Trong hành trình nuôi dạy con, không ít cha mẹ tin rằng phải nghiêm khắc, thậm chí để con trải qua thiếu thốn mới giúp trẻ biết trân trọng những gì mình có. Nhưng nếu áp dụng cách giáo dục ấy mà không hiểu tình trạng tâm lý của con, sự kỳ vọng của cha mẹ có thể vô tình trở thành áp lực. Câu chuyện của một người mẹ Trung Quốc có con gái 16 tuổi mắc trầm cảm là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc lắng nghe và thấu hiểu trẻ.
Người mẹ kể rằng con gái đang học lớp 10, có thành tích học tập thuộc nhóm khá giỏi. Bà không kỳ vọng con phải trở thành học sinh xuất sắc nhất, nhưng luôn yêu cầu em có thái độ nghiêm túc, chăm chỉ và tự giác. Bản thân bà là người mạnh mẽ, quyết đoán, đã đạt được những thành tựu nhất định trong công việc nên tin rằng sự kiên trì và kỷ luật là chìa khóa để thành công.
Thế nhưng, một thời gian sau, bà nhận thấy con gái ngày càng buồn bã, ít nói, kết quả học tập sa sút. Từ vị trí học sinh có thành tích khá, em tụt xuống gần cuối lớp trong kỳ thi cuối kỳ.
Con vốn sống nội tâm, ít chia sẻ. Khi mẹ hỏi chuyện, em kể rằng người bạn thân nhất đã chuyển trường, khiến em cảm thấy cô đơn. Em cũng từng bị giáo viên hiểu nhầm là nói chuyện trong lớp và trách phạt. Với người mẹ, những chuyện ấy không đáng kể đến mức ảnh hưởng việc học. Bà cho rằng con đang yếu đuối, lấy chuyện nhỏ làm lý do để biện minh cho sự sa sút.
Không chỉ vậy, con gái còn gặp khó khăn khi sống trong ký túc xá và nhiều lần xin mẹ cho chuyển sang hình thức đi học từ nhà. Vì bận rộn công việc, người mẹ mất kiên nhẫn, mắng con rằng những học sinh khác đều thích nghi được, tại sao em lại không làm được. Bà còn nghi ngờ con chỉ muốn về nhà để được sử dụng điện thoại.
Sau những lần bị trách mắng, cô bé dần ít gọi điện cho mẹ. Người mẹ tưởng rằng con đã hiểu chuyện, biết tập trung học tập hơn, cho đến khi nhận được cuộc gọi từ giáo viên chủ nhiệm.
Giáo viên cho biết các bạn cùng phòng nhận thấy em thường khóc vào ban đêm và nhiều lần bộc lộ suy nghĩ bi quan về cuộc sống. Lo lắng cho sự an toàn của học sinh, giáo viên đề nghị gia đình đưa em đi kiểm tra. Kết quả khiến người mẹ bàng hoàng: con gái được chẩn đoán mắc trầm cảm.
Tin vào “hiệu ứng chuột đói”, người mẹ càng siết chặt con
Ban đầu, người mẹ vẫn cho rằng con được nuông chiều quá mức nên không biết trân trọng cuộc sống đủ đầy. Bà nhớ đến một video về “hiệu ứng chuột đói” mà mình từng xem.
Theo cách giải thích trong video, những con chuột được cung cấp lượng thức ăn hạn chế lại có sức khỏe và tuổi thọ tốt hơn nhóm được ăn uống đầy đủ. Từ đó, nội dung video liên hệ với việc nuôi dạy trẻ, cho rằng những đứa trẻ được đáp ứng mọi nhu cầu có thể thiếu khả năng chịu đựng khó khăn, trong khi một mức độ thiếu thốn nhất định sẽ giúp trẻ rèn luyện ý chí.
Tin rằng mình đã quá chiều con, người mẹ quyết định áp dụng cách giáo dục này. Bà thu chiếc điện thoại đắt tiền của con, thay bằng một chiếc điện thoại bình dân với lý do chỉ cần nghe gọi là đủ. Tiền tiêu vặt bị cắt giảm, những món đồ sưu tầm và sách tranh mà con yêu thích cũng bị cất đi. Bà nói rằng số tiền dành cho những món đồ ấy quá lớn, trong khi chúng không liên quan đến việc học.
Cô bé không phản ứng nhiều, chỉ im lặng trước những thay đổi của mẹ. Dù đôi lúc cảm thấy do dự, người mẹ vẫn quyết tâm giữ thái độ cứng rắn, tin rằng con cần được rèn luyện để hiểu giá trị của những gì mình đang có.
