng kể về người bán bằng những chi tiết rất nhỏ nhưng đủ sức khiến người ta cay khóe mắt. Đó có thể là cụ bà bán nước sâm đứng lặng lẽ bên thành cầu để xếp chai ngay ngắn trong thùng xốp với tấm bảng viết tay ghi giá chanh dây cùng sâm lạnh hay nha đam chỉ bảy đến tám nghìn đồng một chai. Là cụ ông 76 tuổi tự trèo hái me rồi gói cẩn thận từng túi và trong ảnh có dòng chữ nói rằng ngày nào cũng leo nên rồi leo được. Là cụ ông mặc pijama bán mít sấy cùng hạt điều vì ban ngày đi làm thuê và tối mới đẩy xe ra phố. Chú Long An bán bánh ú hay cụ Thới bán me đều được năm sao tuyệt đối từ hàng chục lượt đánh giá yêu thương.
Khi tình người biến gánh hàng rong thành một địa điểm trên bản đồ số
Phần còn lại của thông tin chính là thứ giúp người ta thật sự tìm đến được. Với một cửa hàng có địa chỉ cố định thì việc tìm trên bản đồ khá dễ dàng. Nhưng người bán hàng rong thì khác vì họ có thể đổi chỗ hoặc chỉ bán vào vài khung giờ nhất định hay thậm chí là nghỉ theo mùa. Nên việc tìm đúng người và đúng chỗ không hề đơn giản. Ở đây mỗi điểm ghim đều ghi rõ giờ bán như sắp mở cửa lúc 16 giờ hay đóng cửa lúc 23 giờ. Có gánh chỉ mở từ bảy giờ sáng thứ Năm như bánh thửn của cụ Quang.
Điểm nào cũng có nút đường đi cùng chia sẻ và lưu địa điểm. Trên bản đồ thì một gánh me hay xe mít sấy giờ đây đã có thể được tìm kiếm và lưu lại cũng như chỉ đường đến y như một nhà hàng có địa chỉ cố định.
Vậy muốn tự tìm để đi ủng hộ thì gõ thế nào?
Cách đơn giản nhất là mở ứng dụng rồi gõ đúng ba chữ Gánh Mưu Sinh vào ô tìm kiếm. Các điểm ghim sẽ hiện ra theo khu vực quanh vị trí của bạn nên nếu muốn xem gánh ở quận khác thì bạn chỉ việc kéo bản đồ sang khu đó rồi tìm lại.
Bấm vào từng điểm sẽ thấy ảnh cùng giờ bán và phần đánh giá. Nút lưu giúp cất địa điểm vào danh sách riêng để lần sau mở ra là có ngay còn nút chia sẻ thì gửi được cho người khác qua tin nhắn. Vì người bán hàng rong hay đổi chỗ và nghỉ thất thường nên trước khi đi mọi người vẫn nên xem lại giờ bán ghi trên điểm ghim và tính trước khả năng hôm đó cụ không ra bán.
Nhiều tấm ảnh trên các điểm ghim mang dấu của Chuyện Mưu Sinh vốn là một trang có tên gần như trùng với những gánh hàng trên bản đồ và cùng chung mục đích nhân văn. Tự giới thiệu là trang chia sẻ những câu chuyện mưu sinh thì trang này có khoảng 296 nghìn người theo dõi. Mỗi bài đăng đều kể về một con người cụ thể cùng nơi họ bán hàng và hoàn cảnh của họ rồi gửi lời nhắn đơn giản là ai có dịp đi ngang thì ghé mua giúp.
Chính vì giống nhau về tên và hình ảnh nên nhiều người từng nghĩ hai bên là một. Chuyện Mưu Sinh sau đó đã đính chính rằng trang bản đồ không do họ thực hiện và họ chỉ hoạt động trên ba nền tảng mạng xã hội quen thuộc. Họ vẫn không quên gửi lời cảm ơn đến người đã âm thầm tạo ra các điểm ghim này.
Ai đứng sau những điểm ghim ấm áp này vẫn là một ẩn số
Như vậy có hai nỗ lực song song cùng hướng về một việc tử tế là một bên kể chuyện còn một bên ghim địa điểm lên bản đồ. Còn người thực sự cắm các điểm ghim là ai hay một người hay một nhóm và bắt đầu từ bao giờ và vì sao chọn bản đồ thì đến giờ vẫn chưa có ai biết.
Đây cũng là chỗ nên nói thẳng rằng bất kỳ ai cũng có thể thêm một địa điểm mới trên ứng dụng bản đồ và thông tin ấy hoàn toàn không qua khâu kiểm chứng nào trước khi hiển thị. Điều đó tuy giúp những gánh hàng vốn vô hình được lên bản đồ chỉ sau vài thao tác nhưng đồng thời cũng để ngỏ nhiều câu hỏi.
Giờ bán ghi trên mỗi điểm được cập nhật vào lúc nào và bởi ai. Những người bán có biết hình ảnh cùng chỗ ngồi của mình đang nằm trên bản đồ hay không và họ có đồng ý hay không. Nếu một cụ chuyển chỗ hoặc nghỉ bán thì ai sẽ là người sửa lại thông tin. Tuy nhiên, trường hợp có người lợi dụng chính cách làm này để cắm những điểm không có thật nhằm trục lợi lòng tốt thì người đi ủng hộ gần như không có cách nào kiểm tra được. Dẫu vậy thì những câu hỏi đó cũng không làm giảm đi ý nghĩa của việc tử tế đang diễn ra nhưng là thứ chúng ta nên biết trước khi lưu một địa điểm rồi tìm đến. Và thực tế là những điểm ghim đã bắt đầu có người tìm đến. Người phát hiện đầu tiên kể mình vô tình thấy chúng khi tra quán ăn gần chỗ làm và tỏ ra vô cùng tiếc nuối vì một việc ý nghĩa như vậy mà giờ mới hay biết. Một người dùng khác đã chụp lại gánh ly trái cây xếp ngay ngắn bên vỉa hè và kể rằng nhờ bản đồ mà biết đường đến ủng hộ các cụ.
Hiện tại các điểm ghim mới chỉ xuất hiện ở Thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng từ nay một gánh me hay một thùng nước sâm giờ đã có tên cùng có giờ bán và có lối đi dẫn tới đúng như cách người ta vẫn tìm một quán ăn sang trọng.
NGỌC ÁNH