Hơn một tháng sau, một sự việc khiến bà không thể tiếp tục tin vào cách làm của mình. Hàng xóm phát hiện cô bé ở vị trí nguy hiểm bên cửa sổ và lập tức báo lực lượng chức năng đến hỗ trợ. Người mẹ kể rằng khi chứng kiến cảnh tượng ấy, bà vô cùng hoảng sợ, không còn biết phải nói gì với con.
Bà bắt đầu tự hỏi liệu mình đã sai ở đâu. Mục đích ban đầu là giúp con trưởng thành hơn, nhưng những biện pháp được áp dụng lại không giúp tình trạng của em cải thiện.
“Hiệu ứng chuột đói” khiến cả gia đình tôi khốn đốn
Sau sự việc, người mẹ tìm đến một chuyên gia tâm lý và kể lại toàn bộ quá trình, bao gồm cả việc áp dụng “hiệu ứng chuột đói”. Qua cuộc trao đổi, bà bắt đầu nhìn nhận rằng mình đã không phân biệt được nhu cầu giáo dục của một đứa trẻ cần rèn luyện tính tự lập với tình trạng của một đứa trẻ đang gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần. “Hiệu ứng chuột đói” khiến cả gia đình tôi khốn đốn", bà nói.
Người mẹ nhận ra mình luôn muốn con trở nên giống mình: mạnh mẽ, độc lập, bình tĩnh và không dễ bị tác động bởi những chuyện nhỏ. Nhưng mỗi đứa trẻ có tính cách riêng, khả năng thích nghi khác nhau. Con gái bà đang ở tuổi mới lớn, phải đối diện với những thay đổi trong học tập, tình bạn và môi trường sống. Những điều người lớn xem là nhỏ nhặt có thể lại mang ý nghĩa rất lớn đối với trẻ.
Bà quyết định thay đổi cách giao tiếp, từ giọng nói đến thái độ, cố gắng lắng nghe con thay vì vội vàng phán xét. Khi con ít chủ động liên lạc, bà tìm cách hỏi thăm qua giáo viên, mang món ăn con yêu thích đến trường và dành thời gian trò chuyện.
Có lần, cô bé hỏi mẹ vì sao gần đây bà khác trước. Người mẹ thừa nhận mình đã sai khi thường xuyên trách mắng con mà không chịu tìm hiểu cảm xúc của em. Bà nói rằng mình yêu con nhưng trước đây chưa biết cách thể hiện tình yêu sao cho phù hợp, và bản thân cũng đang học cách thay đổi.
Nghe mẹ nói, cô bé bật khóc rồi ôm mẹ trước khi trở lại trường. Với người mẹ, khoảnh khắc ấy cho thấy con vẫn mong được gần gũi và thấu hiểu, dù trước đó em đã dần thu mình lại.
Bà cũng bắt đầu quan tâm hơn đến những điều con yêu thích. Khi biết con buồn vì bạn thân chuyển trường, bà liên hệ với gia đình người bạn để hai đứa có dịp gặp nhau vào cuối tuần. Khi con không thể tự mua những món đồ sưu tầm mình thích do ở nội trú, bà chủ động giúp con đặt hàng. Những việc trước đây bà coi là không cần thiết giờ trở thành cơ hội để kết nối với con.
Sau một thời gian được gia đình đồng hành và hỗ trợ, tâm trạng con gái dần cải thiện. Bà cho biết lần tái khám sau đó, các biểu hiện trầm cảm đã không còn như trước, con vui vẻ hơn và việc học cũng tiến triển.
Câu chuyện khiến người mẹ nhận ra rằng điều quan trọng không phải là buộc con trở nên mạnh mẽ theo hình mẫu của người lớn, mà là hiểu con đang cần gì ở từng giai đoạn. Cha mẹ có thể dạy trẻ tiết kiệm, biết quý trọng công sức lao động và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, nhưng không nên đánh đồng những bài học ấy với việc tước bỏ sự hỗ trợ khi con đang gặp khó khăn.
Trầm cảm không đơn giản là hệ quả của việc được nuông chiều hay thiếu rèn luyện ý chí. Khi trẻ có những biểu hiện bất ổn kéo dài, thu mình hoặc bộc lộ suy nghĩ bi quan, cha mẹ cần lắng nghe, quan tâm đến sự an toàn của con và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn phù hợp.
Đôi khi, điều trẻ cần không phải là thêm một bài học về sự thiếu thốn, mà là cảm giác mình được yêu thương, được tôn trọng và có người sẵn sàng đồng hành khi gặp khó khăn. Bởi dạy con trưởng thành không chỉ là giúp trẻ học cách đối diện với thế giới, mà còn là để trẻ biết rằng mình không phải một mình vượt qua mọi chuyện.
Hiểu Đan (theo QQ)
